Kevda Trij 2026: આ વર્ષે કેવડા ત્રીજ અને ગણેશ ચતુર્થીનો ખાસ સંયોગ બન્યો છે. 26 વર્ષ બાદ બંને તહેવાર એક જ દિવસે ઉજવાઈ રહ્યા છે. ભાદરવા સુદ ત્રીજની તિથિ 14 સપ્ટેમ્બરે સવારે 7:07 વાગ્યે સુધી, ત્યારબાદ ચતુર્થી તિથિ શરૂ થશે, જે 15 સપ્ટેમ્બરે સવારે 07:44 વાગ્યા સુધી રહેશે. સૂર્યોદય સમયે ત્રીજ હોવાથી કેવડા ત્રીજનું વ્રત 14 સપ્ટેમ્બરે જ કરવામાં આવશે. આ દિવસે માતા પાર્વતી અને તેમના પુત્ર ગણેશજીની પૂજા એક જ દિવસે થશે.
26 વર્ષ બાદ કેમ બન્યો આ સંયોગ?
છેલ્લે વર્ષ 2000માં કેવડા ત્રીજ અને ગણેશ ચતુર્થી એક જ દિવસે ઉજવવામાં આવ્યા હતા. હવે 26 વર્ષ બાદ ફરી આવો સંયોગ બન્યો છે. આ કોઈ વિશેષ ગ્રહ યુતિને કારણે નહીં, પરંતુ ચંદ્રની તિથિઓ એક જ દિવસે આવવાના કારણે બન્યો છે. ત્રીજની તિથિ 14 સપ્ટેમ્બરની સવારે 07:07 વાગ્યા સુધી હોવાથી આ દિવસે જ કેવડા ત્રીજનું વ્રત કરવામાં આવશે.
કેવડા ત્રીજની પૂજા-વિધિ કેવી રીતે કરવી?
કેવડા ત્રીજના દિવસે મહિલાઓએ સૂર્યોદય પહેલાં સ્નાન કરીને વ્રતનો સંકલ્પ લેવો. આ વ્રતની પૂજા પ્રદોષ કાળમાં કરવામાં આવે છે, એટલે કે સૂર્યાસ્ત પછીના શુભ સમયે શિવ-પાર્વતીની પૂજા કરવી. ઉત્તર દિશા તરફ મોં રાખીને પૂજા કરી શકાય છે. કાળી માટીમાંથી ભગવાન શિવ અને માતા પાર્વતીની પ્રતિમા બનાવી તેને કેળાના પાન સાથે બાજોઠ પર સ્થાપિત કરવી. માતા પાર્વતીને લાલ ચુંદડી, બંગડી, કંકુ, આભૂષણ સહિતની સૌભાગ્યની વસ્તુઓ અર્પણ કરવી. ભગવાન શિવ સમક્ષ ‘ૐ નમઃ શિવાય’ મંત્રનો જાપ કરવો, જ્યારે માતા પાર્વતી સમક્ષ ‘ગૌરી મે પ્રીયતાં નિત્યં અધનાશાય મંગલાા સૌભાગ્યાયાસ્તુ લલિતા ભવાની સર્વસિદ્ધયા’ મંત્રનો જાપ કરવો. આખો દિવસ અન્ન-જળનો ત્યાગ કરીને રાત્રે જાગરણ, ભજન-કીર્તન અને કથાનું શ્રવણ કરવાની પરંપરા છે.
કેવડા ત્રીજના વ્રતના નિયમો શું છે?
કેવડા ત્રીજને નિર્જળા ઉપવાસનું વ્રત માનવામાં આવે છે. એક વખત આ વ્રત શરૂ કર્યા બાદ તેને છોડવામાં આવતું નથી. ત્રીજની રાત્રે જાગરણ કરીને ભજન-કીર્તન કરવામાં આવે છે. આ વ્રત કુંવારી કન્યાઓ અને સૌભાગ્યવતી મહિલાઓ દ્વારા કરવામાં આવે છે. પરંપરા મુજબ આ દિવસે કાળા, વાદળી કે રીંગણી રંગના કપડાં ન પહેરવાની માન્યતા પણ છે.
કેવડા ત્રીજની કથા શું છે?
