Trump, Xi and Putin Hold Historic Trilateral Summit in China: ચીનના શેનઝેન શહેરમાં ગુરુવારે વૈશ્વિક રાજનીતિની બેઠક યોજાઈ હતી. અમેરિકાના રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પ, ચીનના રાષ્ટ્રપતિ શી જિનપિંગ અને રશિયાના રાષ્ટ્રપતિ વ્લાદિમીર પુતિન પહેલીવાર ત્રિપક્ષીય બેઠકમાં એકસાથે સામસામે બેઠા હતા. એશિયા-પેસિફિક ઇકોનોમિક કોઓપરેશન (APEC) સમિટની વચ્ચે યોજાયેલી આ બેઠકમાં પરમાણુ હથિયારોનું જોખમ ઘટાડવા, વૈશ્વિક શાંતિ જાળવવા અને આંતરરાષ્ટ્રીય સુરક્ષા જેવા મહત્ત્વના મુદ્દાઓ પર ચર્ચા થઈ હતી.
જિનપિંગે કહ્યું- મહાશક્તિઓ વચ્ચે સહકાર જરૂરી
બેઠકની શરૂઆતમાં ચીનના રાષ્ટ્રપતિ શી જિનપિંગે ત્રણેય દેશોની વૈશ્વિક જવાબદારી પર ભાર મૂક્યો હતો. તેમણે કહ્યું કે મોટી શક્તિઓ વચ્ચે પરસ્પર સંવાદ અને તાલમેલ જાળવવો જરૂરી છે. જો મહાશક્તિઓ એકબીજા સાથે સંઘર્ષ કરશે તો તેની અસર સમગ્ર દુનિયા પર પડશે અને વૈશ્વિક અસ્થિરતા વધી શકે છે. જિનપિંગે વૈશ્વિક પડકારોનો સામનો કરવા માટે ત્રણેય દેશોએ સાથે મળીને કામ કરવાની જરૂરિયાત વ્યક્ત કરી હતી.
પરમાણુ હથિયારોનું જોખમ ઘટાડવા ટ્રમ્પનો ભાર
અમેરિકાના રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે બેઠકને ઐતિહાસિક ગણાવી હતી. તેમણે કહ્યું કે અમેરિકા, રશિયા અને ચીન પરમાણુ હથિયારોની સંખ્યા ઘટાડવા તેમજ તેના ઉપયોગનું જોખમ ઓછું કરવા માટે ચર્ચા કરી શકે તેવી વિશેષ સ્થિતિમાં છે. ટ્રમ્પના મતે, મતભેદ ધરાવતા દેશો વચ્ચે વાતચીતના દરવાજા બંધ કરવાથી શાંતિનો માર્ગ મળતો નથી. વિશ્વને અસર કરતા મોટા પ્રશ્નો ઉકેલવા માટે ત્રણેય દેશોએ જવાબદારીપૂર્વક સંવાદ આગળ વધારવો જોઈએ.
પુતિને યુક્રેન સહિતના પ્રાદેશિક સંઘર્ષનો ઉલ્લેખ કર્યો
રશિયાના રાષ્ટ્રપતિ વ્લાદિમીર પુતિને પણ બેઠક દરમિયાન વૈશ્વિક શાંતિ અને સુરક્ષાની જવાબદારીનો મુદ્દો ઉઠાવ્યો હતો. તેમણે કહ્યું કે રશિયા, ચીન અને અમેરિકા વચ્ચે પ્રાદેશિક સંઘર્ષો ઉકેલવા સહિતના અનેક મુદ્દે સમાન હિતો છે. તેમાં યુક્રેનનો સંઘર્ષ પણ સામેલ છે. પુતિને બીજા વિશ્વયુદ્ધમાં વિજયી રહેલા ત્રણેય દેશોની સંયુક્ત જવાબદારીનો ઉલ્લેખ કરીને આંતરરાષ્ટ્રીય શાંતિ અને સુરક્ષા જાળવવા સહકારની જરૂરિયાત જણાવી હતી.
