Why Bisrakh Does Not Celebrate Dussehra: નવરાત્રીના પવિત્ર પર્વ બાદ દેશભરમાં દશેરાની ઉજવણી કરવામાં આવે છે. આ દિવસે અનેક સ્થળોએ રાવણનાં વિશાળ પૂતળાંનું દહન કરીને અસત્ય પર સત્યના વિજયની ઉજવણી થાય છે. પરંતુ, ઉત્તર પ્રદેશના ગ્રેટર નોઈડા નજીક આવેલા એક ગામની પરંપરા આથી અલગ છે. અહીં દશેરાના દિવસે રાવણ દહન કરવામાં આવતું નથી, પરંતુ રાવણને પૂર્વજ માનીને તેમની પૂજા કરવામાં આવે છે. આ અનોખી પરંપરા પાછળ પૌરાણિક માન્યતાઓ અને સ્થાનિક લોકોની શ્રદ્ધા જોડાયેલી છે.
બિસરખ ગામને કેમ માનવામાં આવે છે રાવણનું જન્મસ્થળ?
ઉત્તર પ્રદેશના ગ્રેટર નોઈડા વિસ્તારમાં આવેલું બિસરખ ગામ રાવણનું જન્મસ્થળ હોવાની માન્યતા માટે જાણીતું છે. સ્થાનિક પૌરાણિક માન્યતાઓ અનુસાર, રાવણના પિતા ઋષિ વિશ્રવાનો જન્મ આ ગામમાં થયો હતો. તેમના નામ પરથી ગામનું નામ પડ્યું હોવાનું પણ માનવામાં આવે છે. કહેવાય છે કે પ્રાચીન સમયમાં આ સ્થળને ‘વિશ્વેશરા’ તરીકે ઓળખવામાં આવતું હતું, જે સમય જતાં ‘બિસરખ’ બન્યું. જોકે, રાવણનું જન્મસ્થળ હોવાની આ વાત ધાર્મિક અને સ્થાનિક માન્યતાઓ પર આધારિત છે; તેને ઐતિહાસિક રીતે નિશ્ચિત તથ્ય તરીકે રજૂ કરી શકાય નહીં.
ગામમાં આજે પણ છે પ્રાચીન શિવ મંદિર
બિસરખ ગામમાં આવેલું પ્રાચીન શિવ મંદિર અહીંની ઓળખનો મહત્ત્વનો ભાગ છે. સ્થાનિક માન્યતા અનુસાર, ઋષિ વિશ્રવાએ અહીં ભગવાન શિવની આરાધના કરી હતી અને શિવલિંગની સ્થાપના કરી હતી. એવું પણ માનવામાં આવે છે કે રાવણ ભગવાન શિવનો પરમ ભક્ત હતો અને આ પવિત્ર ભૂમિ સાથે તેનો વિશેષ સંબંધ હતો. આ જ ધાર્મિક પરંપરાને કારણે ગામના ઘણા લોકો માટે રાવણ માત્ર રામાયણનું એક પાત્ર નથી, પરંતુ તેમના પૂર્વજ સાથે જોડાયેલી આસ્થાનું પ્રતીક પણ છે.
દશેરાના દિવસે રાવણ દહન નહીં, થાય છે પૂજા
દેશના મોટા ભાગના વિસ્તારોમાં દશેરા નિમિત્તે રાવણનાં પૂતળાંનું દહન કરવામાં આવે છે, જ્યારે બિસરખમાં આ પરંપરા જોવા મળતી નથી. અહીંના કેટલાક સ્થાનિક લોકો રાવણને પોતાના પૂર્વજ અને ‘દાદા’ તરીકે સંબોધે છે. સ્થાનિક પરંપરા અનુસાર, દશેરાના દિવસે રાવણ દહન કરવાને બદલે વિશેષ પૂજા અને હવન કરવામાં આવે છે. રાવણની આત્માની શાંતિ માટે પ્રાર્થના કરવામાં આવતી હોવાનો પણ ઉલ્લેખ મળે છે. આમ, જ્યાં દેશના અન્ય ભાગોમાં રાવણ દહન ઉત્સવનું કેન્દ્ર હોય છે, ત્યાં બિસરખમાં શ્રદ્ધા અને ધાર્મિક માન્યતાઓ સાથે જોડાયેલી અલગ પરંપરા જોવા મળે છે.
બિસરખમાં રામલીલા કેમ યોજાતી નથી?
બિસરખ ગામ સાથે જોડાયેલી બીજી એક ચર્ચિત માન્યતા એ છે કે અહીં રામલીલાનું આયોજન કરવામાં આવતું નથી. સ્થાનિક લોકોમાં એવી લોકવાયકા પ્રચલિત છે કે ભૂતકાળમાં રામલીલા અથવા રાવણ દહન કરવાનો પ્રયાસ થયો ત્યારે અઘટિત ઘટનાઓ બની હતી. જોકે, આ દાવાઓને સમર્થન આપતા સ્વતંત્ર પુરાવા ઉપલબ્ધ ન હોવાથી તેમને લોકમાન્યતા તરીકે જ જોવું જોઈએ. ગામમાં રાવણ પ્રત્યેની શ્રદ્ધા અને પૂર્વજ તરીકેના આદરને કારણે રાવણ દહનથી દૂર રહેવાની પરંપરા ચર્ચામાં રહે છે.
સોશિયલ મીડિયા પર પણ ચર્ચામાં રહે છે આ ગામ
બિસરખની અનોખી પરંપરાને કારણે આ ગામ ધાર્મિક પ્રવાસન અને સોશિયલ મીડિયા પર પણ ધ્યાન ખેંચે છે. રાવણનું જન્મસ્થળ હોવાની માન્યતા, પ્રાચીન શિવ મંદિર અને દશેરાની અલગ ઉજવણી વિશેના વીડિયો તથા પોસ્ટ્સના માધ્યમથી લોકો આ સ્થળ વિશે જાણે છે. બિસરખની પરંપરા એ પણ દર્શાવે છે કે ભારતમાં એક જ ધાર્મિક પર્વને અલગ-અલગ વિસ્તારોમાં જુદી માન્યતાઓ અને રીતરિવાજો સાથે ઉજવવામાં આવે છે. દશેરા પર રાવણ દહન ન કરવાની પરંપરા આ ગામને વિશેષ ઓળખ આપે છે.
