Tulsi Vivah 2026: સનાતન ધર્મમાં તુલસી વિવાહનું વિશેષ ધાર્મિક મહત્વ છે. દર વર્ષે કારતક મહિનાના શુક્લ પક્ષની દ્વાદશી તિથિએ દેવી તુલસી એટલે કે વૃંદા અને ભગવાન શાલિગ્રામ એટલે કે શ્રીહરિ વિષ્ણુના વિવાહનો ઉત્સવ ઉજવવામાં આવે છે. દેવઉઠી એકાદશીના દિવસે ભગવાન વિષ્ણુ ચાર મહિનાની યોગનિદ્રામાંથી જાગે છે અને ત્યારબાદ તુલસી વિવાહ સાથે લગ્ન સહિતના માંગલિક કાર્યો ફરી શરૂ થતા હોવાનું માનવામાં આવે છે. ધાર્મિક માન્યતા અનુસાર તુલસી વિવાહ કરવાથી કન્યાદાન સમાન પુણ્ય મળે છે અને ઘરમાં સુખ-સમૃદ્ધિ આવે છે.
તુલસી વિવાહ 2026 ક્યારે છે?
વૈદિક પંચાંગ અનુસાર કારતક મહિનાના શુક્લ પક્ષની દ્વાદશી તિથિ 21 નવેમ્બર 2026ના રોજ સવારે 06:31 વાગ્યે શરૂ થશે અને 22 નવેમ્બર 2026ના રોજ સવારે 04:56 વાગ્યે પૂર્ણ થશે. સૂર્યોદયની તિથિ અને મુહૂર્તને ધ્યાનમાં રાખીને વર્ષ 2026માં તુલસી વિવાહનો પવિત્ર ઉત્સવ 21 નવેમ્બર, શનિવારના રોજ ઉજવવામાં આવશે.
તુલસી વિવાહ 2026ના શુભ મુહૂર્ત
21 નવેમ્બર 2026ના રોજ પૂજા અને અન્ય શુભ કાર્યો માટેના મુહૂર્ત આ પ્રમાણે છે:
બ્રહ્મ મુહૂર્ત: સવારે 05:13 થી 06:05
પ્રાતઃ સંધ્યા: સવારે 05:39 થી 06:57
અભિજિત મુહૂર્ત: બપોરે 12:03 થી 12:47
વિજય મુહૂર્ત: બપોરે 02:15 થી 02:59
ગોધૂલી મુહૂર્ત: સાંજે 05:54 થી 06:20
સાયાહ્ન સંધ્યા: સાંજે 05:54 થી 07:12
નિશિતા મુહૂર્ત: રાત્રે 12:00 થી 12:52, 22 નવેમ્બર
અમૃત કાળ: વહેલી સવારે 03:36 થી 05:08, 22 નવેમ્બર
તુલસી વિવાહનું ધાર્મિક મહત્વ
ધાર્મિક માન્યતા અનુસાર તુલસી વિવાહ બાદ ચાર મહિના સુધી બંધ રહેલા લગ્ન, ગૃહ પ્રવેશ અને અન્ય માંગલિક કાર્યો ફરી શરૂ થાય છે. આ દિવસથી શુભ કાર્યો માટેનો સમય શરૂ થતો હોવાનું માનવામાં આવે છે. તુલસી વિવાહની વિધિ કરનારા દંપતીના જીવનમાં સુખ અને સમૃદ્ધિ આવે છે એવી માન્યતા છે. ખાસ કરીને સંતાન પ્રાપ્તિની ઇચ્છા ધરાવતા દંપતી માટે તુલસીજીનું કન્યાદાન કરવું ફળદાયી માનવામાં આવે છે. તુલસી વિવાહ કરવાથી જીવનના કષ્ટો અને પાપોનો નાશ થાય છે તથા મોક્ષની પ્રાપ્તિ થાય છે એવી પણ ધાર્મિક માન્યતા છે.
