What is Panchak? Meaning and Important Rules: હિન્દુ પંચાંગ મુજબ જ્યારે ચંદ્ર ધનિષ્ઠા, શતભિષા, પૂર્વાભાદ્રપદ, ઉત્તરાભાદ્રપદ અને રેવતી – આ પાંચ નક્ષત્રોમાંથી પસાર થાય છે, ત્યારે આ સમયને પંચક કહેવામાં આવે છે. પંચકનો સમય સામાન્ય રીતે સાડા ચારથી પાંચ દિવસ સુધી રહે છે. ધાર્મિક માન્યતાઓ મુજબ પંચક દરમિયાન કેટલાક નવા કામો કરવાનું ટાળવાની સલાહ આપવામાં આવે છે. જેમ કે લાકડાનો મોટો જથ્થો ખરીદવો, નવો ખાટલો બનાવવો, ઘરની છત બનાવવી અને દક્ષિણ દિશામાં મુસાફરી કરવી. જોકે, પંચકથી ડરવાની જરૂર નથી. પોતાના પરિવારની પરંપરા અને ધાર્મિક માન્યતાઓને ધ્યાનમાં રાખીને પૂજા-પાઠ અને અન્ય કાર્યો કરી શકાય છે.
જન્માષ્ટમી પંચક નિયમો
કૃષ્ણ જન્માષ્ટમીનો પાવન પર્વ નજીક આવતાં જ દરેક ઘરમાં કાન્હાના સ્વાગતની તૈયારીઓ પૂરજોશમાં શરૂ થઈ જાય છે. બાળ ગોપાલ માટે સુંદર વસ્ત્રો, મુગટ, વાંસળી અને કાનુડાને ઝૂલાવવા માટે નાનો ઝૂલો એટલે કે હિંડોળો ખરીદવાનો એક વિશેષ મહિમા છે. પરંતુ ઘણી વખત જન્માષ્ટમી પહેલાં પંચક બેસી જતું હોવાથી શ્રદ્ધાળુઓ મૂંઝવણમાં મુકાઈ જાય છે કે આ સમયગાળા દરમિયાન લાકડાનો ઝૂલો ખરીદવો શુભ ગણાય કે અશુભ.
પંચકના નિયમો અને શાસ્ત્રોક્ત મર્યાદા
શાસ્ત્રો અનુસાર પંચક દરમિયાન લાકડાં, ઘાસ કે અન્ય જ્વલનશીલ વસ્તુઓનો મોટો જથ્થો એકઠો કરવો, ઘરમાં ખાટલો બનાવવો કે ઘરનું છત ભરવું વર્જિત માનવામાં આવે છે. પરંતુ આ નિયમ મુખ્યત્વે બળતણ કે મોટા બાંધકામ અર્થે લાકડાનો સંગ્રહ કરવા સાથે જોડાયેલો છે. ભગવાનની પૂજા અને સેવા માટે લાવવામાં આવતો નાનો ઝૂલો એ કોઈ ઇંધણનો ભંડાર કે સૂવાનો પલંગ નથી, તેથી પૂજા માટે ઝૂલો ખરીદવામાં મોટો દોષ લાગતો નથી.
શ્રદ્ધા, ભક્તિ અને કૌટુંબિક પરંપરા
જો તમારા પરિવારમાં પંચક દરમિયાન લાકડાની વસ્તુઓ ન ખરીદવાની પરંપરા હોય, તો પંચક પૂર્ણ થયા બાદ જ ઝૂલો ખરીદવો હિતાવહ છે. પરંતુ જો કોઈ કારણસર પંચકમાં જ ઝૂલો ખરીદવો પડે, તો બિલકુલ ડરવાની જરૂર નથી કારણ કે ભક્તિમાં ભાવ અને શ્રદ્ધાનું સ્થાન સૌથી ઉપર છે. સોશિયલ મીડિયા પર ફેલાતી અફવાઓથી દૂર રહીને ભગવાન પ્રત્યેના અનંત ભાવ સાથે તહેવારની ઉજવણી કરવી જોઈએ.
ઓનલાઈન ઓર્ડર અને શુદ્ધિકરણની રીત
આજના આધુનિક સમયમાં જો તમે પંચક શરૂ થાય તે પહેલાં ઓનલાઈન ઝૂલાનો ઓર્ડર આપી દીધો હોય અને તેની ડિલિવરી પંચક દરમિયાન આવે, તો પાર્સલનો સ્વીકાર કરી શકાય છે. ડિલિવરી મળ્યા બાદ તે બોક્સને પંચક પૂરું થાય ત્યાં સુધી એકબાજુ રાખી મૂકો. ત્યારબાદ સ્નાન કરીને ગંગાજળ છાંટી ઝૂલાને શુદ્ધ કર્યા પછી જ બાળ ગોપાલની સેવામાં તેનો ઉપયોગ કરવો જોઈએ. જો ઘરમાં રહેલા જૂના ઝૂલાની માત્ર સફાઈ કે કલર કામ કરવું હોય તો તેને નવું લાકડું ખરીદ્યા સમાન ગણવામાં આવતું નથી.
નવો ઝૂલો બનાવવો અને ધાતુના શ્રેષ્ઠ વિકલ્પો
જો તમે સુથાર પાસે વિશેષ રીતે લાકડાનો ઝૂલો બનાવડાવવા માગતા હોવ તો તેની શરૂઆત પંચક પૂરૂં થયા પછી જ કરવી યોગ્ય રહેશે. આ ઉપરાંત પંચકના નિયમો માત્ર લાકડાને જ લાગુ પડે છે, તેથી તમે પિત્તળ, ચાંદી કે અન્ય ધાતુમાંથી બનેલા ઝૂલાની ખરીદી કોઈપણ સંકોચ વગર કરી શકો છો. શ્રીકૃષ્ણ જન્મોત્સવમાં મોંઘા ઝૂલા કરતાં તમારી ભક્તિ અને નિષ્ઠા જ પ્રભુને સૌથી વધુ પ્રિય છે.