કથા અનુસાર, માતા પાર્વતીએ ભોળાનાથ સાથે લગ્ન કરવાનો મનમાં સંકલ્પ કર્યો હતો, પરંતુ તેમના પિતા હિમાલય આ લગ્ન માટે તૈયાર નહોતા. પોતાની મૂંઝવણ પાર્વતીજીએ બહેનપણીઓને જણાવી. ત્યારબાદ તેઓ તેમની સાથે વનમાં ગયા. ત્યાં માટીનો ઢગલો જોઈને પાર્વતીજીએ તેમાંથી શિવલિંગ બનાવ્યું અને તેની ભક્તિપૂર્વક પૂજા કરી. પાર્વતીજીએ કેવડો અને બીલીપત્ર શિવલિંગ પર અર્પણ કર્યા. આ દિવસે ભાદરવા સુદ ત્રીજ હતી. તેમણે ભોજન કર્યા વિના શિવજીની આરાધના કરી. તેમની ભક્તિથી પ્રસન્ન થઈને ભગવાન શિવ પ્રગટ થયા અને વરદાન માંગવા કહ્યું. પાર્વતીજીએ તેમને પોતાના પતિ તરીકે મેળવવાની ઈચ્છા વ્યક્ત કરી. શિવજીએ ‘તથાસ્તુ’ કહીને તેમનું વરદાન સ્વીકાર્યું. માન્યતા અનુસાર, ત્યારથી ભાદરવા સુદ ત્રીજે ભગવાન શિવને કેવડો અર્પણ કરવાની પરંપરા શરૂ થઈ.
ગણેશ સ્થાપનાના શુભ મુહૂર્ત
ભાદરવા સુદ ચતુર્થીની તિથિ 14 સપ્ટેમ્બરે સવારે 07:07 વાગ્યાથી શરૂ થઈને 15 સપ્ટેમ્બરે સવારે 07:44 વાગ્યા સુધી રહેશે. આપેલી માહિતી મુજબ ગણેશજીની સ્થાપના માટે સવારે 06:30થી 08:00, સવારે 09:30થી 11:00 અને બપોરે 02:00થી 06:30 સુધીના સમયને શુભ માનવામાં આવ્યો છે.
ગણેશ સ્થાપના અને પૂજા માટે શું સામગ્રી જોઈએ?
ગણેશ સ્થાપના માટે ગણેશજીની પ્રતિમા, સ્વચ્છ બાજોઠ, સ્વચ્છ કપડું, પૂજાનું આસન અને થાળી રાખવી. મુખ્ય પૂજા સામગ્રીમાં શુદ્ધ જળ, ચંદન અથવા કંકુ, અક્ષત, ફૂલ, દૂર્વા, ધૂપ, ઘીનો દીવો, રૂની વાટ અને કપૂરનો સમાવેશ થાય છે. ગણેશજીના સ્નાન અને શૃંગાર માટે પંચામૃત, નાના વસ્ત્ર અથવા નાડાછડી અને જનોઈ રાખી શકાય છે. પંચામૃત દૂધ, દહીં, ઘી, મધ અને સાકર ભેળવીને તૈયાર કરવામાં આવે છે. પ્રસાદમાં મોદક અથવા લાડુ, ખીર, ફળ, નાળિયેર અને પીવાનું પાણી રાખી શકાય છે. પાન-સોપારી અને દક્ષિણા પણ અર્પણ કરી શકાય છે. ગણેશ પુરાણમાં મહોત્સવ પોતાની શ્રદ્ધા અને સામર્થ્ય પ્રમાણે કરવાની વાત કહેવામાં આવી છે. તેથી કોઈ ચોક્કસ સામગ્રી ઉપલબ્ધ ન હોય તો પૂજા રોકવાની જરૂર નથી. જળ, ચંદન, અક્ષત, ફૂલ અથવા દૂર્વા, દીપ અને નૈવેદ્યથી પણ સરળતાથી પૂજા કરી શકાય છે.
ગણેશ સ્થાપના બાદ દરરોજ શું કરવું?
ઘરમાં ગણેશજીને જેટલા દિવસ રાખવાનો સંકલ્પ કર્યો હોય, તેટલા દિવસ સવારે અને સાંજે નિયમિત પૂજા કરવી. દીવો પ્રગટાવી ગણેશજીને સ્વચ્છ જળ, તાજા ફૂલ અથવા દૂર્વા અને પ્રસાદ અર્પણ કરવો. ‘ગણપતયે નમઃ’ મંત્રનો જાપ કરીને આરતી કરવી. અગાઉના દિવસના ફૂલ અને નૈવેદ્ય રોજ હટાવીને તાજા ફૂલ અને નૈવેદ્ય અર્પણ કરવા. દરરોજ ચઢાવેલો પ્રસાદ પરિવારના સભ્યોમાં વહેંચવો.
દૂર્વા અને મોદકનું શું મહત્ત્વ છે?
