Rahul Gandhi UPI Transaction Charges: દેશમાં યુનિફાઇડ પેમેન્ટ્સ ઇન્ટરફેસ (UPI) દ્વારા થતા ડિજિટલ ટ્રાન્ઝેક્શન પર મર્ચન્ટ ડિસ્કાઉન્ટ રેટ (MDR) લાદવાની દિશામાં આગળ વધી રહેલી કેન્દ્ર સરકાર સામે દેશનું રાજકારણ ગરમાયું છે. લોકસભામાં વિપક્ષના નેતા અને કોંગ્રેસ સાંસદ રાહુલ ગાંધીએ વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીની સરકાર પર સીધો નિશાનો સાધ્યો છે. રાહુલ ગાંધીએ આરોપ લગાવ્યો છે કે, સરકારે પાછલા બારણેથી UPI ટ્રાન્ઝેક્શન પર ચાર્જ વસૂલવાનો રસ્તો સાફ કરી દીધો છે, જેનો આખરી બોજ સામાન્ય નાગરિકોના ખિસ્સા પર જ પડવાનો છે.
2000થી વધુના મર્ચન્ટ ટ્રાન્ઝેક્શન પર MDR ચાર્જનો વિવાદ
રાહુલ ગાંધીએ જણાવ્યું કે મોદી સરકારે 2000થી વધુના મર્ચન્ટ UPI ટ્રાન્ઝેક્શન પર MDR લાગુ કરવાની પરવાનગી આપી દીધી છે. તેમણે દાવો કર્યો હતો કે, ભલે સંખ્યાની દ્રષ્ટિએ 2000થી વધુના ટ્રાન્ઝેક્શન માત્ર 5 ટકા જ હોય, પરંતુ કુલ UPI ટ્રાન્ઝેક્શન વેલ્યુ (નાણાકીય મૂલ્ય)નો આશરે 65 ટકા જેટલો મોટો હિસ્સો આ જ ટ્રાન્ઝેક્શનમાંથી આવે છે. ગ્રાહકો પાસેથી કોઈ ફી નહીં લેવાના સરકારના દાવા સામે સવાલ ઉઠાવતા તેમણે ઉમેર્યું કે વેપારીઓ પર ચાર્જ લાદવામાં આવશે તો તેઓ વસ્તુઓ અને સેવાઓની કિંમતો વધારીને અંતે આ રકમ ગ્રાહકો પાસેથી જ વસૂલશે.
અમેરિકી કંપનીઓના દબાણમાં સરેન્ડર કરવાનો ગંભીર આરોપ
પોતાના નિવેદનમાં રાહુલ ગાંધીએ વધુમાં આરોપ લગાવ્યો કે, અમેરિકી પેમેન્ટ કંપનીઓ લાંબા સમયથી ભારતની 'ઝીરો-MDR' નીતિનો વિરોધ કરી રહી હતી. ભારત સરકારે હવે એ જ દિશામાં ડગલું માંડીને નીતિ બદલવાનો માર્ગ ખુલ્લો કરી દીધો છે. યુએસ ટ્રેડ ડીલની જેમ જ કરારમાં ફસાયેલી મોદી સરકાર અમેરિકી દબાણ સમક્ષ સંપૂર્ણ રીતે આત્મસમર્પણ કરી રહી હોવાનો સખત દાવો તેમણે કર્યો છે.
સરકારનું નોટિફિકેશન અને નવા નિયમોની સ્થિતિ
ઉલ્લેખનીય છે કે કેન્દ્ર સરકારે પેમેન્ટ એન્ડ સેટલમેન્ટ સિસ્ટમ્સ એક્ટ, 2007ની કલમ 10-A હેઠળ નવું નોટિફિકેશન બહાર પાડ્યું છે. આ નિયમ હેઠળ બેંકો અને પેમેન્ટ સિસ્ટમ પ્રોવાઈડર્સને 2000 સુધીના UPI લેન-દેન અને રૂપે (RuPay) ડેબિટ કાર્ડથી થતા ભુગતાન પર કોઈપણ પ્રકારનો ચાર્જ લેવા પર પ્રતિબંધ મૂકવામાં આવ્યો છે. જોકે, 2000થી વધુના વ્યાપારી લેન-દેન પર આગળ જઈને MDR લાગુ થઈ શકે છે. આ ચાર્જ કેટલો હશે અને કયા કારોબારીઓ પર લાગુ થશે તેની વિગતવાર માર્ગદર્શિકા નેશનલ પેમેન્ટ્સ કોર્પોરેશન ઓફ ઈન્ડિયા (NPCI) દ્વારા ટૂંક સમયમાં નક્કી કરવામાં આવશે.
MDR શું છે અને કેમ ચર્ચામાં આવ્યો?
મર્ચન્ટ ડિસ્કાઉન્ટ રેટ (MDR) એવો ચાર્જ છે જે કોઈ વેપારી ડિજિટલ પેમેન્ટ સ્વીકારવા બદલ બેંક અથવા પેમેન્ટ સર્વિસ પ્રોવાઈડરને ચૂકવે છે. વર્ષ 2020થી ભારતમાં UPI અને રૂપે કાર્ડ પર ઝીરો-MDR નીતિ લાગુ હતી, જેથી ડિજિટલ પેમેન્ટ્સને પ્રોત્સાહન આપી શકાય. ડિજિટલ સિસ્ટમ અને સિક્યોરિટી ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર જાળવવા માટે બેંકો અને ફિનટેક કંપનીઓ પર પડતા આર્થિક બોજને પહોંચી વળવા માટે નાણાં મંત્રાલયે આ કાયદાકીય સુધારો કર્યો છે. સરકારી સ્પષ્ટતા મુજબ સામાન્ય લોકો વચ્ચે થતા વ્યક્તિ-થી-વ્યક્તિ (P2P) ટ્રાન્ઝેક્શન અને નાના વેપારીઓ માટે UPI સેવાઓ સંપૂર્ણપણે મફત જ રહેશે.
