Child Mode Social Media Accounts Supreme Court Guidelines: સુપ્રીમ કોર્ટે શનિવારે મહત્વપૂર્ણ અને ઐતિહાસિક ચુકાદો આપતાં સ્પષ્ટ કર્યું છે કે, બાળકો સહિત દેશના દરેક નાગરિક માટે ઇન્ટરનેટ સુધી પહોંચ અને તેનો ઉપયોગ કરવો એ ભારતીય બંધારણ હેઠળનો મૂળભૂત અધિકાર છે. સુપ્રીમ કોર્ટે ભારતીય બંધારણના અનુચ્છેદ-21 (જીવન અને વ્યક્તિગત સ્વતંત્રતાનો અધિકાર) અને અનુચ્છેદ 19(1)(a) (વાણી અને અભિવ્યક્તિની સ્વતંત્રતા)નો ઉલ્લેખ કરીને ટાંક્યું હતું કે, બાળકોની સુરક્ષા અને તેમની ડિજિટલ સ્વતંત્રતા એકબીજાની વિરુદ્ધ નથી.
જસ્ટિસ જે.બી. પારડીવાલા અને જસ્ટિસ કે. વિનોદ ચંદ્રનની ખંડપીઠનો સુઝાવ
લાઇવલૉના રિપોર્ટ મુજબ, સુપ્રીમ કોર્ટના જસ્ટિસ જે.બી. પારડીવાલા અને જસ્ટિસ કે. વિનોદ ચંદ્રનની પીઠે સુઝાવ આપ્યો હતો કે, બાળકોને ઇન્ટરનેટ અને ડિજિટલ ટેકનોલોજીના ઉપયોગથી સંપૂર્ણપણે રોકવાને બદલે સોશિયલ મીડિયા એકાઉન્ટ્સ પર 'ચાઇલ્ડ મોડ'જેવા સુરક્ષાત્મક ઉપાયો અપનાવીને તેમની ઓનલાઇન સુરક્ષાને વધુ મજબૂત બનાવવી જોઈએ. આ ચુકાદો આપતી વખતે અદાલતે સોશિયલ મીડિયા પ્લેટફોર્મ્સને બાળ શોષણ અને અશ્લીલ સામગ્રીને ઓળખીને તુરંત હટાવવાની સિસ્ટમ વધુ મજબૂત કરવા કડક આદેશ આપ્યા હતા.
બાળકો પર સંપૂર્ણ પ્રતિબંધ મૂકવો એ વાજબી ઉકેલ નથી
ખંડપીઠે અવલોકન કર્યું હતું કે, હાલના સ્વરૂપમાં ઇન્ટરનેટ બાળકો માટે કેટલાક જોખમો ઊભા કરે છે તે વાત સાચી છે, પરંતુ પ્લેટફોર્મ્સની નિષ્ફળતાના કારણે બાળકોની ડિજિટલ એક્સેસ સીમિત કરી દેવી એ પીડિતને જ સમસ્યા માની લેવા સમાન છે. કોર્ટે જણાવ્યું કે, અનુચ્છેદ 19(1)(a) હેઠળ વાણી અને અભિવ્યક્તિની સ્વતંત્રતામાં માહિતી અને વિચારો મેળવવાનો તથા તેને શેર કરવાનો અધિકાર પણ સામેલ છે. ઇન્ટરનેટ એ વિચારો અને શિક્ષણનું અતિ મહત્વનું માધ્યમ છે, ખાસ કરીને દુરસૂચિત વિસ્તારો અને વિશેષ જરૂરિયાતો ધરાવતા બાળકો માટે તે જ્ઞાન મેળવવાનો મુખ્ય સ્ત્રોત છે.
અનુરાધા ભસીન કેસ અને અગાઉના ચુકાદાઓનો ઉલ્લેખ
પોતાના ચુકાદામાં સુપ્રીમ કોર્ટે 2020ના ચર્ચિત 'અનુરાધા ભસીન વિરુદ્ધ ભારત સંઘ' કેસના ચુકાદાનો હવાલો આપ્યો હતો, જેમાં ઇન્ટરનેટ દ્વારા વાણી સ્વાતંત્ર્ય અને વેપાર-રોજગાર કરવાની સ્વતંત્રતાને બંધારણીય સંરક્ષણ આપવામાં આવ્યું હતું. આ ઉપરાંત, કોર્ટે 2025 ના 'પ્રજ્ઞા પ્રસૂન વિરુદ્ધ ભારત સંઘ' કેસનો પણ ઉલ્લેખ કર્યો હતો, જેમાં બંધારણના અનુચ્છેદ-21 હેઠળ 'ડિજિટલ એક્સેસના અધિકાર'ને મૂળભૂત અધિકાર તરીકે માન્યતા આપવામાં આવી હતી.
વધારાની માહિતી: વૈશ્વિક સ્તરે બાળકો માટે સોશિયલ મીડિયા કાયદાઓ
ચાઇલ્ડ મોડ સેફ્ટી કન્સેપ્ટ: યુરોપિયન યુનિયનના ડિજિટલ સર્વિસ એક્ટ અને બ્રિટનના ઓનલાઇન સેફ્ટી એક્ટની તર્જ પર ભારતમાં પણ ટેક કંપનીઓએ 18 વર્ષથી ઓછી ઉંમરના યુઝર્સ માટે ડિફોલ્ટ પ્રાઇવસી, કન્ટેન્ટ ફિલ્ટરિંગ અને એજ-વેરિફિકેશન સુવિધાઓ પૂરી પાડવી પડશે.
પેરેન્ટલ કંટ્રોલ ટૂલ્સ: સુપ્રીમ કોર્ટના આ નિર્દેશ બાદ ગૂગલ, મેટા (ઇન્સ્ટાગ્રામ, ફેસબુક) અને યુટ્યુબ જેવા પ્લેટફોર્મ્સ પર ભારતીય કાયદા મુજબ કડક પેરેન્ટલ સેફ્ટી ટૂલ્સ અને સ્ક્રીન ટાઇમ લિમિટ ફીચર્સ ફરજિયાત બનાવવામાં આવી શકે છે.
