Chhath Puja Vrat Katha: છઠનો પવિત્ર તહેવાર 13 નવેમ્બર, 2026ના રોજ નહાય-ખાયની વિધિ સાથે શરૂ થઈ રહ્યો છે. 15 નવેમ્બર, રવિવારના રોજ સાંજે અસ્ત થતા સૂર્યને પ્રથમ અર્ઘ્ય અર્પણ કરવામાં આવશે. છઠ પૂજાને લઈને ભક્તોમાં ઊંડી શ્રદ્ધા જોવા મળે છે. આ વ્રત અત્યંત કઠિન માનવામાં આવે છે, જેમાં સ્વચ્છતા, શુદ્ધતા અને નિયમોનું વિશેષ ધ્યાન રાખવામાં આવે છે. ધાર્મિક માન્યતા અનુસાર, છઠી મૈયા અને સૂર્યદેવની પૂજા કરવાથી પરિવારમાં સુખ-સમૃદ્ધિ આવે છે અને સંતાનોનું સ્વાસ્થ્ય સારું રહે છે. ખાસ કરીને મહિલાઓ સંતાનોના લાંબા આયુષ્ય અને સારા સ્વાસ્થ્ય માટે 36 કલાકનું નિર્જળ વ્રત રાખે છે. કેટલાક પુરુષો પણ આ વ્રત કરે છે. ચાલો જાણીએ છઠી મૈયા કોણ છે અને છઠ પૂજા પાછળ કઈ પૌરાણિક કથાઓ જોડાયેલી છે.
છઠ પૂજા સાથે જોડાયેલી પ્રથમ પૌરાણિક કથા
પૌરાણિક કથાઓ અનુસાર, રાજા પ્રિયંવદ નિઃસંતાન હતા. આથી મહર્ષિ કશ્યપે તેમના માટે પુત્રેષ્ટિ યજ્ઞ કરાવ્યો હતો. યજ્ઞ બાદ રાજા પ્રિયંવદે રાણી માલિનીને યજ્ઞમાંથી તૈયાર થયેલી ખીર ખવડાવી હતી. તેના પ્રભાવથી તેમને પુત્રની પ્રાપ્તિ થઈ, પરંતુ જન્મ બાદ બાળકનું મૃત્યુ થઈ ગયું. પુત્રના મૃત્યુથી રાજા પ્રિયંવદ ખૂબ જ દુઃખી થયા. તેઓ પોતાના મૃત પુત્રના શરીરને લઈને સ્મશાન પહોંચ્યા અને શોકમાં પોતાનો જીવ આપવાનો પ્રયાસ કરવા લાગ્યા. તે સમયે ભગવાનની પ્રિય પુત્રી દેવસેના પ્રગટ થયાં. તેમણે રાજાને કહ્યું કે તેઓ સૃષ્ટિની મૂળ પ્રકૃતિના છઠ્ઠા અંશમાંથી ઉત્પન્ન થયાં હોવાથી તેમને ષષ્ઠી કહેવામાં આવે છે. દેવસેનાએ રાજા પ્રિયંવદને પોતાની પૂજા કરવા અને અન્ય લોકોને પણ પૂજા માટે પ્રેરિત કરવા જણાવ્યું. પુત્રપ્રાપ્તિની ઇચ્છા સાથે રાજાએ દેવી ષષ્ઠીનું વ્રત રાખ્યું અને તેમને પુત્રનું સુખ પ્રાપ્ત થયું. માન્યતા અનુસાર, આ પૂજા કાર્તિક શુક્લ ષષ્ઠીના દિવસે કરવામાં આવી હતી. ત્યારથી સંતાનપ્રાપ્તિ અને સંતાનોની સુખાકારી માટે છઠ પૂજા કરવાની પરંપરા શરૂ થઈ.
મહાભારત કાળ સાથે જોડાયેલી કર્ણની કથા
છઠ પૂજા સાથે જોડાયેલી બીજી પૌરાણિક કથા મહાભારત કાળની છે. માન્યતા અનુસાર, સૂર્યપુત્ર કર્ણ ભગવાન સૂર્યના પરમ ભક્ત હતા. તેઓ દરરોજ પાણીમાં ઊભા રહીને કલાકો સુધી સૂર્યદેવની ઉપાસના કરતા અને તેમને અર્ઘ્ય અર્પણ કરતા હતા. કહેવાય છે કે ભગવાન સૂર્યની કૃપાથી કર્ણને શક્તિ અને સામર્થ્ય પ્રાપ્ત થયાં અને તેઓ મહાન યોદ્ધા બન્યા. ધાર્મિક માન્યતા અનુસાર, કર્ણની સૂર્ય ઉપાસનાથી જ છઠ પૂજાની પરંપરા સાથે જોડાયેલી એક કડી જોવા મળે છે.
દ્રૌપદીએ પણ રાખ્યું હતું છઠનું વ્રત
છઠ પૂજા સાથે જોડાયેલી ત્રીજી કથા પાંડવો અને દ્રૌપદી સાથે સંબંધિત છે. પૌરાણિક માન્યતા અનુસાર, જ્યારે પાંડવોએ જુગારમાં પોતાનું સમગ્ર રાજ્ય ગુમાવ્યું હતું, ત્યારે દ્રૌપદીએ છઠી મૈયા અને સૂર્યદેવની પૂજા સાથે વ્રત રાખ્યું હતું. માન્યતા છે કે છઠી મૈયા અને સૂર્યદેવના આશીર્વાદથી પાંડવોને ફરી પોતાનું રાજ્ય પ્રાપ્ત થયું હતું. આ કથાને કારણે પણ છઠ વ્રતને પરિવારની સુખ-સમૃદ્ધિ અને મુશ્કેલીઓમાંથી મુક્તિ મેળવવા માટે મહત્વપૂર્ણ માનવામાં આવે છે.
કોણ છે છઠી મૈયા? શા માટે કરવામાં આવે છે તેમની પૂજા?
ધાર્મિક માન્યતાઓ અનુસાર, છઠી મૈયાને ભગવાન સૂર્યની બહેન માનવામાં આવે છે. તેથી છઠ પૂજા દરમિયાન સૂર્યદેવની સાથે છઠી મૈયાની પણ પૂજા કરવામાં આવે છે. તેમને સંતાનોનું રક્ષણ કરનારી દેવી તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. બાળકના જન્મના છઠ્ઠા દિવસે કરવામાં આવતી છઠ્ઠી અથવા છઠ્ઠીહારની વિધિ સાથે પણ છઠી મૈયાની માન્યતા જોડાયેલી છે. કહેવાય છે કે બાળકના જન્મ બાદના પ્રથમ છ દિવસ દરમિયાન છઠી મૈયા તેની રક્ષા કરે છે અને આશીર્વાદ આપે છે. આથી જ સંતાનોના લાંબા આયુષ્ય, સારા સ્વાસ્થ્ય અને સુખી જીવનની કામના સાથે માતાઓ છઠી મૈયાનું વ્રત રાખે છે. છઠ પૂજામાં સૂર્યદેવને અર્ઘ્ય અર્પણ કરવાની સાથે શુદ્ધતા, નિયમ, સંયમ અને શ્રદ્ધાનું વિશેષ મહત્વ છે.
