Concern Over Asiatic Lion Deaths: ગુજરાતની ઓળખ અને ગૌરવ સમાન એશિયાટીક સિંહોના સંરક્ષણ સામે એક મોટો પડકાર ઉભો થયો છે. ગીર અભયારણ્ય અને તેની આસપાસના વિસ્તારોમાંથી છેલ્લા એક વર્ષ દરમિયાન 62 જેટલા સિંહોના ગંભીર બીમારીઓને કારણે મોત થવાના દુઃખદ સમાચાર સામે આવ્યા છે. વન વિભાગ દ્વારા જાહેર કરવામાં આવેલા આંકડા અનુસાર, કાળજી અને સુરક્ષાના તમામ દાવાઓ વચ્ચે વનરાજો પર રોગચાળાનું ગ્રહણ લાગ્યું હોય તેવી સ્થિતિ સર્જાઈ છે. પ્રાકૃતિક વાતાવરણમાં મુક્તપણે વિચરતા સિંહોના આ પ્રકારે મોટા પાયે થયેલા મૃત્યુને કારણે વન્યજીવ પ્રેમીઓ અને પર્યાવરણવિદોમાં ભારે ગંભીર ચિંતા વ્યાપી ગઈ છે.
માસૂમ સિંહબાળ સૌથી વધુ ભોગ બન્યા
આ સમગ્ર રિપોર્ટમાં સૌથી વધુ આંખ ઉઘાડનારી અને કરુણ બાબત એ છે કે મૃત્યુ પામેલા વનરાજોમાં સિંહબાળની સંખ્યા સૌથી વધારે છે. કૂલ 62 મૃત્યુમાંથી 28 તો નાના માસૂમ સિંહબાળ જ હતા. આ ઉપરાંત 17 નર સિંહ અને 17 માદા સિંહ પણ વિવિધ રોગોની અડફેટમાં આવી જવાથી મૃત્યુ પામ્યા છે. નાની ઉંમરના સિંહબાળમાં રોગપ્રતિકારક શક્તિ ઓછી હોવાને કારણે તેઓ વાયરસ અને બેક્ટેરિયાના સંક્રમણનો ઝડપથી શિકાર બની જાય છે. ગીરમાં સિંહોની આવનારી પેઢી સમાન આ સિંહબાળના મોટા પ્રમાણમાં થયેલા મોતથી વન ક્ષેત્રે મોટો આંચકો અનુભવાયો છે.
મોતના મુખ્ય કારણો: ગંભીર અને જીવલેણ બીમારીઓ
સિંહોના પોસ્ટમોર્ટમ અને તબીબી તપાસ દરમિયાન સામે આવ્યું છે કે તેમના મોત પાછળ કોઈ એક સામાન્ય કારણ નહીં પરંતુ અનેક જટિલ અને જીવલેણ રોગો જવાબદાર છે. વન વિભાગ અને પશુચિકિત્સકોના જણાવ્યા અનુસાર, સેપ્ટિસેમિયા, ન્યુમોનિયા, હિમેજિક ન્યુમોનિયા, એનિમીયા, કિડની ફેલ્યોર તેમજ હિપેટો-રીનલ ડિસફંક્શન જેવા ગંભીર રોગોના કારણે સિંહોના અંગો નિષ્ફળ ગયા હતા. ખાસ કરીને રક્ત અને ફેફસાંને લગતા સંક્રમણો સિંહોના શરીરને ખૂબ જ ઝડપથી નબળું પાડી દે છે, જેના લીધે સમયસર સારવાર ન મળે તો તેમનો જીવ બચાવવો મુશ્કેલ બની જાય છે.
સંક્રમણ રોકવા વન વિભાગની યુદ્ધના ધોરણે કવાયત
સિંહોમાં રોગચાળો વધુ ન ફેલાય તે માટે વન વિભાગે તુરંત જ એક્શન મોડમાં આવીને યુદ્ધના ધોરણે કામગીરી હાથ ધરી છે. જંગલમાં પરોપજીવી જીવાતોના કારણે ફેલાતા ચેપને રોકવા માટે ‘ડી-વોર્મિંગ’ અને ‘ડી-ટીકિંગ’ (ઈતરડી અને કૃમિનાશક) અભિયાન શરૂ કરવામાં આવ્યું છે. આ ઉપરાંત, ગીર અભયારણ્યની સરહદને અડીને આવેલા નેસ વિસ્તારો અને આજુબાજુના ગામડાઓના પાલતુ પશુઓનું પણ મોટા પાયે રસીકરણ કરવામાં આવી રહ્યું છે. માલધારીઓના ગાય-ભેંસ જેવા ઘરેલુ પશુઓમાંથી સિંહોમાં વાયરસ કે સંક્રમણ ન ફેલાય તે માટે આ સુરક્ષા કવચ ઊભું કરવામાં આવ્યું છે.
બ્લડ સેમ્પલિંગ, મોનિટરિંગ અને અત્યાધુનિક સારવાર કેન્દ્રો
વનરાજોના આરોગ્ય પર સતત નજર રાખવા માટે વન વિભાગના અનુભવી ટ્રેકર્સ અને વન્યપ્રાણી મિત્રોની ટીમો તૈનાત કરવામાં આવી છે. આ ટીમો સિંહોની દૈનિક હિલચાલ, તેમના ખોરાક અને વર્તણૂક પર બારીકાઈથી નજર રાખે છે. કોઈ સિંહ અસ્વસ્થ કે સુસ્ત જણાતા જ તેના લોહીના નમૂના (બ્લડ સેમ્પલ) લઈને લેબોરેટરીમાં તપાસ અર્થે મોકલવામાં આવે છે. સિંહોને તાત્કાલિક અને ગુણવત્તાસભર તબીબી સારવાર મળી રહે તે માટે સાસણ, જામવાળા, જસધાર અને જૂનાગઢના સક્કરબાગ ઝૂ ખાતે અત્યાધુનિક આઈસોલેશન અને સારવાર કેન્દ્રોને ચોવીસે કલાક કાર્યરત રાખવામાં આવ્યા છે. વન વિભાગે દાવો કર્યો છે કે હાલ પરિસ્થિતિ સંપૂર્ણ નિયંત્રણ હેઠળ છે અને દરેક સિંહની સુરક્ષા માટે શ્રેષ્ઠ પ્રયાસો થઈ રહ્યા છે.
