Post Navratri Puja Samagri Disposal Guide:શારદીય નવરાત્રિ દરમિયાન અષ્ટમી અને નવમી તિથિએ કન્યા પૂજન કર્યા બાદ મહાપર્વની વિધિવત પૂર્ણાહુતિ થાય છે. કન્યાઓને ભોજન કરાવ્યા બાદ ભક્તો પોતાના ઉપવાસના પારણા કરે છે. જોકે, પૂજા પૂર્ણ થતાં જ મોટાભાગના શ્રદ્ધાળુઓના મનમાં એક મુખ્ય પ્રશ્ન ઊભો થાય છે કે પૂજા સ્થાન પર સ્થાપિત કરેલા ઘટ (કળશ), નાળિયેર, અખંડ જ્યોત અને જવારાનું હવે શું કરવું? શાસ્ત્રો અને વર્ષો જૂની પરંપરાઓ અનુસાર આ તમામ વસ્તુઓ દેવીય શક્તિથી પરિપૂર્ણ હોય છે. તેથી તેનો યોગ્ય અને આદરપૂર્વક નિકાલ કરવો અત્યંત જરૂરી છે, જેથી ઘરમાં પવિત્રતા અને સુખ-શાંતિ જળવાઈ રહે.
પૂજાના કળશ અને તેમાં મૂકેલા સિક્કાનું શું કરવું?
ઘટસ્થાપના માટે ઉપયોગમાં લેવાયેલા કળશના પ્રકાર મુજબ તેનો યોગ્ય ઉપયોગ કરવો જોઈએ. જો તમે માટીના કળશનો ઉપયોગ કર્યો હોય, તો કન્યા પૂજન બાદ તેને પૂરા આદર સાથે પવિત્ર નદી કે તળાવમાં વિસર્જિત કરી દેવો જોઈએ. પરંતુ જો કળશ તાંબા, પિત્તળ કે અન્ય ધાતુનો હોય, તો તેને વિસર્જિત કરવાની બિલકુલ જરૂર નથી; તેને સ્વચ્છ પાણીથી ધોઈને ઘરની રોજિંદી પૂજામાં ફરીથી વાપરી શકાય છે. કળશની અંદર મૂકેલો સિક્કો અખંડ સમૃદ્ધિ અને દેવી લક્ષ્મીજીની કૃપાનું પ્રતીક માનવામાં આવે છે. તેથી પૂજા પૂરી થયા પછી આ સિક્કાને બહાર કાઢી, ઘરની તિજોરી, લોકર કે વેપારના કેશ બોક્સમાં રાખી દેવો જોઈએ, જેનાથી ઘરમાં બરકત રહે છે.
કળશના પવિત્ર જળ અને શ્રીફળનો શુભ ઉપયોગ
કળશમાં રાખેલું જળ નવ દિવસ સુધી મંત્રોચ્ચારથી પવિત્ર થયેલું હોય છે. આ જળને ઘરના તમામ ઓરડાઓ અને ખૂણાઓમાં આસોપાલવ કે આંબાના પાન વડે છાંટવું જોઈએ. માન્યતા છે કે આમ કરવાથી ઘરનો વાસ્તુદોષ અને નકારાત્મક ઊર્જા દૂર થાય છે તથા સકારાત્મકતાનો સંચાર થાય છે. વધેલું પાણી ઘરના તુલસીજીના ક્યારામાં અથવા અન્ય કોઈ પવિત્ર છોડના મૂળમાં અર્પણ કરી દેવું. કળશ પર રાખવામાં આવેલા શ્રીફળ (નાળિયેર)ને કન્યા પૂજન સમયે નાની કન્યાઓને ભેટ આપી શકાય છે અથવા તેને વધેરીને માતાજીના પ્રસાદ તરીકે પરિવાર અને ભક્તો વચ્ચે વહેંચવું ખૂબ જ પુણ્યદાયી માનવામાં આવે છે.
હરિયાળા જવારા અને સૂકા ફૂલોનું આદરપૂર્વક વિસર્જન
નવરાત્રિ દરમિયાન વાવેલા લીલાછમ જવારા ઘરમાં સુખ, શાંતિ અને ધન-ધાન્યની વૃદ્ધિનું પ્રતીક છે. કન્યા પૂજન પૂર્ણ થયા પછી તેમાંથી થોડા જવારા પૂજાના સ્થાનમાં કે તિજોરીમાં સાચવીને રાખવા અને બાકીના જવારાને આદરપૂર્વક વહેતા જળમાં કે નદીમાં વિસર્જિત કરવા. જવારાને ક્યારેય કચરામાં કે અસ્વચ્છ જગ્યાએ ફેંકવા નહીં. માતાજીને ચઢાવેલી ફૂલમાળા, સૂકા ફૂલો અને હવનની સામગ્રીને જમીનમાં નાનો ખાડો ખોદીને દાટી દેવી અથવા પવિત્ર જળમાં વિસર્જિત કરી દેવી, જેથી તેની પવિત્રતા જળવાઈ રહે.
અખંડ જ્યોત અને દીવાને શાંત કરવાની સાચી રીત
નવ દિવસ સુધી સળંગ પ્રગટેલી અખંડ જ્યોત અંગે વિશેષ કાળજી લેવી જરૂરી છે. અખંડ જ્યોતને ક્યારેય ફૂંક મારીને કે હાથથી ઓલવવી જોઈએ નહીં. જ્યારે પૂજા સંપન્ન થાય, ત્યારે જ્યોતમાં વધારાનું ઘી કે તેલ ઉમેરવાનું બંધ કરી દેવું, જેથી તે કુદરતી રીતે પોતાની મેળે જ શાંત થઈ જાય. જો નવરાત્રિમાં માટીના દીવાનો ઉપયોગ કર્યો હોય, તો તેને જવારા સાથે નદીમાં વિસર્જિત કરી શકાય છે, પરંતુ ધાતુના દીવાને શુદ્ધ કરીને નિયમિત પૂજા-પાઠમાં પુનઃ ઉપયોગમાં લઈ શકાય છે. આ પ્રાચીન નિયમોનું પાલન કરવાથી માતાજીના આશીર્વાદ સદા સર્વદા પરિવાર પર જળવાઈ રહે છે.
