One Nation One Election, Shivraj Singh Chouhan statement: કેન્દ્રીય મંત્રી શિવરાજ સિંહ ચૌહાણે 'વન નેશન વન ઈલેક્શન' (One Nation One Election) અંગે એક મહત્વપૂર્ણ નિવેદન આપતાં જણાવ્યું છે કે 'વિકસિત ભારત'ના સ્વપ્નને સાકાર કરવા માટે દેશમાં એક સાથે ચૂંટણીઓ યોજવી અત્યંત જરૂરી છે. હરિદ્વારમાં સંત સમાજના કાર્યક્રમ દરમિયાન તેમણે સ્પષ્ટ કર્યું હતું કે, વર્ષ 2034 સુધી રાહ જોવાને બદલે 2029ની લોકસભા ચૂંટણીની સાથે જ 22 રાજ્યોની વિધાનસભા ચૂંટણીઓ એકસાથે યોજવાની દિશામાં તૈયારીઓ ચાલી રહી છે.
2029માં ચૂંટણી યોજવાની તૈયારીઓ અને રાજ્યોની સ્થિતિ
મીડિયા અહેવાલો અનુસાર, મોદી સરકાર 2029થી જ દેશમાં એક સાથે ચૂંટણી પ્રક્રિયા લાગુ મૂકવાના મૂડમાં છે. જો 2029માં દેશની 22 વિધાનસભા ચૂંટણીઓ લોકસભા સાથે યોજવી હોય તો નીચે મુજબના બંધારણીય અને સમયગાળાના ફેરફારો કરવા પડી શકે છે.
3 વર્ષ પહેલા ચૂંટણીની સ્થિતિ: ઉત્તર પ્રદેશ, ગુજરાત, પંજાબ, ઉત્તરાખંડ, ગોવા, હિમાચલ પ્રદેશ અને મણિપુર જેવા રાજ્યોની વિધાનસભાની મુદત 2032 સુધીની છે. જો 2029માં જ સિંક્રોનાઇઝેશન કરવું હોય તો આ રાજ્યોની મુદત આશરે ૩ વર્ષ વહેલી સમાપ્ત કરવી પડે.
4 વર્ષ પહેલા ચૂંટણીની સ્થિતિ: કર્ણાટક, તેલંગાણા, મધ્ય પ્રદેશ, રાજસ્થાન, છત્તીસગઢ, ત્રિપુરા, મેઘાલય અને નાગાલેન્ડ જેવા રાજ્યો જ્યાં 2028માં ચૂંટણીઓ યોજાવાની છે, તેમની મુદત 2023 સુધી રહે છે. આથી ત્યાં આશરે 4 વર્ષ પહેલા ચૂંટણીઓ યોજવી પડે.
રાજકીય સમીકરણ: જે 22 રાજ્યોની ચર્ચા થઈ રહી છે, તેમાંથી 16 રાજ્યોમાં એનડીએ (NDA) અને ૬ રાજ્યોમાં વિપક્ષી ગઠબંધનની સરકારો છે.
ભારતનો ઈતિહાસ: 1967 સુધી એકસાથે યોજાતી હતી ચૂંટણીઓ
એકસાથે ચૂંટણી યોજવાનો ખ્યાલ ભારત માટે નવો નથી. દેશ આઝાદ થયા પછી પ્રથમ ચાર સામાન્ય ચૂંટણીઓ દરમિયાન લોકસભા અને રાજ્યોની વિધાનસભાઓની ચૂંટણીઓ એક સાથે જ યોજાઈ હતી.
1952, 1957, 1962 અને 1967: આ તમામ ચૂંટણીઓમાં દેશભરમાં એક જ સમયે મતદાન થતું હતું.
બદલાયેલી વ્યવસ્થા: 1968-69માં કેન્દ્ર અને વિવિધ રાજ્યોમાં વિધાનસભાઓ ભંગ થવાને કારણે તથા રાજ્યોના પુનર્ગઠનને લીધે ચૂંટણી ચક્ર ખોરવાઈ ગયું હતું.
જેપીસી (JPC)ની બેઠક અને ઈચ્છાશક્તિનો મુદ્દો
દિલ્હી ખાતે આ સુધારા વિધેયકો પર ગઠિત સંયુક્ત સંસદીય સમિતિ (JPC)ની બેઠકો ચાલી રહી છે, જેમાં વિવિધ રાજકીય પક્ષોના પ્રતિનિધિઓ ભાગ લઈ રહ્યા છે. જેપીસીના અધ્યક્ષ પી.પી. ચૌધરીએ જણાવ્યું છે કે જો મજબૂત રાજકીય ઈચ્છાશક્તિ હોય તો બધું જ શક્ય છે. આ યોજનાનો મુખ્ય હેતુ માત્ર ચૂંટણીઓની સંખ્યા ઘટાડવાનો નથી, પરંતુ દેશના નાણાકીય ભંડોળનો બગાડ અટકાવી લોકશાહીને વધુ પારદર્શી, ક્ષમતાવાન અને જવાબદાર બનાવવાનો છે.
1984થી ભાજપના એજન્ડામાં 'વન નેશન વન ઈલેક્શન'
ભારતીય જનતા પાર્ટી (BJP) પોતાના સ્થાપના કાળથી જ ચૂંટણી સુધારાઓ માટે અવાજ ઉઠાવતી રહી છે.
1984નો 11-સૂત્રીય બ્લુપ્રિન્ટ: ભાજપે 1984ની સામાન્ય ચૂંટણીમાં જ પોતાના ઘોષણાપત્રમાં દર 5 વર્ષે એકસાથે કેન્દ્ર અને રાજ્યની ચૂંટણીઓ યોજવાની માંગ કરી હતી. આ સિવાય EVMનો ઉપયોગ, મતદાતા ઓળખપત્ર (Voter ID), 18 વર્ષની વયે મતાધિકાર અને ચૂંટણી પંચને બહુ-સભાસદ સંસ્થા બનાવવાની માંગ કરી હતી.
1989થી 2019 સુધી સતત રજૂઆત: પાર્ટીએ સમયાંતરે ચૂંટણીમાં નાણાબળ અટકાવવા, કોર્પોરેટ ફંડિંગમાં પારદર્શિતા, 5 વર્ષની નિશ્ચિત મુદત (Fixed Term) અને 2019માં 'સિંગલ વોટર લિસ્ટ' સાથે એક સાથે ચૂંટણી યોજવાની માંગણી દોહરાવી છે.
ચૂંટણી પ્રક્રિયા અને અધિકૃત માહિતી માટે
ચૂંટણી સંબંધિત સત્તાવાર નિયમો, પ્રક્રિયાઓ અથવા મતદાતા યાદી અંગેની માહિતી માટે ભારત નિર્વાચન આયોગની આધિકારિક વેબસાઈટ Election Commission of Indiaની મુલાકાત લઈ શકાય છે.
