Raksha Bandhan Thali Samagri Gujarati: હિન્દુ ધર્મમાં રક્ષાબંધનનો તહેવાર હર્ષોલ્લાસ અને પવિત્રતા સાથે ઉજવવામાં આવે છે. ભાઈ-બહેનના અતુટ સ્નેહ અને સમર્પણને સમર્પિત આ પવિત્ર દિવસે બહેનો પોતાના ભાઈની કલાઈ પર રક્ષાસૂત્ર (રાખડી) બાંધીને તેના દીર્ઘાયુ અને સમૃદ્ધિ માટે પ્રાર્થના કરે છે, જ્યારે ભાઈ બહેનની આજીવન રક્ષા કરવાનું વચન આપે છે. આ દિવસે ભાઈને તિલક કરીને રાખડી બાંધવા જેટલું જ મહત્વ રક્ષાબંધનની પૂજા થાળી સજાવવાનું પણ છે.
રક્ષાબંધનની થાળીમાં કઈ સામગ્રી રાખવી અનિવાર્ય છે?
પૂજા દરમિયાન કોઈ વસ્તુ શોધવી ન પડે અને ધાર્મિક વિધિ પૂર્ણ થાય તે માટે થાળીમાં નીચે મુજબની સામગ્રીઓ સુવ્યવસ્થિત રીતે રાખવી જોઈએ:
કંકુ અથવા રોલી: પૂજા થાળીની સૌથી મુખ્ય સામગ્રી કંકુ છે. ભાઈને તિલક કરતા પહેલાં ભગવાનને કંકુનું તિલક કરવું શુભ માનવામાં આવે છે.
અક્ષત (ચોખા): કોઈપણ પૂજામાં અક્ષત અનિવાર્ય છે. તિલક કર્યા બાદ અક્ષત લગાવવામાં આવે છે, જે સમૃદ્ધિ અને શુભતાનું પ્રતીક છે. થાળીમાં આખી વાટકીમાં ચોખા રાખવા.
રાખડી (રક્ષાસૂત્ર): થાળીમાં ભાઈઓ ઉપરાંત ઘરમાં સ્થાપિત દેવી-દેવતાઓ અને બાલ ગોપાલ માટે પણ રાખડીઓ રાખવી.
ઘીનો દીપક: રાખડી બાંધ્યા પછી ભાઈની નજર ઉતારવા અને આરતી કરવા માટે થાળીમાં ઘીનો દીવડો પ્રગટાવવો.
મીઠાઈ અથવા ઘેવર: દેવોને ભોગ ધરાવવા અને રાખડી બાંધ્યા પછી ભાઈનું મોં મીઠું કરાવવા માટે પરંપરાગત મીઠાઈ કે ઘેવર રાખવું.
તાજા પુષ્પ: ઈશ્વરની કૃપા પ્રાપ્ત કરવા અને પૂજા થાળીની શોભા વધારવા માટે ભગવાનોની પસંદગીના તાજા ફૂલ રાખવા.
મૌલી (કલાવો): રાખડીની સાથે કલાવો બાંધવો બેવડી સુરક્ષાનું પ્રતીક માનવામાં આવે છે.
નાળિયેર (શ્રીફળ): નાળિયેર ભાઈના જીવનમાં સુખ અને સુરક્ષા લાવે છે. શુભ કાર્યમાં શ્રીફળ આપવાની પરંપરા સદીઓથી ચાલી આવે છે.
જળથી ભરેલો કળશ: પૂજામાં જળનું આચમન કરવા અને પવિત્રતા માટે નાનો કળશ રાખવો.
દુર્વા (ધાણા/ધાસ): માન્યતા મુજબ દુર્વામાં અમૃતનો વાસ હોય છે. અક્ષત અને દુર્વા ભાઈના મસ્તક પર મુકવાથી તેને દીર્ઘાયુનું વરદાન મળે છે.
રક્ષાબંધનની પૂજાની સાચી વિધિ અને દિશા
સાચી દિશાનું ધ્યાન: રાખડી બાંધતી વખતે ભાઈનું મુખ પૂર્વ કે ઉત્તર દિશા તરફ હોવું જોઈએ અને બહેનનું મુખ પશ્ચિમ કે દક્ષિણ દિશા તરફ રહે તે શુભ માનવામાં આવે છે.
પ્રથમ રાખડી ભગવાનને: ભાઈને રાખડી બાંધતા પહેલાં પ્રથમ રાખડી ભગવાન ગણેશજી, કાન્હાજી કે પોતાના કુળદેવતાને અર્પણ કરવી જોઈએ.
મસ્તક ઢાંકીને તિલક કરવું: ભાઈને તિલક કરતી વખતે ભાઈએ પોતાના માથા પર રૂમાલ કે કોઈ વસ્ત્ર રાખવું જોઈએ. ખુલ્લા માથે તિલક કરાવવું શુભ ગણાતું નથી.
ભદ્રા કાળમાં રાખડી ન બાંધવી: રક્ષાબંધન પર ભદ્રા કાળ દરમિયાન રાખડી બાંધવી વર્જિત ગણાય છે. શાસ્ત્રો અનુસાર ભદ્રા રહિત શુભ મુહૂર્તમાં જ રાખડી બાંધવી ફળદાયી નીવડે છે.
