Rahul Gandhi Supreme Court SIR Petition: મતદાર યાદીના સ્પેશિયલ ઇન્ટેન્સિવ રિવિઝન (SIR) અને મતદારોનાં નામ કથિત રીતે મનસ્વી રીતે દૂર કરવાના મુદ્દે કોંગ્રેસના સાંસદ રાહુલ ગાંધી સહિત INDIA ગઠબંધનના 11 નેતાઓ દ્વારા સુપ્રીમ કોર્ટમાં દાખલ કરવામાં આવેલી અરજીમાં રજિસ્ટ્રીએ 14 ખામીઓ દર્શાવી છે. અહેવાલ મુજબ, વકીલાતનામા પર સહી ન હોવી, દસ્તાવેજોની અસ્પષ્ટ નકલો અને ₹220ની કોર્ટ ફી ઓછી ભરવા સહિતના વાંધા નોંધવામાં આવ્યા છે. આ ઉપરાંત, મુખ્ય ચૂંટણી કમિશનર અને અન્ય ચૂંટણી કમિશનરોને વ્યક્તિગત રીતે પ્રતિવાદી બનાવવાનું કારણ પણ પૂછવામાં આવ્યું છે. આ ખામીઓના કારણે અરજીની પ્રક્રિયા આગળ વધારતાં પહેલાં જરૂરી સુધારા કરવા પડશે. જોકે, આ વાંધાઓ અરજીના મૂળ મુદ્દાઓ પર સુપ્રીમ કોર્ટનો ચુકાદો નથી.
અરજીમાં કઈ 14 ખામીઓ દર્શાવવામાં આવી?
સુપ્રીમ કોર્ટની રજિસ્ટ્રીએ અરજીની તપાસ દરમિયાન વિવિધ દસ્તાવેજો અને કાનૂની પ્રક્રિયા સંબંધિત વાંધા નોંધ્યા છે. તેમાં કોંગ્રેસ અધ્યક્ષ મલ્લિકાર્જુન ખડગેના ઓળખપત્રની સ્પષ્ટ અને વાંચી શકાય તેવી નકલ રજૂ કરવાની સૂચનાનો પણ સમાવેશ થાય છે. અરજીમાં ત્રીજાથી 11મા અરજદાર સુધીના નવ નેતાઓના વકીલાતનામા ગાયબ હોવા અથવા તેના પર સહી ન હોવા અંગે પણ વાંધો ઉઠાવવામાં આવ્યો છે. વકીલાતનામું એ એવો દસ્તાવેજ છે, જેના દ્વારા અરજદાર પોતાના વકીલને કોર્ટમાં પોતાના વતી રજૂ થવાની સત્તા આપે છે. આ નવ નેતાઓમાં સૌગત રોય, અખિલેશ યાદવ, તેજસ્વી પ્રસાદ યાદવ, સંજય રાઉત, એમ.એ. બેબી, ડી. રાજા, મહુઆ માઝી, સુપ્રિયા સુલે અને ઈ.ટી. મોહમ્મદ બશીરનો સમાવેશ થાય છે.
₹220ની કોર્ટ ફી ઓછી, ચૂંટણી પંચના દસ્તાવેજો પણ માગ્યા
રજિસ્ટ્રીએ અરજીમાં ભરવામાં આવેલી કોર્ટ ફી અંગે પણ વાંધો નોંધ્યો છે. અહેવાલ મુજબ, ₹220ની ફી ઓછી હોવાનું જણાવવામાં આવ્યું છે. આ ઉપરાંત, ચૂંટણી પંચે 24 જૂન, 2025ના રોજ SIR શરૂ કરવાનો જે નિર્ણય લીધો હતો તેની સ્પષ્ટ નકલ રજૂ કરવા જણાવાયું છે. મતદાર યાદીમાંથી નામ દૂર કરવાની પ્રક્રિયા સાથે સંબંધિત દસ્તાવેજો અને પેન ડ્રાઇવમાં ડિજિટલ નકલો રજૂ કરવા અંગે પણ વાંધા નોંધાયા છે. અરજીમાં મુખ્ય ચૂંટણી કમિશનર અને અન્ય ચૂંટણી કમિશનરોને વ્યક્તિગત રીતે પ્રતિવાદી બનાવવામાં આવ્યા છે. રજિસ્ટ્રીએ બંધારણની કલમ 32 હેઠળ દાખલ કરવામાં આવેલી રિટ અરજીમાં તેમને આ રીતે પક્ષકાર બનાવવાનું કારણ સ્પષ્ટ કરવા પણ કહ્યું છે.
