Pitru Paksha 2026 Tarpana Rules: હિન્દુ ધર્મમાં પિતૃ પક્ષનું વિશેષ મહત્વ રહેલું છે અને આ સમયગાળા દરમિયાન પિતૃઓની આત્માની શાંતિ માટે શ્રાદ્ધ, તર્પણ, પિંડદાન અને ધૂપ-ધ્યાન જેવા પવિત્ર કાર્યો કરવામાં આવે છે. આ તમામ વિધિઓમાં તર્પણ એટલે કે પિતૃઓને જળ અર્પણ કરવું સૌથી મુખ્ય માનવામાં આવે છે. પિતૃઓને તર્પણ આપતી વખતે હંમેશા હથેળીમાં જળ લઈને અંગૂઠા તરફથી છોડવામાં આવે છે. જ્યોતિષાચાર્યના જણાવ્યા અનુસાર, આ પરંપરા પાછળ હથેળીમાં જણાવેલા અલગ-અલગ તીર્થ ક્ષેત્રો અને ધાર્મિક માન્યતાઓ ઊંડાણપૂર્વક જોડાયેલી છે, જે આપણા શાસ્ત્રોમાં ખૂબ જ સચોટ રીતે વર્ણવવામાં આવી છે.
હથેળીમાં અંગૂઠા પાસે હોય છે પિતૃ તીર્થનું વિશેષ સ્થાન
પંડિત જણાવે છે કે હથેળીમાં અંગૂઠા અને તર્જની આંગળીની નીચેનો વચ્ચેનો ભાગ 'પિતૃ તીર્થ' તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. એવી દ્રઢ માન્યતા છે કે આપણી હથેળીનું આ વિશિષ્ટ સ્થાન પિતૃઓ સાથે સીધો સંબંધ ધરાવે છે. તેથી જ જ્યારે પિતૃઓના નામે તર્પણ કરવામાં આવે છે, ત્યારે હથેળીના આ જ ભાગથી જળ અર્પણ કરવાનો નિયમ છે. આનો મુખ્ય ભાવ એ છે કે જ્યારે જળને હથેળીમાં લઈને અંગૂઠાની બાજુથી છોડવામાં આવે છે, ત્યારે તે પિતૃ તીર્થમાંથી પસાર થઈને સીધા પિતૃઓને અર્પિત થાય છે. આ પદ્ધતિથી જળ અર્પણ કરવાથી પિતૃઓ અત્યંત તૃપ્ત અને પ્રસન્ન થાય છે, તેવી શાસ્ત્રોમાં લોકવાયકા છે.
દેવતાઓ અને પિતૃઓને જળ અર્પણ કરવાની રીતમાં રહેલો મોટો તફાવત
શાસ્ત્રો અનુસાર દેવતાઓને જળ અર્પણ કરવાની પદ્ધતિ અને પિતૃઓના તર્પણની વિધિમાં ઘણો તફાવત જોવા મળે છે. દેવી-દેવતાઓની પૂજા અર્ચના કરતી વખતે હથેળીના આગળના ભાગથી જળ અર્પણ કરવામાં આવે છે, કારણ કે હથેળીના આાગળના ભાગને દેવકાર્ય માટે અત્યંત શુભ અને શ્રેષ્ઠ માનવામાં આવ્યો છે. આપણી હથેળીમાં જીવિત લોકો અને દિવંગત પિતૃઓ સાથે સંબંધિત કર્મો માટે અલગ-અલગ ભાગોની રચના જણાવવામાં આવી છે. હથેળીનો આગળનો ભાગ જીવિત લોકો અને દેવકાર્ય સાથે સંબંધિત છે, જ્યારે હથેળીનો પાછળનો ભાગ પિતૃઓ સાથે જોડાયેલો હોવાનું માનવામાં આવે છે.
પિતૃ પક્ષમાં ધૂપ-ધ્યાન અને તર્પણ માટેની સરળ તેમજ આવશ્યક સામગ્રી
પિતૃ પક્ષ દરમિયાન પિતૃઓની પ્રસન્નતા માટે ધૂપ-ધ્યાનનું વિશેષ મહત્વ છે. આ માટે ગાયનું છાણ, કપૂર, ગુગળ, ઘી, ગોળ, તલ અને તાજા પાણીની જરૂર પડે છે. જો આ બધી વિધિવત સામગ્રી ઉપલબ્ધ ન થઈ શકે તો માત્ર શુદ્ધ પાણી, કાળા તલ, છાણના અંગારા અને ગોળ-ઘીથી પણ પૂરી શ્રદ્ધા અને ભક્તિભાવપૂર્વક પિતૃઓનું સ્મરણ કરીને ધૂપ-ધ્યાન કરી શકાય છે. આ ઉપરાંત, શ્રાદ્ધ પક્ષમાં શ્રદ્ધાનુસાર ખીર-પૂરી બનાવીને પણ પિતૃઓને અર્પણ કરવાની પરંપરા છે, જે પરિવારમાં સુખ-શાંતિ અને સમૃદ્ધિ લાવે છે.
