Aja Ekadashi Shravan Last Monday: આજે (7 સપ્ટેમ્બર) શ્રાવણ માસના કૃષ્ણ પક્ષની 'અજા એકાદશી' (Aja Ekadashi)ની પવિત્ર તિથિ છે અને તેની સાથે શ્રાવણ માસનો છેલ્લો સોમવાર પણ છે. પવિત્ર શ્રીકૃષ્ણ જન્માષ્ટમી પછી આવતી આ અજા એકાદશીનું વ્રત ભગવાન વિષ્ણુની અસીમ કૃપા મેળવવા માટે કરવામાં આવે છે. શ્રાવણનો છેલ્લો સોમવાર અને એકાદશી એકસાથે હોવાથી આજના દિવસનું ધાર્મિક અને જ્યોતિષીય મહત્વ અનેક ગણું વધી ગયું છે. આ દિવસે વિષ્ણુજીની સાથે શિવજી અને ચંદ્રદેવની પૂજા કરવાથી જીવનમાં સુખ-શાંતિ આવે છે અને મનોકામનાઓ પૂર્ણ થાય છે.
એકાદશી અને સોમવારનો શુભ સંયોગ
ઉજ્જૈનના પ્રખ્યાત જ્યોતિષાચાર્ય મુજબ, જ્યોતિષશાસ્ત્રમાં સોમવારના સ્વામી શિવજી અને કારક ગ્રહ ચંદ્રદેવ છે. અજા એકાદશીએ સોમવાર હોવાથી હરિ (વિષ્ણુ) અને હર (શિવ) ની એકસાથે આરાધનાનો શુભ યોગ બન્યો છે. જે લોકોની કુંડળીમાં 'ચંદ્ર દોષ' કે માનસિક અશાંતિ હોય, તેમણે આ દિવસે શિવલિંગ પર જળ, દૂધ, પંચામૃત અને ચંદનનો લેપ કરી બિલ્વપત્ર ચઢાવવા જોઈએ. સાથે જ 'ૐ સોં સોમાય નમ:' મંત્રનો જાપ કરવાથી કુંડળીના તમામ ગ્રહ દોષ દૂર થાય છે.
અજા એકાદશી વ્રત અને તુલસી પૂજનની વિધિ
સ્કંદ પુરાણના વૈષ્ણવ ખંડ અનુસાર, અજા એકાદશી પવિત્ર અને પાપનાશિની તિથિ છે.
પૂજા વિધિ: વ્રત રાખનારા ભક્તોએ સવારે સ્નાન કરી વિષ્ણુજીની મૂર્તિ કે ચિત્ર સામે દીપ પ્રગટાવી પીળાં પુષ્પ અને ભોગ ધરાવવો. રાત્રે વિષ્ણુ મંત્રોના જાપ અને જાગરણનું મહત્વ છે.
તુલસી પૂજાનું મહત્વ: ભગવાન વિષ્ણુની પૂજા તુલસી વગર અધૂરી માનવામાં આવે છે. એકાદશીની સવારે તુલસીને જળ અર્પણ કરવું અને સાંજે દીવો પ્રગટાવી પરિક્રમા કરવી. પૂજામાં 'તુલસી નામાષ્ટક' (વૃંદા, વૃન્દાવની, વિશ્વપૂજિતા, વિશ્વપાવની...) નો પાઠ કરવો શ્રેષ્ઠ ગણાય છે. સૂર્યાસ્ત પછી તુલસીના પાન તોડવા નહીં.
દ્વાદશી તિથિએ પારણાં અને દાન-પુણ્યનું મહાત્મ્ય
એકાદશીના વ્રતનું પૂર્ણ ફળ બીજા દિવસે એટલે કે 'દ્વાદશી' તિથિએ પારણાં કર્યા પછી જ મળે છે. દ્વાદશીની સવારે સ્નાન-પૂજા કર્યા બાદ જરૂરિયાતમંદ લોકોને કે બ્રાહ્મણોને ભોજન કરાવવું. અનાજ, વસ્ત્ર, છત્રી કે ક્ષમતા મુજબ દાન કરવું. ગાયોને લીલું ઘાસ ખવડાવવું અને પક્ષીઓ માટે દાણા-પાણીની વ્યવસ્થા કરવી. ત્યારબાદ સાત્વિક ભોજન ગ્રહણ કરીને વ્રતના પારણાં કરવામાં આવે છે. પૂજામાં સ્થાપિત કળશનું જળ આખા ઘરમાં છાંટી વધેલું જળ તુલસીમાં અર્પણ કરવું.
અજા એકાદશીની પૌરાણિક કથા અને વ્રત નિયમો
રાજા હરિશ્ચંદ્ર સાથે જોડાયેલી પૌરાણિક કથા: પૌરાણિક માન્યતા અનુસાર, સત્યવાદી રાજા હરિશ્ચંદ્ર જ્યારે પોતાનું રાજ્ય, પરિવાર અને સર્વસ્વ ગુમાવીને ભારે સંકટમાં મુકાયા હતા, ત્યારે મહર્ષિ ગૌતમના ઉપદેશથી તેમણે 'અજા એકાદશી'નું વિધિવત વ્રત કર્યું હતું. આ વ્રતના પ્રભાવથી રાજા હરિશ્ચંદ્રને તેમનું ખોવાયેલું રાજપાટ, પુત્ર રોહિતાશ્વ અને પત્ની તારામતી પાછા મળ્યા હતા અને તેમના તમામ પાપોનો નાશ થયો હતો.
વ્રતના અગત્યના નિયમો: એકાદશીના દિવસે ચોખા (અન્ન)નું સેવન વર્જિત માનવામાં આવે છે. આ દિવસે મન, વચન અને કર્મથી શુદ્ધતા જાળવવી, કોઈની નિંદા ન કરવી અને શારીરિક ક્ષમતા મુજબ જ ઉપવાસ કે ફળાહાર કરવો જોઈએ.