INDIA ગઠબંધનની સુપ્રીમ કોર્ટ સમક્ષ મુખ્ય માગણીઓ
રાહુલ ગાંધી અને અન્ય વિપક્ષી નેતાઓએ મતદાર યાદીમાં નામ ઉમેરવા અને દૂર કરવાની પ્રક્રિયાની તપાસ માટે નિવૃત્ત સુપ્રીમ કોર્ટના ન્યાયાધીશની અધ્યક્ષતામાં સ્વતંત્ર સમિતિ રચવાની માગ કરી છે. આ સમિતિમાં ટેકનિકલ નિષ્ણાતો અને અન્ય પ્રતિષ્ઠિત નાગરિકોનો સમાવેશ કરીને નિશ્ચિત સમયમર્યાદામાં તપાસ કરાવવાની માગણી કરવામાં આવી છે. અરજદારોએ દેશનાં વિવિધ રાજ્યોમાં ચાલી રહેલી SIR પ્રક્રિયા પર સુપ્રીમ કોર્ટના અંતિમ નિર્ણય સુધી વચગાળાનો પ્રતિબંધ મૂકવાની માગ પણ કરી છે. કોઈ મતદારનું નામ યાદીમાંથી દૂર કરતાં પહેલાં તેને નોટિસ આપવી અને પોતાનો પક્ષ રજૂ કરવાની વાજબી તક આપવી જોઈએ તેવી રજૂઆત પણ કરવામાં આવી છે. આ ઉપરાંત, મતદાર યાદીમાંથી દૂર કરાયેલા નામોની બૂથવાર યાદી, નામ દૂર કરવાનાં કારણો તથા ઉંમર અને લિંગ પ્રમાણેની વિગતો જાહેર કરવાની માગ કરવામાં આવી છે. પાત્ર મતદારોનાં નામ ફરીથી યાદીમાં સામેલ થઈ શકે તેવી વ્યવસ્થા ઊભી કરવાની પણ માગ છે.
પંજાબમાં 20.66 લાખ મતદારોનાં નામ ઘટ્યાનો દાવો
અરજીમાં પંજાબની મતદાર યાદીનો ઉલ્લેખ કરીને SIR પ્રક્રિયા અંગે તાત્કાલિક હસ્તક્ષેપની જરૂરિયાત દર્શાવવામાં આવી છે. અરજદારોના જણાવ્યા મુજબ, જૂન 2026માં રાજ્યમાં આશરે 2.14 કરોડ મતદારો હતા, જ્યારે 13 ઓગસ્ટ, 2026ના રોજ જાહેર થયેલી મુસદ્દા મતદાર યાદીમાં લગભગ 20.66 લાખ નામ ઘટ્યાં હોવાનું જણાવાયું હતું. અરજીમાં ચૂંટણી પંચ પાસેથી SIR સંબંધિત ફાઇલો, બેઠકની નોંધ, આંતરિક દસ્તાવેજો તેમજ ECINET અને ERONET પ્રણાલીના ઍક્સેસ લોગ્સ રજૂ કરવાની માગ કરવામાં આવી છે. ચૂંટણી પંચના નિર્ણયોની બંધારણની કલમ 324 અને સંબંધિત કાયદા હેઠળ તપાસ કરવાની તેમજ નિયમોના ભંગ માટે જવાબદાર અધિકારીઓ સામે યોગ્ય કાર્યવાહી કરવાની માગ પણ કરવામાં આવી છે.
CJI સાથે મુલાકાત ન મળ્યા બાદ અરજી દાખલ
આ અરજી મુખ્ય ન્યાયાધીશ સૂર્યકાંત દ્વારા રાહુલ ગાંધી અને મલ્લિકાર્જુન ખડગેની મુલાકાતની માગ સ્વીકારવામાં ન આવ્યા બાદ દાખલ કરવામાં આવી હતી. બંને નેતાઓ મુખ્ય ચૂંટણી કમિશનર સહિતના મુદ્દાઓ અંગે આવેદનપત્ર રજૂ કરવા માટે મુલાકાત ઇચ્છતા હતા. મુખ્ય ન્યાયાધીશે જણાવ્યું હતું કે સુપ્રીમ કોર્ટ સમક્ષ પહેલેથી જ વિચારાધીન મુદ્દાઓ અંગે આવી મુલાકાત ન્યાયતંત્ર અને કારોબારી વચ્ચેની સત્તાના વિભાજન તથા ન્યાયિક ઔચિત્યના સિદ્ધાંતો સાથે અસંગત બની શકે છે. જોકે, તેમણે કાયદા અનુસાર અરજી દાખલ કરવામાં આવે તો તેની વહેલી તકે સુનાવણી કરવાની ખાતરી આપી હતી. હાલ રજિસ્ટ્રી દ્વારા દર્શાવવામાં આવેલી ખામીઓ અરજીની પ્રક્રિયા સાથે સંબંધિત છે. અરજીમાં ઉઠાવવામાં આવેલા SIR અને મતદાર યાદી સંબંધિત મુદ્દાઓ પર સુપ્રીમ કોર્ટ શું વલણ અપનાવે છે તે અંગે આગળની કાર્યવાહી મહત્ત્વપૂર્ણ રહેશે.