તુલસી વિવાહની પૌરાણિક કથા
પૌરાણિક કથા અનુસાર જલંધર નામનો એક શક્તિશાળી રાક્ષસ હતો. તેની પત્ની વૃંદાની અખંડ પતિવ્રતા ભક્તિના કારણે જલંધરને હરાવવો મુશ્કેલ હતો. જલંધરનો વધ કરવા માટે તેની પત્નીનું પતિવ્રત તૂટવું જરૂરી હતું. દેવતાઓની વિનંતી પર ભગવાન શ્રીવિષ્ણુએ જલંધરનું રૂપ ધારણ કર્યું અને વૃંદાનું સતિત્વ ભંગ થયું. ત્યારબાદ જલંધર નબળો પડ્યો અને ભગવાન શિવે તેનો વધ કર્યો. જ્યારે વૃંદાને આ સત્યની જાણ થઈ ત્યારે તેણે ક્રોધિત થઈને ભગવાન વિષ્ણુને પથ્થર એટલે કે શાલિગ્રામ બની જવાનો શ્રાપ આપ્યો. માતા લક્ષ્મીની વિનંતી બાદ વૃંદાએ ભગવાનને શ્રાપમુક્ત કર્યા અને પોતે સતી થઈ ગઈ. વૃંદા જ્યાં ભસ્મ થઈ હતી ત્યાં એક છોડ ઊગી નીકળ્યો, જેને ભગવાને ‘તુલસી’ નામ આપ્યું. ભગવાન વિષ્ણુએ વરદાન આપ્યું કે તેમના શાલિગ્રામ સ્વરૂપની પૂજા હંમેશા તુલસી સાથે કરવામાં આવશે. ત્યારથી તુલસી અને શાલિગ્રામના વિવાહની પરંપરા શરૂ થઈ હોવાનું માનવામાં આવે છે.
તુલસી વિવાહની પૂજા સામગ્રી
તુલસી વિવાહ માટે નીચેની સામગ્રી તૈયાર રાખી શકાય:
તુલસીનો છોડ અને ભગવાન શાલિગ્રામ
જળ ભરેલું કળશ અને પાણીવાળું નારિયેળ
16 શણગારની વસ્તુઓ, જેમ કે બંગડી, પાયલ, સિંદૂર, મહેંદી અને ગળાનો હાર
લાલ કાપડ અથવા ચુંદડી
હળદરનો ગઠ્ઠો
લાકડાની ચોકી
કપૂર, ધૂપ, આંબાના પાન, ચંદન અને દીવો
ઋતુફળ અને શાકભાજી, જેમ કે આમળા, શક્કરિયા, શિંગોડા, સીતાફળ, દાડમ, મૂળા અને જામફળ
તુલસી વિવાહની પૂજા વિધિ
તુલસી વિવાહ પરંપરાગત હિન્દુ લગ્નની જેમ જ કરવામાં આવે છે.
મંડપ તૈયાર કરો: સૌપ્રથમ ઘરના આંગણાની સફાઈ કરીને રંગોળી બનાવો અને શેરડીનો મંડપ તૈયાર કરો.
તુલસીજીની સ્થાપના: લાકડાની ચોકી પર તુલસીનો છોડ સ્થાપિત કરો. તેમને લાલ ચુંદડી અથવા સાડી ઓઢાડીને 16 શણગારની વસ્તુઓ અર્પણ કરો.
કળશ સ્થાપના: કળશમાં ગંગાજળ ભરી તેમાં નારિયેળ સ્થાપિત કરો.
શાલિગ્રામની સ્થાપના: આઠ પાંખડીવાળા કમળના પ્રતીક પર ભગવાન શાલિગ્રામને બિરાજમાન કરો અને તેમને તુલસી માતાની જમણી બાજુ સ્થાપિત કરો.
દીવો પ્રગટાવો: ઘીનો દીવો પ્રગટાવી ભગવાન વિષ્ણુ અને તુલસી માતાની પૂજા કરો.
તુલસી પ્રાર્થના મંત્ર
नमस्तुलसि सर्वज्ञे पुरुषोत्तमवल्लभे। पाहि मां सर्वपापेभ्यः सर्वसम्पत्प्रदायिके॥
તુલસી સ્તુતિ
तुलसी श्रीर्महालक्ष्मीर्विद्याविद्या यशस्विनी। धर्म्या धर्मानना देवी देवीदेवमनःप्रिया॥
પૂજા પૂર્ણ થયા બાદ ઘરના સભ્યો શાલિગ્રામ અને તુલસી માતાને હાથમાં લઈને મંડપની સાત પરિક્રમા કરે છે. આ દરમિયાન લગ્નના મંત્રો અને ગીતો ગાવામાં આવે છે. અંતે આરતી કરવામાં આવે છે અને ખીર-પૂરીનો પ્રસાદ વહેંચવામાં આવે છે.








