TMC Symbol Freeze Supreme Court: પશ્ચિમ બંગાળના પૂર્વ મુખ્યમંત્રી મમતા બેનર્જી દ્વારા ચૂંટણી પંચના નિર્ણય સામે દાખલ કરવામાં આવેલી અરજી પર સુપ્રીમ કોર્ટમાં મહત્વની સુનાવણી હાથ ધરવામાં આવી હતી. આ દરમિયાન સર્વોચ્ચ અદાલતે તૃણમૂલ કોંગ્રેસ (TMC)ના પાર્ટી નામ અને ચૂંટણી ચિહ્ન અંગેના વિવાદ પર છેલ્લો હુકમ આપવા માટે કેટલો સમય લાગશે તે અંગે ચૂંટણી પંચ પાસે સ્પષ્ટતા માંગી છે. કોર્ટે પંચને આ મુદ્દે એક સંભવિત અને વાજબી સમય મર્યાદા રજૂ કરવા માટે નિર્દેશ આપ્યો છે. આ ચર્ચાસસ્પદ મામલાની આગાઉની સુનાવણી આગામી સોમવારે યોજવામાં આવશે.
ચૂંટણી પ્રક્રિયા દરમિયાન જ નિર્ણય લેવા સામે સિબ્બલના આકરા સવાલો
અરજીકર્તા મમતા બેનર્જી તરફથી પક્ષ રજૂ કરતા વરિષ્ઠ એડવોકેટ કપિલ સિબ્બલે ચૂંટણી પંચના વલણ સામે ગંભીર સવાલો ઉઠાવ્યા હતા. તેમણે દલીલ કરી હતી કે, ચૂંટણી કાર્યક્રમ જાહેર થઈ ગયા પછી પંચે ચૂંટણી ચિહ્ન ફ્રીઝ કરવાનો આદેશ કેમ આપ્યો. તેમણે ઉમેર્યું કે જુલાઈ મહિનાથી જ આ મુદ્દે પંચ સમક્ષ જવાબો રજૂ કરવામાં આવ્યા હતા, પરંતુ તે સમયે કોઈ નિર્ણય લેવામાં આવ્યો ન હતો. ચૂંટણીની જાહેરાત બાદ તરત જ આ પ્રકારનો નિર્ણય લેવાતાં પક્ષ પાસે તાત્કાલિક રાહત મેળવવાના કાનૂની વિકલ્પો ખૂબ સીમિત થઈ જાય છે.
ભવિષ્ય માટે ખરાબ ઉદાહરણ બેસવાની આશંકા અને વહેલા નિર્ણયની માંગ
સુપ્રીમ કોર્ટમાં દલીલ કરતી વખતે સિબ્બલે જણાવ્યું કે, જો ચૂંટણી પંચના આ આદેશને આમને આમ કાયમ રાખવામાં આવશે તો ભવિષ્યમાં પણ પંચ દરેક ચૂંટણી પહેલાં આવા નિર્ણયો લેવાની પ્રથા શરૂ કરી દેશે. આથી આ વિવાદને વધુ સમય સુધી લંબાવવાને બદલે ઓક્ટોબર મહિનામાં જ તેના પર આખરી નિર્ણય લેવાય તે અત્યંત જરૂરી છે. જોકે તેમણે સ્પષ્ટ કર્યું હતું કે, તેઓ ચૂંટણી પ્રક્રિયા પર સ્ટે કે રોક લગાવવાની માંગ કરી રહ્યા નથી, પરંતુ પંચ પોતાના સ્તરે આ કેસનો ઉકેલ ઝડપથી લાવે તે તેમની મુખ્ય માંગણી છે.