બેઠકમાં ઈરાન અને યુક્રેનના મુદ્દા પણ ઉઠ્યા
ટ્રમ્પે બેઠક દરમિયાન ઈરાન અને યુક્રેનના મુદ્દા પર પણ ચર્ચા કરી હોવાનો ઉલ્લેખ કર્યો હતો. યુક્રેન યુદ્ધનો અંત લાવવા માટે આશા વ્યક્ત કરતાં તેમણે કહ્યું હતું કે આ દિશામાં કંઈક પ્રગતિ થઈ રહી છે અને બંને પક્ષો યુદ્ધ સમાપ્ત કરવા તૈયાર થાય તેવી આશા છે. ઈરાનના પરમાણુ કાર્યક્રમ અને પરમાણુ હથિયારોના પ્રસારના જોખમ અંગે પણ સહકાર જરૂરી હોવાનું ટ્રમ્પે જણાવ્યું હતું. જોકે, બેઠક બાદ જાહેર કરાયેલા સંયુક્ત નિવેદનમાં યુક્રેન અને ઈરાનના યુદ્ધનો સીધો ઉલ્લેખ કરવામાં આવ્યો નહોતો.
સંયુક્ત નિવેદનમાં ત્રણ મુદ્દા પર ભાર
બેઠક બાદ ચીન અને રશિયાના અધિકારીઓ દ્વારા જાહેર કરાયેલી વિગતો અનુસાર, ત્રણેય દેશોએ સંયુક્ત રાષ્ટ્રસંઘમાં સુધારા, તેલનું ઉત્પાદન અને પુરવઠો વધારવા તથા પરમાણુ જોખમ ઘટાડવા માટે સંવાદ ચાલુ રાખવા જેવા મુદ્દાઓ પર સહમતિ દર્શાવી હતી. પરમાણુ હથિયારોના પ્રસારને રોકવા માટે પણ ચર્ચા આગળ વધારવાની વાત કરવામાં આવી હતી. જોકે, આ બેઠકમાં પરમાણુ હથિયારો ઘટાડવા અંગે કોઈ ચોક્કસ કરાર થયો હોવાની જાહેરાત કરવામાં આવી નથી.
ટ્રમ્પ-જિનપિંગ વચ્ચે અલગ બેઠક, પુતિન સાથે પણ મુલાકાત
ત્રિપક્ષીય બેઠક પહેલાં ટ્રમ્પે ચીનના રાષ્ટ્રપતિ જિનપિંગ સાથે અલગથી દ્વિપક્ષીય મુલાકાત કરી હતી. આ બેઠક લગભગ એક કલાક ચાલી હતી. બંને નેતાઓએ વેપાર અને ઊર્જા સહિતના મુદ્દાઓ પર વાતચીત કરી હતી. ટ્રમ્પે હોર્મુઝની ખાડીમાંથી તેલનો પુરવઠો સતત ચાલુ રહે તે અંગે બંને દેશોના સહિયારા હિતનો ઉલ્લેખ કર્યો હતો. સાથે જ અમેરિકન કૃષિ ઉત્પાદનોની ખરીદી વધારવા માટે ચીન સાથે વાત કરવાની ઇચ્છા પણ વ્યક્ત કરી હતી.
પુતિન સાથે ટ્રમ્પની 40 મિનિટની મુલાકાત
ટ્રમ્પે રશિયાના રાષ્ટ્રપતિ પુતિન સાથે પણ અલગથી મુલાકાત કરી હતી. આ બેઠક આશરે 40 મિનિટ ચાલી હતી. બંને નેતાઓએ અગાઉ અલાસ્કામાં મુલાકાત કરી હતી, પરંતુ તે સમયે યુક્રેન યુદ્ધનો અંત લાવવા અંગે કોઈ સમજૂતી થઈ શકી નહોતી. આ વખતે શેનઝેનમાં થયેલી મુલાકાતમાં પણ યુક્રેન સહિતના મુદ્દાઓ પર વાતચીત થઈ હતી.
મોટી બેઠક, પરંતુ તાત્કાલિક સમજૂતીની જાહેરાત નહીં
ત્રણ મહાશક્તિઓના નેતાઓ એક જ મંચ પર આવ્યા તે આંતરરાષ્ટ્રીય રાજનીતિની દૃષ્ટિએ મહત્ત્વપૂર્ણ ઘટના છે. પરમાણુ જોખમ ઘટાડવા, ઊર્જા સુરક્ષા અને વૈશ્વિક શાંતિ જેવા મુદ્દાઓ પર સંવાદ આગળ વધારવાની વાત થઈ છે. જોકે, યુક્રેન અને ઈરાનના સંઘર્ષનો અંત લાવવા કે પરમાણુ હથિયારોમાં ઘટાડો કરવા અંગે કોઈ ચોક્કસ સમજૂતી જાહેર થઈ નથી. તેથી આ બેઠકને તાત્કાલિક ઉકેલ કરતાં ત્રણેય દેશો વચ્ચેના સંવાદની શરૂઆત તરીકે જોવી વધુ યોગ્ય રહેશે.








