Navratri Fasting Rules: આસો મહિનાના નવરાત્રિ પર્વનો પ્રારંભ થવા જઈ રહ્યો છે ત્યારે મા દુર્ગાના ભક્તોમાં અનોખો ઉત્સાહ જોવા મળે છે. સનાતન ધર્મમાં નવરાત્રિના આ નવ દિવસોને શક્તિ સાધના અને માતાજીની આરાધના માટે અત્યંત પવિત્ર તથા ફળદાયી માનવામાં આવ્યા છે. શાસ્ત્રો અનુસાર, આ પાવન દિવસોમાં રાખવામાં આવતા ઉપવાસ ભક્તના તન અને મનને શુદ્ધ કરે છે. 'દેવી ભાગવત પુરાણ'માં નવરાત્રિ દરમિયાન વ્રત કરનારા શ્રદ્ધાળુઓ માટે કેટલાક ખાસ નિયમો દર્શાવવામાં આવ્યા છે. જો આ નિયમોનું નિષ્ઠાપૂર્વક પાલન કરવામાં આવે તો માતાજી અત્યંત પ્રસન્ન થાય છે અને સાધકની તમામ મનોકામનાઓ પૂર્ણ કરે છે.
વ્રતનો સંકલ્પ અને ભોજન અંગેના ખાસ નિયમો
દેવી ભાગવત પુરાણ મુજબ, નવરાત્રિ વ્રતનો પ્રારંભ કરતા પહેલાં ભક્તે માતાજી સામે પૂરા મનથી વ્રત કરવાનો સંકલ્પ લેવો જોઈએ. નવરાત્રિ દરમિયાન સામાન્ય રીતે દિવસમાં માત્ર એક જ વાર સાત્વિક ભોજન અથવા ફળાહાર કરવાનો નિયમ છે. આ દિવસોમાં આહાર પર ખાસ સંયમ રાખવો જરૂરી છે. વ્રત દરમિયાન કૂટ્ટુનો લોટ, શિંગોડાનો લોટ, મોરૈયો, તાજા ફળો, સૂકો મેવો, દૂધ, દહીં, શક્કરિયા અને બટાકા જેવા સાત્વિક પદાર્થોનું સેવન કરી શકાય છે. ઉપવાસથી શરીર સુગઠિત રહે છે અને મન દિવ્ય ઊર્જા તરફ પ્રેરાય છે.
વ્રતમાં વર્જિત વસ્તુઓ અને દૈનિક આચરણના નિયમો
નવરાત્રિ વ્રત કરતી વખતે કેટલીક બાબતો અને ખોરાકથી દૂર રહેવું અનિવાર્ય છે. વ્રત દરમિયાન અનાજ જેમ કે ઘઉં, ચોખા, દાળ વગેરે સિવાય તામસિક ખોરાક જેવા કે ડુંગળી, લસણ, માંસાહાર અને દારૂનું સેવન સંપૂર્ણપણે વર્જિત ગણાય છે. ખોરાકની સાથે આચરણની શુદ્ધિ પણ એટલી જ મહત્વની છે. આ દિવસોમાં બ્રહ્મચર્ય પાળવું, ક્રોધથી બચવું, અસત્ય ન બોલવું અને ક્ષમાભાવ રાખવો જોઈએ. તે સિવાય શાસ્ત્રોના નિયમ અનુસાર વ્રત રાખનાર વ્યક્તિએ દિવસના સમયે ઊંઘવું ન જોઈએ તથા વાળ, દાઢી કે નખ કાપવાથી દૂર રહેવું જોઈએ.
દૈનિક પૂજન, ભોગ અને દુર્ગા સપ્તશતીનો પાઠ
નવરાત્રિના નવેય દિવસ દરમિયાન સવાર-સાંજ વિધિ-વિધાન સાથે મા દુર્ગાની આરાધના કરવી જોઈએ. દરરોજ માતાજી સમક્ષ શુદ્ધ સાત્વિક ભોગ ધરાવીને આરતી કરવી હિતકારી છે. આ પવિત્ર દિવસોમાં 'દુર્ગા સપ્તશતી'નો પાઠ કરવો અત્યંત શુભ અને ફળદાયી માનવામાં આવે છે. સપ્તશતીનો પાઠ કરવાથી ઘરનું વાતાવરણ પવિત્ર બને છે અને નકારાત્મક ઊર્જા દૂર થાય છે. ભક્તિભાવથી કરવામાં આવતું આ પૂજન પરિવારમાં સુખ, શાંતિ અને સમૃદ્ધિ લાવે છે.
મુખ્ય દ્વાર પર ૐ અને સ્વસ્તિકના શુભ ચિહ્નોનું મહત્વ
વ્રત અને પૂજા ઉપરાંત નવરાત્રિમાં ઘરના મુખ્ય દ્વારને પવિત્ર ચિહ્નોથી શણગારવાનું પણ વિશેષ ધાર્મિક મહત્વ છે. નવરાત્રિના પ્રથમ દિવસે ઘરના મુખ્ય દરવાજા પર કંકુ કે હળદરથી 'ૐ' (ઓમ) અને 'સ્વસ્તિક'નું નિશાન બનાવવું ખૂબ શુભ માનવામાં આવે છે. ૐ ના ચિહ્નમાં બ્રહ્માંડની દિવ્ય ઊર્જા સમાયેલી છે જે નકારાત્મક શક્તિઓને રોકે છે, જ્યારે સ્વસ્તિકનું ચિહ્ન ઘરમાં આવતી ઊર્જાને સકારાત્મક બનાવીને તમામ પ્રકારના વાસ્તુદોષ નિવારી દે છે.
ઘરના આંગણે કળશ અને લક્ષ્મી ચરણ સ્થાપિત કરવાના લાભ
નવરાત્રિ પર્વ દરમિયાન ઘરના પ્રવેશદ્વાર પર હળદર અથવા કંકુથી 'કળશ' અને 'માતા લક્ષ્મીના ચરણ' બનાવવાની પણ પરંપરા છે. કળશને સમૃદ્ધિ અને અન્નપૂર્ણાનું પ્રતીક માનવામાં આવે છે, જે ઘરના ભંડાર હંમેશાં ભરેલા રાખે છે. તે જ રીતે, દરવાજા પર માતા લક્ષ્મીજીના ચરણચિહ્ન એવી રીતે દોરવા જોઈએ જાણે લક્ષ્મીજી ઘરમાં અંદર પ્રવેશ કરી રહ્યા હોય. આ ચિહ્નો દોરતા પહેલાં મુખ્ય દ્વારની આસપાસ સફાઈનું ખાસ ધ્યાન રાખવું જોઈએ. આ શુભ વિધિ કરવાથી મા અંબાની સાથે સાથે ધનની દેવી લક્ષ્મીજીની કૃપા પણ ઘર પર કાયમ રહે છે.