ચૂંટણી પંચનો બચાવ અને શિવસેના કેસ અંગે કોર્ટનું વલણ
સુનાવણી દરમિયાન કોર્ટે પૃચ્છા કરી હતી કે, આવી જટિલ પરિસ્થિતિમાં બંને પક્ષોના દાવાઓ અને દસ્તાવેજો ચકાસ્યા સિવાય ચૂંટણી પંચ પાસે અન્ય કયો વિકલ્પ ઉપલબ્ધ હતો. બીજી તરફ ચૂંટણી પંચના વકીલ એન. કે. કૌલે રજૂઆત કરી હતી કે અસંખ્ય પુરાવાઓ અને દસ્તાવેજી બાબતો તપાસવાની હોવાથી એક મહિના જેવી ટૂંકી મર્યાદામાં આખરી આદેશ આપવો શક્ય નથી. સુનાવણી દરમિયાન મહારાષ્ટ્રના શિવસેના વિવાદનો ઉલ્લેખ થતાં જસ્ટિસ જોયમાલ્યા બાજપાઈએ નોંધ્યું હતું કે, વિલંબના કારણે પરિસ્થિતિ વધુ જટિલ બની હતી, પરંતુ પંચના વકીલે તે કેસની પરિસ્થિતિઓ અલગ હોવાનું જણાવ્યું હતું.
પાર્ટીના વિભાજન બાદ પંચ દ્વારા કરવામાં આવેલી કામચલાઉ વ્યવસ્થા
તૃણમૂલ કોંગ્રેસમાં આંતરિક બળવો અને બે જૂથો વચ્ચેના વિવાદને ધ્યાનમાં રાખીને ચૂંટણી પંચે વચગાળાનો આદેશ જારી કર્યો હતો. આ આદેશ હેઠળ મૂળ પક્ષનું નામ 'ઓલ ઈન્ડિયા તૃણમૂલ કોંગ્રેસ' અને તેનું પરંપરાગત 'ઘાસ-ફૂલ' ચૂંટણી ચિહ્ન બંને જૂથો માટે કામચલાઉ ધોરણે ફ્રીઝ કરી દેવાયા છે. પંચે મમતા બેનર્જી જૂથને 'મમતા ઓલ ઈન્ડિયા તૃણમૂલ કોંગ્રેસ' અને 'ફૂટબોલ પ્લેયર'નું ચિહ્ન ફાળવ્યું છે, જ્યારે બળવાખોર જૂથને 'ડેમોક્રેટિક તૃણમૂલ કોંગ્રેસ' નામ તથા 'લિફાફા' (કવર)નું ચૂંટણી ચિહ્ન આપવામાં આવ્યું છે.
વધારાની ઉપયોગી માહિતી
સિમ્બોલ્સ ઓર્ડર, 1968 (Paragraph 15): ચૂંટણી પંચ જ્યારે કોઈ માન્યતા પ્રાપ્ત રાજકીય પક્ષમાં બે હરીફ જૂથો ઊભા થાય છે ત્યારે 'ઈલેક્શન સિમ્બોલ્સ (રિઝર્વેશન એન્ડ એલોટમેન્ટ) ઓર્ડર, 1968' ની કલમ-15 હેઠળ કાર્યવાહી કરે છે. આ નિયમ હેઠળ પંચ બહુમતી અને સંગઠનાત્મક પુરાવાઓના આધારે મૂળ પક્ષ અને સિમ્બોલ અંગેનો આખરી નિર્ણય લે છે.
પેટાચૂંટણીઓ અને રાજકીય અસરો: પશ્ચિમ બંગાળની નંદીગ્રામ અને રેજીનગર બેઠકોની આગામી ઓક્ટોબરમાં યોજાનારી પેટાચૂંટણીઓને કારણે આ વિવાદ વધુ વકર્યો છે. ભૂતકાળમાં શિવસેના અને રાષ્ટ્રવાદી કોંગ્રેસ પાર્ટી (NCP) ના કિસ્સામાં પણ આવા જ પ્રકારના વચગાળાના આદેશો આપીને મૂળ નામ અને સિમ્બોલ ફ્રીઝ કરવામાં આવ્યા હતા.
