Pitru Paksha sacred tirthas: હિન્દુ ધર્મમાં પિતૃ પક્ષ એ પૂર્વજોને સમર્પિત એક ખૂબ જ પવિત્ર સમયગાળો છે. આ દિવસોમાં દાન-પુણ્ય કરવા સાથે પિતૃઓનું તર્પણ, શ્રાદ્ધ અને પિંડદાન કરવાથી પૂર્વજોના આશીર્વાદ પ્રાપ્ત થાય છે અને જીવનમાં સુખ-શાંતિ જળવાઈ રહે છે. શાસ્ત્રો અનુસાર, સમુદ્ર અથવા સમુદ્રમાં મળતી નદીના કિનારે, ગૌશાળામાં, નદીઓના સંગમ પર અથવા પવિત્ર ભૂમિ પર વિધિપૂર્વક કરેલું શ્રાદ્ધ મનુષ્યના તમામ મનોરથો પૂર્ણ કરે છે. શાસ્ત્રોમાં કેટલાક એવા મુખ્ય તીર્થસ્થળોનો ઉલ્લેખ કરવામાં આવ્યો છે જ્યાં શ્રાદ્ધ કે પિંડદાન કરવાથી વિશેષ સિદ્ધિઓ અને પુણ્યની પ્રાપ્તિ થાય છે. ચાલો જાણીએ આવા જ કેટલાક પવિત્ર ધામો વિશે.
બોધગયા (બિહાર): મોક્ષ અને સાત પેઢીઓનો ઉદ્ધાર કરનાર ભૂમિ
બિહાર રાજ્યમાં ફલ્ગુ નદીના કિનારે આવેલું બોધગયા એ સૌથી પ્રાચીન અને પવિત્ર તીર્થસ્થાનોમાંનું એક છે. વિષ્ણુ પુરાણ અને વાયુ પુરાણ અનુસાર આ સ્થાનને મોક્ષની ભૂમિ કહેવામાં આવે છે. માનવામાં આવે છે કે અહીં સ્વયં ભગવાન વિષ્ણુ પિતૃના રૂપમાં બિરાજમાન છે. અહીં કરવામાં આવેલું પિંડદાન 108 કુળ અને સાત પેઢીઓનો ઉદ્ધાર કરનારું માનવામાં આવે છે. પૌરાણિક માન્યતા મુજબ, સ્વયં બ્રહ્માજીએ પોતાના પૂર્વજોનું પિંડદાન ફલ્ગુ નદીના તટ પર કર્યું હતું અને ત્રેતાયુગમાં ભગવાન રામે પણ પોતાના પિતા રાજા દશરથનું પિંડદાન આ જ પવિત્ર ભૂમિ પર કર્યું હતું. અહીં આવેલ 'અક્ષયવટ' નામના વડના વૃક્ષ પાસે પૂર્વજોના નિમિત્ત દાન કરવાની વિશેષ પરંપરા છે.
કાશી (વારાણસી): પ્રેત બાધાઓથી મુક્તિ મેળવવાનું ધામ
અધ્યાત્મ અને શ્રદ્ધાની નગરી કાશી (વારાણસી) ને મોક્ષની નગરી કહેવામાં આવે છે. પિતૃઓને પ્રેત બાધાઓ અને વિવિધ પ્રેત યોનિઓથી મુક્તિ અપાવવા માટે કાશીમાં શ્રાદ્ધ અને પિંડદાનનું વિશેષ મહત્વ છે. દેશભરમાં માત્ર કાશીના પિશાચ મોચન કુંડ પર જ માટીના ત્રણ કલશોની સ્થાપના કરીને વિશેષ પૂજા કરવામાં આવે છે, જેના પર ભગવાન શંકર, બ્રહ્મા અને વિષ્ણુના પ્રતીક રૂપે કાળા, લાલ અને સફેદ રંગના ઝંડા લગાવવામાં આવે છે. ધાર્મિક માન્યતા છે કે, કાશીમાં શ્રદ્ધાપૂર્વક શ્રાદ્ધ કરનારા ઘરમાં હંમેશા સુખ-સમૃદ્ધિ બની રહે છે.
હરિદ્વાર (ઉત્તરાખંડ): પિતૃઓની શાંતિ માટે ઉત્તમ તીર્થ
ઉત્તરાખંડનું હરિદ્વાર હિન્દુ ધર્મના સૌથી પવિત્ર ધામોમાં ગણાય છે. અહીં 'નારાયણી શિલા'ના તટ પર પૂર્વજોનું પિંડદાન અને શ્રાદ્ધ કર્મ કરવામાં આવે છે. ધાર્મિક માન્યતા છે કે અહીં પિંડદાન કરવાથી પિતૃઓની આત્માને પરમ શાંતિ મળે છે અને તેમનો આશીર્વાદ હંમેશાં વંશજો પર બની રહે છે, જેનાથી જીવનના તમામ અવરોધો દૂર થાય છે.
કુરુક્ષેત્ર (હરિયાણા): અકાળ મૃત્યુ પામેલા પિતૃઓ માટે વિશેષ પૂજા
હરિયાણાના કુરુક્ષેત્ર સ્થિત પેહોવા તીર્થ પર અકાળ મૃત્યુ પામેલા (જેમ કે અકસ્માત કે શસ્ત્રાઘાતથી મૃત્યુ પામેલા) લોકોનું શ્રાદ્ધ અને પિંડદાન કરવું સૌથી ઉત્તમ માનવામાં આવે છે. આ સ્થાન સરસ્વતી નદીના કિનારે આવેલું છે. મહાભારતના યુદ્ધમાં મૃત્યુ પામેલા પોતાના સ્વજનોનું શ્રાદ્ધ ધર્મરાજ યુધિષ્ઠિર દ્વારા આ જ તીર્થ પર કરવામાં આવ્યું હતું. વામન પુરાણમાં પણ આ સ્થાનનું વિશેષ મહાત્મય વર્ણવવામાં આવ્યું છે.
શ્રાદ્ધના નિયમો: પિતૃ પક્ષ દરમિયાન શ્રાદ્ધ કર્મ સામાન્ય રીતે બપોરના સમયે (કુતુપ કાળમાં) કરવું વધુ ફળદાયી માનવામાં આવે છે.
ગયા શ્રાદ્ધનું મહત્વ: હિન્દુ ધર્મમાં એવી પણ માન્યતા છે કે જીવનમાં ઓછામાં ઓછી એકવાર ગયાજી જઈને પિંડદાન કરવાથી પિતૃઓ પૃથ્વીલોકથી મુક્ત થઈને સીધા વૈકુંઠ ધામ પધારે છે.