ગણેશજીની પૂજામાં દૂર્વા અને મોદકને ખાસ સ્થાન આપવામાં આવ્યું છે. યાજ્ઞવલ્ક્ય સ્મૃતિના ગણપતિ-કલ્પ પ્રકરણમાં વિનાયક પૂજા સાથે દૂર્વા, ફૂલ અને મોદકના ઉલ્લેખ મળે છે. ગણેશ પુરાણની પાર્થિવ પૂજામાં 21 દૂર્વા, લાલ ફૂલ, દીવો, મોદક અને લાડુ અર્પણ કરવાની પરંપરાનો ઉલ્લેખ છે. ગણપત્યથર્વશીર્ષમાં પણ દૂર્વાથી ગણપતિ પૂજન અને મોદક અર્પણ કરવાની પરંપરા જણાવવામાં આવી છે.
માટીના ગણેશ અને વિસર્જનની પરંપરા
ગણેશ પુરાણ અનુસાર, પાર્વતીજીએ પોતાના પિતા હિમાલયને શિવજીને ફરીથી પ્રાપ્ત કરવાનો ઉપાય પૂછ્યો હતો. હિમાલયે તેમને સ્વચ્છ, લીસી અને કાંકરા વગરની માટીમાંથી ગણેશજીની પ્રતિમા બનાવીને પૂજા કરવાની સલાહ આપી. પાર્વતીજીએ પ્રતિમા બનાવીને એક મહિના સુધી નિયમપૂર્વક વ્રત અને પૂજા કરી. ગણેશ ચતુર્થીના દિવસે તેમનું વ્રત પૂર્ણ થયું અને શિવજી તેમના આશ્રમ પહોંચ્યા. આ જ પરંપરામાં ચતુર્થીનો ઉત્સવ ઉજવવા અને પૂજા પૂર્ણ થયા બાદ ગણેશ પ્રતિમાનું જળમાં વિસર્જન કરવાનો પણ ઉલ્લેખ મળે છે. આથી માટીના ગણેશ અને વિસર્જન પરંપરાને ધાર્મિક રીતે વિશેષ મહત્ત્વ આપવામાં આવે છે.
ગણેશજીને પ્રથમ પૂજાનો અધિકાર કેવી રીતે મળ્યો?
શિવ પુરાણ અનુસાર, માતા પાર્વતીએ સ્નાન કરતી વખતે પોતાના શરીર પરથી નીકળેલા મેલમાંથી એક બાળક બનાવ્યું અને તેને દ્વારપાળ તરીકે રાખ્યો. માતાની આજ્ઞાનું પાલન કરતાં બાળકે ભગવાન શિવને પણ અંદર પ્રવેશતા અટકાવ્યા. ત્યારબાદ શિવજી અને બાળક વચ્ચે યુદ્ધ થયું, જેમાં બાળકનું મસ્તક કપાઈ ગયું. પાર્વતીજીના આગ્રહ બાદ બાળકને હાથીનું મસ્તક લગાવીને ફરી જીવિત કરવામાં આવ્યો. ત્યારબાદ માતા પાર્વતીએ વરદાન આપ્યું કે તમામ દેવતાઓની પૂજા પહેલાં તેમની પૂજા કરવામાં આવશે. ભગવાન શિવ, વિષ્ણુ અને બ્રહ્માજીએ પણ આ વરદાનને સ્વીકાર્યું. ત્યારથી ગણેશજીને ‘પ્રથમ પૂજ્ય’ માનવામાં આવે છે.
માત્ર ગણેશ પ્રતિમા સ્થાપિત કરવી પૂરતી નથી
ગણેશ પુરાણમાં ગૌતમ ઋષિ દ્વારા રાજા નળને તેમના પૂર્વજન્મની કથા સંભળાવવામાં આવે છે. તે જન્મમાં તેઓ ગરીબીથી પીડિત ક્ષત્રિય હતા. કૌશિક ઋષિએ તેમને માટીની ગણેશ પ્રતિમા બનાવીને એક મહિના સુધી રોજ પૂજા અને ધ્યાન કરવાની સલાહ આપી હતી. તેમણે શ્રાવણ શુક્લ ચતુર્થીથી વ્રત શરૂ કર્યું હતું. પુરાણમાં નિયમિત વ્રત અને પૂજાના ફળથી તેમને સમૃદ્ધિ મળવાનો તથા આગામી જન્મમાં રાજા નળ બનવાનો ઉલ્લેખ મળે છે. આ કથાનો સંદેશ એ છે કે ગણેશજીની પ્રતિમા સ્થાપિત કરવાની સાથે નિયમિત પૂજા, શ્રદ્ધા અને ભક્તિનું પણ વિશેષ મહત્ત્વ છે.
