Garuda Purana:સનાતન સંસ્કૃતિ અને હિંદુ ધર્મમાં સૂર્યાસ્ત પછી મૃતદેહના દાહ સંસ્કાર કરવાની મનાઈ દર્શાવવામાં આવી છે. ગરુડ પુરાણ મુજબ, રાત્રિના સમયે અગ્નિસંસ્કાર કરવાથી મૃત આત્મા માટે સ્વર્ગના દરવાજા બંધ થઈ જાય છે અને નરકના દ્વાર ખુલી જાય છે, જેના કારણે જીવાત્માને ભારે કષ્ટ ભોગવવું પડે છે. આ જ કારણસર જો કોઈ વ્યક્તિનું મૃત્યુ સાંજે કે રાત્રે થાય, તો તેનો અગ્નિસંસ્કાર બીજા દિવસે સૂર્યોદય થયા પછી જ કરવામાં આવે છે. પરંતુ આ આખી રાત દરમિયાન શબને ક્યારેય એકલું છોડવામાં આવતું નથી.
નકારાત્મક ઊર્જા અને તંત્ર-મંત્રનો ભય
ગરુડ પુરાણમાં જણાવ્યા અનુસાર, જ્યારે શરીરમાંથી જીવ નીકળી જાય છે ત્યારે તે ખાલી થઈ જાય છે. રાત્રિના સમયે આસુરી અને નકારાત્મક શક્તિઓનો પ્રભાવ વધુ હોય છે, જેથી જો મૃતદેહ એકલો હોય તો આવી શક્તિઓ તેમાં પ્રવેશ કરી શકે છે. આ સિવાય રાત્રે તાંત્રિક ક્રિયાઓ કરતા લોકો મૃતદેહનો દુરુપયોગ ન કરે તે માટે પણ તેની પાસે જાગરણ કરવું જરૂરી માનવામાં આવે છે. જો કોઈ નકારાત્મક શક્તિ કે તાંત્રિક પ્રભાવ મૃતદેહ પર પડે, તો તેનાથી મૃતકની આત્માને કષ્ટ થાય છે અને ઘર-પરિવારમાં પણ નકારાત્મકતા ફેલાય છે.
આત્માનો શરીર અને પરિવાર પ્રત્યેનો મોહ
ધાર્મિક માન્યતાઓ અનુસાર, મૃત્યુ પછી તરત જ આત્માનો પોતાના શરીર અને પરિવારજનો પ્રત્યેનો મોહ તરત જ છૂટતો નથી. જીવ પોતાના જૂના શરીર અને પ્રિયજનોની આસપાસ જ ભ્રમણ કરતો રહે છે. આવી સ્થિતિમાં મૃતદેહને એકલો છોડી દેવો તે મૃત આત્મા પ્રત્યે અનાદર ગણાય છે. પરિવારજનો તેની પાસે બેસીને ભગવાનનું નામ સ્મરણ કરે કે ગરુડ પુરાણનો પાઠ કરે, તો તેનાથી આત્માને શાંતિ મળે છે અને તેને આગળની ગતિ પ્રાપ્ત કરવામાં સરળતા રહે છે.
જંતુઓ અને પ્રાણીઓથી સુરક્ષાનું વ્યવહારિક કારણ
ધાર્મિક માન્યતાઓની સાથે શબની પાસે રહેવા પાછળ એક મહત્ત્વનું વ્યવહારિક કારણ પણ છે. જો મૃતદેહને ખુલ્લામાં કે એકલો છોડી દેવામાં આવે તો કૂતરા, બિલાડી કે અન્ય હિંસક પ્રાણીઓ અને જીવજંતુઓ તેને નુકસાન પહોંચાડી શકે છે. સનાતન ધર્મમાં મૃત શરીરની પવિત્રતા જાળવવી ખૂબ જરૂરી ગણાય છે, જેથી તેની સુરક્ષા માટે રાત્રે કોઈ ને કોઈ સભ્ય કે સગાં-સંબંધીએ ત્યાં હાજર રહેવું પડે છે.
દુર્ગંધ દૂર કરવા અને વાતાવરણ શુદ્ધ રાખવાની પરંપરા
મૃત્યુના થોડા સમય બાદ શરીરમાં કુદરતી ફેરફારો શરૂ થાય છે, જેના લીધે કેટલીક વાર દુર્ગંધ ફેલાવાની શક્યતા રહે છે. આ કારણસર મૃતદેહની આસપાસ સતત ધૂપ, અગરબત્તી કે દીવો પ્રગટાવવામાં આવે છે. આ સુગંધિત દ્રવ્યો વાતાવરણને શુદ્ધ રાખે છે, દુર્ગંધને દૂર કરે છે અને આસપાસના પરિસરને પવિત્ર તથા શાંતિપૂર્ણ બનાવી રાખવામાં મદદ કરે છે.
પરંપરા અને સામાજિક એકતાનું પ્રતીક
છેલ્લે, રાત્રિ દરમિયાન મૃતદેહ પાસે જાગરણ કરવું એ માત્ર એક વિધિ નથી પરંતુ પરિવાર અને સમાજની એકતાનું પ્રતીક છે. દુઃખની આ ઘડીમાં પરિવારજનો, સગાં-સંબંધો અને પડોશીઓ એકસાથે મળીને મૃતક પ્રત્યે આદર અને સંવેદના વ્યક્ત કરે છે. આ પરંપરા આપણને શીખવે છે કે જીવનના અંતિમ પડાવ પર પણ મનુષ્યના શરીરની ગરિમા અને આત્માની શાંતિ જાળવવી કેટલી જરૂરી છે.








