Rishi Panchami Vrat Parana Time 2026: હિંદુ ધર્મમાં ઋષિ પંચમીના વ્રતનું અત્યંત વિશેષ અને પાવન મહત્ત્વ રહેલું છે. આ દિવસે મહિલાઓ ઉપવાસ કરીને સપ્તઋષિઓનું વિધિવત પૂજન કરે છે. ભાદરવા મહિનાના શુક્લ પક્ષની પંચમી તિથિએ આવતું આ વ્રત મુખ્યત્વે મહિલાઓ દ્વારા જ રાખવામાં આવે છે, જે જાણે-અજાણે થયેલી ભૂલો અને રજસ્વલા દોષમાંથી મુક્તિ અપાવનારું માનવામાં આવે છે. જોકે, આ વ્રતનું પૂર્ણ ફળ ત્યારે જ પ્રાપ્ત થાય છે જ્યારે તેનું પારણા યોગ્ય સમયે અને શાસ્ત્રોક્ત નિયમો અનુસાર કરવામાં આવે.
વ્રતના પારણા માટેનો શુભ સમય અને મુહૂર્ત
ઋષિ પંચમીની પંચમી તિથિની શરૂઆત 15 સપ્ટેમ્બરના રોજ સવારે 7.44 વાગ્યાથી થઈ ચૂકી છે. જે મહિલાઓ 15 સપ્ટેમ્બરે મધ્યાહન મુહૂર્તમાં સપ્તઋષિઓની પૂજા અને કથા સાંભળીને વ્રત રાખે છે, તેઓ સાંજના સમયે ફળાહાર અથવા સાત્વિક ભોજન લઈને વ્રત પૂર્ણ કરી શકે છે. પરંતુ શાસ્ત્રોક્ત પરંપરા મુજબ મોટાભાગની મહિલાઓ વ્રતના આગલા દિવસે એટલે કે 16 સપ્ટેમ્બર, બુધવારના રોજ સૂર્યોદય બાદ પારણા કરે છે. 16 સપ્ટેમ્બરે સવારે 8.58 વાગ્યે પંચમી તિથિ સમાપ્ત થતાં પહેલાં સવારના શુભ સમયમાં પારણા કરવું અત્યંત શ્રેષ્ઠ ગણાય છે.
ઋષિ પંચમીના પારણાની યોગ્ય વિધિ અને દાનનો નિયમ
પારણાના દિવસે સવારે વહેલા ઉઠીને સ્નાનાદિ નિત્યકર્મમાંથી નિવૃત્ત થઈને સપ્તઋષિઓનું ધ્યાન ધરવું જોઈએ. પારણા કરતા પહેલાં મંદિર અથવા કોઈ જરૂરિયાતમંદ વ્યક્તિને દાન-દક્ષિણા આપવાનો મહિમા છે. જો કોઈ કારણોસર તાત્કાલિક દાન કરવા જઈ શકાય તેમ ન હોય તો દાન માટેની સામગ્રી અને દક્ષિણા અલગ કાઢીને રાખી દેવી જોઈએ અને ત્યારબાદ જ વ્રત ખોલવું જોઈએ. પૂજન બાદ ઘરના વડીલો અને ઋષિઓનું સ્મરણ કરી આશીર્વાદ મેળવીને જ ભોજન ગ્રહણ કરવું જોઈએ.
પારણાના ભોજનમાં શું લેવું અને કયા નિયમો પાળવા?
ઋષિ પંચમીના વ્રતના પારણાનું ભોજન સામાન્ય વ્રત કરતાં અલગ હોય છે. આ વ્રતમાં હળ ચલાવીને વાવેલા અનાજ જેમ કે ઘઉં કે ચોખા ખાવાની મનાઈ હોય છે. તેથી પારણાના ભોજનમાં સામો (મોરૈયો) અને વગર હળે ઊગેલી શાકભાજીનો જ ઉપયોગ કરવો જોઈએ. પારણા માટેનું ભોજન ચોખ્ખા દેશી ઘીમાં અને પૂર્ણ પવિત્રતા સાથે બનાવવું જોઈએ. સૌથી પહેલા તૈયાર કરેલા ભોજનનો ભોગ સપ્તઋષિઓની મૂર્તિ કે તસવીર સમક્ષ અર્પણ કરવો અને ત્યારબાદ જળ ગ્રહણ કરીને પહેલા ગ્રાસ તરીકે આ સાત્વિક આહાર લઈને વ્રત પૂર્ણ કરવું.
સપ્તઋષિઓ અને અપામર્ગ વનસ્પતિનું મહત્ત્વ
ઋષિ પંચમીના દિવસે સપ્તઋષિઓ - કશ્યપ, અત્રિ, ભરદ્વાજ, વિશ્વામિત્ર, ગૌતમ, જમદગ્નિ અને વસિષ્ઠની પૂજા કરવામાં આવે છે. શાસ્ત્રો અનુસાર આ દિવસે મહિલાઓ શરીર અને મનની શુદ્ધિ માટે 'અધેડા' (અપામર્ગ) નામના છોડના દાંતણ વડે સ્નાન પહેલાં દાંત સાફ કરે છે અને 108 વખત મંત્રોચ્ચાર સાથે સ્નાન કરવાનો રિવાજ છે. આ વ્રત કરવાથી સ્ત્રીઓને શારીરિક અને માનસિક પાપોમાંથી મુક્તિ મળે છે અને પરિવારમાં સુખ-શાંતિનો વાસ થાય છે.
