Shardiya Navratri 2026:હિન્દુ ધર્મમાં શારદીય નવરાત્રિના તહેવારનું અનોખું અને પવિત્ર સ્થાન છે. પિતૃપક્ષની સમાપ્તિ થતાં જ દેવી ભક્તિના આ મહાપર્વનો શુભારંભ થાય છે. વર્ષ 2026માં શારદીય નવરાત્રિની શરૂઆત 11 ઓક્ટોબરથી થઈ રહી છે અને 19 ઓક્ટોબરના રોજ વિજયાદશમીના પાવન પર્વ સાથે તેનું સમાપન થશે. નવરાત્રિના પ્રથમ દિવસે ઘટસ્થાપના સાથે જ ઘરમાં 9 થી 10 દિવસ સુધી અખંડ જ્યોત પ્રજ્વલિત કરવાનો વિશેષ મહિમા છે. 'અખંડ' શબ્દનો અર્થ થાય છે જે ક્યારેય બુઝાય કે ખંડિત ન થાય અને 'જ્યોત' એટલે મા અંબાની પવિત્ર જ્વાળા. નવરાત્રિ દરમિયાન સતત પ્રજ્વલિત રહેતી આ જ્યોત ઘરમાંથી નકારાત્મક ઊર્જા અને અંધકારને દૂર કરી શુદ્ધ જ્ઞાન, બુદ્ધિ તથા સકારાત્મક ઊર્જાનો સંચાર કરે છે. શાસ્ત્રો અને દુર્ગા સૂક્તમમાં મા દુર્ગાને સાક્ષાત સનાતન અગ્નિ સ્વરૂપ માનવામાં આવ્યા છે, જેથી આ જ્યોતિની સેવા કરવી એ મા અંબાની સાક્ષાત સેવા કરવા સમાન ગણાય છે.
અખંડ જ્યોત પ્રજ્વલિત કરવાની સાચી વિધિ અને મંત્ર
નવરાત્રિમાં અખંડ જ્યોત પ્રજ્વલિત કરતી વખતે શાસ્ત્રોક્ત વિધિ-વિધાનનું પાલન કરવું અત્યંત આવશ્યક છે. જ્યોતિ સ્થાપિત કરવા માટે પીતળ, ચાંદી અથવા શુદ્ધ માટીના દીવાનો ઉપયોગ કરી શકાય છે. જો તમે માટીના દીવાનો ઉપયોગ કરી રહ્યા હોવ, તો તેને પ્રજ્વલિત કરવાના એક દિવસ પહેલાં પાણીમાં પલાળી રાખીને સારી રીતે સૂકવી લેવો જોઈએ, જેથી તે વધુ પ્રમાણમાં ઘી કે તેલ સોષી ન લે. જ્યોત માટે હંમેશા મજબૂત અને લાંબી વાટ પસંદ કરવી જોઈએ જે નવેય દિવસ સુધી અવિરત ચાલી શકે. દીવાને સ્વચ્છ પાટલી કે ચોકી પર સ્થાપિત કરવો જોઈએ. પૂજાના નિયમ મુજબ જો ઘીનો દીવો પ્રજ્વલિત કરતા હોવ તો તેને માતાજીની જમણી બાજુ અને જો તેલનો દીવો હોય તો તેને ડાબી બાજુ રાખવો શુભ માનવામાં આવે છે. સ્થાપના કરતી વખતે "શુભં કરોતિ કલ્યાણમ્..." મંત્રનો જાપ કરવાથી ઘરમાં સુખ, શાંતિ અને સમૃદ્ધિનો વાસ થાય છે.
