Bhai Beej 2026: દિવાળીના તહેવાર પછી ઉજવાતો ભાઈબીજ ભાઈ-બહેનના અતૂટ પ્રેમ, સ્નેહ અને વિશ્વાસનું પ્રતીક છે. આ દિવસે બહેન પોતાના ભાઈને ઘરે બોલાવી તેના કપાળ પર કંકુ અને ચોખાનું તિલક કરે છે અને તેના લાંબા આયુષ્ય, સારા સ્વાસ્થ્ય તથા સુખી જીવન માટે પ્રાર્થના કરે છે. ભાઈ પણ બહેનને ભેટ આપીને હંમેશાં તેની સાથે ઊભા રહેવાનું વચન આપે છે. પરંતુ શું તમે ક્યારેય વિચાર્યું છે કે આ દિવસે બહેન જ ભાઈને તિલક કેમ કરે છે? આ પરંપરા પાછળ યમરાજ અને તેમની બહેન યમુનાની રસપ્રદ પૌરાણિક કથા જોડાયેલી છે.
ભાઈબીજ પર બહેન ભાઈને તિલક કેમ કરે છે?
ભાઈબીજના દિવસે બહેન પોતાના ભાઈના કપાળ પર કંકુ અને ચોખાનું તિલક કરીને તેના લાંબા આયુષ્ય અને સુખાકારી માટે પ્રાર્થના કરે છે. ધાર્મિક માન્યતા અનુસાર, આ તિલક ભાઈને યમરાજના ભયથી રક્ષણ મળે અને તેના જીવનમાં સુખ-સમૃદ્ધિ જળવાઈ રહે તેવી શુભ ભાવનાનું પ્રતીક છે. આ વર્ષે 11 નવેમ્બર, 2026ના રોજ ભાઈબીજ ઉજવવામાં આવશે. આપેલી પંચાંગ વિગતો અનુસાર, બપોરે 1:30થી 3:43 વાગ્યા સુધી તિલક કરવાનું શુભ મુહૂર્ત છે. આ સમય દરમિયાન બહેનો ભાઈને તિલક કરીને આરતી ઉતારી શકે છે.
યમરાજ અને યમુનાની કથા સાથે જોડાયેલી છે પરંપરા
પૌરાણિક માન્યતા અનુસાર, યમરાજ અને યમુના સૂર્યદેવનાં સંતાનો હતાં. બંને ભાઈ-બહેન એકબીજાને ખૂબ પ્રેમ કરતાં હતાં. જોકે, યમરાજ પોતાના કાર્યમાં વ્યસ્ત રહેતા હોવાથી બહેન યમુનાને મળવા જઈ શકતા નહોતા. યમુના વારંવાર પોતાના ભાઈને ઘરે આવવાનું આમંત્રણ આપતી હતી. આખરે એક દિવસ કારતક મહિનાના શુક્લ પક્ષની દ્વિતીયાના દિવસે યમરાજ પોતાની બહેનને મળવા તેના ઘરે પહોંચ્યા. ભાઈને ઘરે આવેલા જોઈને યમુના ખૂબ ખુશ થઈ ગઈ. તેણે યમરાજનું સ્વાગત કર્યું, તેમના કપાળ પર કંકુનું તિલક લગાવ્યું, આરતી ઉતારી અને પ્રેમથી ભોજન કરાવ્યું. બહેનના પ્રેમ અને આતિથ્યથી પ્રસન્ન થઈને યમરાજે તેને વરદાન માંગવા કહ્યું. ત્યારે યમુનાએ વરદાન માગ્યું કે આ દિવસે જે ભાઈ પોતાની બહેનના ઘરે જઈને તેના હાથે તિલક કરાવશે, તેને લાંબું આયુષ્ય અને સુખ-સમૃદ્ધિ પ્રાપ્ત થાય. યમરાજે બહેનની આ વિનંતી સ્વીકારી અને તેને આશીર્વાદ આપ્યા. ત્યારથી ભાઈબીજના દિવસે બહેન દ્વારા ભાઈને તિલક કરવાની પરંપરા શરૂ થઈ હોવાનું માનવામાં આવે છે.
ભાઈબીજ પર તિલક કરવાનું શું છે ધાર્મિક મહત્વ?
ભાઈબીજ પર બહેન દ્વારા ભાઈને કરવામાં આવતું તિલક માત્ર ધાર્મિક વિધિ નથી, પરંતુ બંને વચ્ચેના પ્રેમ, વિશ્વાસ અને લાગણીનું પ્રતીક છે. આ દિવસે બહેન કંકુ અને ચોખાનું તિલક કરીને ભાઈના સારા સ્વાસ્થ્ય, લાંબા આયુષ્ય અને સુખી જીવન માટે પ્રાર્થના કરે છે. ધાર્મિક માન્યતા અનુસાર, આ દિવસે બહેનના હાથે તિલક કરાવવું શુભ માનવામાં આવે છે. ભાઈ પણ બહેનને ભેટ આપીને તેના સુખી જીવનની કામના કરે છે. આ રીતે ભાઈબીજનો તહેવાર બંને વચ્ચેના સંબંધને વધુ મજબૂત બનાવે છે.
ભાઈબીજ પર ભાઈને તિલક કરવાની વિધિ
ભાઈબીજના દિવસે બહેનો પરંપરા મુજબ નીચેની વિધિ કરી શકે છે:
સવારે સ્નાન કરીને સ્વચ્છ વસ્ત્રો પહેરો.
પૂજાસ્થળે ભગવાનનું સ્મરણ કરીને પૂજાની થાળી તૈયાર કરો.
શુભ મુહૂર્તમાં ભાઈને સ્વચ્છ આસન પર બેસાડો.
ભાઈના કપાળ પર કંકુ અને ચોખાથી તિલક કરો.
ભાઈના હાથમાં નાડાછડી બાંધી તેની આરતી ઉતારો.
ભાઈને મીઠાઈ ખવડાવી તેના લાંબા આયુષ્ય અને સારા સ્વાસ્થ્ય માટે પ્રાર્થના કરો.
અંતમાં ભાઈ બહેનને ભેટ આપીને તેના સુખી જીવનની કામના કરે છે.
ભાઈબીજને યમ દ્વિતીયા કેમ કહેવામાં આવે છે?
ભાઈબીજને યમ દ્વિતીયા તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે. તેની પાછળ યમરાજ અને તેમની બહેન યમુનાની પૌરાણિક કથા જોડાયેલી છે. કારતક મહિનાના શુક્લ પક્ષની દ્વિતીયાના દિવસે યમરાજ પોતાની બહેનને મળવા આવ્યા હતા. આ પ્રસંગની યાદમાં આ દિવસ યમ દ્વિતીયા તરીકે ઓળખાય છે. ભારતના અલગ-અલગ રાજ્યોમાં આ તહેવાર ભાઈબીજ, ભાઈ દૂજ, ભાઉબીજ અને ભાઈ ફોંટા જેવા નામોથી ઉજવવામાં આવે છે. ઉજવણીની રીત અને પરંપરાઓ અલગ હોઈ શકે છે, પરંતુ દરેક જગ્યાએ ભાઈ-બહેનના પ્રેમ અને લાગણીનું મહત્ત્વ એકસરખું રહે છે.
ભાઈબીજનો સંદેશ: આ તહેવાર ભાઈ-બહેનને એકબીજા પ્રત્યેનો પ્રેમ વ્યક્ત કરવાની અને જીવનભર સાથ આપવાના સંબંધને વધુ મજબૂત બનાવવાની તક આપે છે.