પૂજા દરમિયાન રાખવાની સાવચેતીઓ અને મહત્વપૂર્ણ નિયમો
અખંડ જ્યોતિની પવિત્રતા અને અખંડિતતા જાળવી રાખવા માટે ભક્તોએ સતત સાવધ રહેવું પડે છે. દીવામાં સમયાંતરે ઘી અથવા તેલ ઉમેરતા રહેવું જોઈએ. જો ઘી ઉમેરવું હોય તો તેને હંમેશા થોડું હૂંફાળું અને ઓગાળીને જ નાખવું, ક્યારેય ગઠ્ઠાદાર કે ઠંડુ ઘી સીધું દીવામાં ન ઉમેરવું. આ ઉપરાંત એ વાતની ખાસ કાળજી રાખવી કે સળગતી વાટનો અગ્ર ભાગ ઘી કે તેલમાં ડૂબી ન જાય. પવન કે અન્ય કારણોસર દીવો બુઝાઈ ન જાય તે માટે તેને કાચ અથવા ધાતુના સુરક્ષિત આવરણથી ઢાંકીને રાખવો જોઈએ. જે સ્થાન પર અખંડ જ્યોત સ્થાપિત કરી હોય તે રૂમ અથવા જગ્યાને નવ દિવસ સુધી ક્યારેય એકલી કે ખાલી ન છોડવી. ઘરના કોઈને કોઈ સભ્યની હાજરી ત્યાં સતત રહેવી અનિવાર્ય માનવામાં આવે છે.
આ બાબતોનું ખાસ ધ્યાન રાખો: ભૂલથી પણ ન કરો આ કાર્યો
નવરાત્રિના દિવસોમાં અખંડ જ્યોતની મર્યાદા જાળવવા માટે કેટલીક બાબતોની મનાઈ કરવામાં આવી છે. જ્યોત સ્થાપિત કરી હોય તે રૂમમાં કે તેની આસપાસ નાના બાળકોને રમવા ન દેવા, જેથી અકસ્માતે દીવો ખસી કે બુઝાઈ ન જાય. શૌચાલય, રસોડું કે કોઈ પણ અશુદ્ધ સ્થાન નજીક અખંડ જ્યોતિ પ્રજ્વલિત ન કરવી. એકવાર સ્થાપિત કર્યા પછી નવ દિવસ સુધી દીવાને તેના સ્થાન પરથી ભૂલથી પણ ખસેડવો નહીં. આ ઉપરાંત જે ઘરમાં અખંડ જ્યોત પ્રજ્વલિત હોય ત્યાં તમામ સભ્યોએ સાત્વિક જીવનશૈલી અપનાવવી જોઈએ. આ દિવસો દરમિયાન માંસાહારી ભોજન, લસણ, ડુંગળી તેમજ તાણ-ક્લેશથી સખત દૂર રહેવું જોઈએ, નહીંતર પૂજાનું પૂરેપૂરું ફળ પ્રાપ્ત થતું નથી.
અખંડ જ્યોત પાસે સૂવાના વિશેષ નિયમો અને સાચી દિશા
રાત્રિના સમયે અખંડ જ્યોત બુઝાઈ ન જાય તે માટે ઘણા ભક્તો તે જ રૂમમાં આરામ કરતા હોય છે, પરંતુ તેના માટે પણ ધાર્મિક નિયમો નિર્ધારિત થયેલા છે:
દિશાનું ધ્યાન: જો તમે જ્યોત વાળા રૂમમાં સૂતા હોવ તો તમારા પગ ક્યારેય દીવા તરફ ન હોવા જોઈએ. અખંડ જ્યોતિ સામે પગ રાખીને સૂવું એ શાસ્ત્રોમાં ભારે અનાદર અને અશુભ માનવામાં આવ્યું છે.
પલંગનો ત્યાગ: જે ઓરડામાં અખંડ જ્યોતિ પ્રજ્વલિત હોય ત્યાં ઊંચા પલંગ કે ગાદલા પર સૂવાને બદલે જમીન પર પવિત્ર આસન, ચટાઈ કે સાદી પથારીનો ઉપયોગ કરવો જોઈએ.
સ્વચ્છતા અને પવિત્રતા: સૂતી વખતે અને જાગતી વખતે રૂમની પવિત્રતા જળવાઈ રહે તેનું વિશેષ ધ્યાન રાખવું. ઓરડાને ક્યારેય બંધ કે અંધારામાં ન રાખવો અને માતાજી પ્રત્યે પૂર્ણ શ્રદ્ધા સાથે ભક્તિભાવ જાળવી રાખવો.








