Gandhi Jayanti 2026: 2 ઓક્ટોબર 2026ના રોજ મહાત્મા ગાંધીની 157મી જન્મજયંતિ ઉજવવામાં આવશે. 2 ઓક્ટોબર, 1869ના રોજ ગુજરાતના પોરબંદરમાં જન્મેલા મોહનદાસ કરમચંદ ગાંધી ભારતીય સ્વતંત્રતા સંગ્રામના અગ્રણી નેતાઓમાંના એક હતા. ગાંધી જયંતિ નિમિત્તે દેશમાં તેમના જીવન, વિચારો અને સ્વતંત્રતા સંગ્રામમાં તેમના યોગદાનને યાદ કરવામાં આવે છે. ખાસ વાત એ છે કે 2 ઓક્ટોબરને સંયુક્ત રાષ્ટ્ર દ્વારા આંતરરાષ્ટ્રીય અહિંસા દિવસ તરીકે પણ મનાવવામાં આવે છે.
ગાંધી જયંતિ કેમ ઉજવવામાં આવે છે?
ગાંધી જયંતિ મહાત્મા ગાંધીના જન્મદિવસની યાદમાં ઉજવવામાં આવે છે. ગાંધીજી સત્ય, અહિંસા અને સત્યાગ્રહના સિદ્ધાંતો માટે જાણીતા હતા. બ્રિટિશ શાસન સામેના ભારતીય સ્વતંત્રતા આંદોલનમાં તેમણે અહિંસક વિરોધ અને જનભાગીદારીને મહત્વ આપ્યું હતું. ગાંધીજીની વિચારધારામાં સત્યાગ્રહનું વિશેષ સ્થાન હતું. અન્યાય સામે સત્ય અને અહિંસાના માર્ગે સંઘર્ષ કરવાની આ પદ્ધતિનો ઉપયોગ તેમણે દક્ષિણ આફ્રિકા અને ભારતમાં વિવિધ આંદોલનો દરમિયાન કર્યો હતો. બાદમાં તેમના વિચારોનો પ્રભાવ ભારતની બહાર પણ નાગરિક અધિકારો અને સામાજિક ન્યાય માટેના આંદોલનોમાં જોવા મળ્યો.
ગાંધીજીના જીવન સાથે જોડાયેલા મહત્વના પ્રસંગો
ગાંધીજીનો જન્મ 1869માં કાઠિયાવાડના પોરબંદરમાં થયો હતો. તેમણે લંડનમાં કાયદાનો અભ્યાસ કર્યો અને 1893માં દક્ષિણ આફ્રિકા ગયા. ત્યાં તેમને વંશીય ભેદભાવનો અનુભવ થયો, જેણે તેમના સામાજિક અને રાજકીય વિચારોને ઘડવામાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવી. 1915માં ભારત પરત ફર્યા બાદ તેઓ સ્વતંત્રતા આંદોલનમાં સક્રિય બન્યા. તેમણે સ્વદેશી અને વિદેશી વસ્તુઓના બહિષ્કાર સહિતના વિવિધ આંદોલનોને સમર્થન આપ્યું. 1930ની દાંડી કૂચ તેમના સૌથી જાણીતા આંદોલનોમાંની એક છે. મીઠાના કાયદાના વિરોધમાં તેમણે સાબરમતી આશ્રમથી દાંડી સુધી યાત્રા કરી હતી. 30 જાન્યુઆરી, 1948ના રોજ નવી દિલ્હીમાં ગાંધીજીની હત્યા કરવામાં આવી હતી. આ દિવસ ભારતમાં શહીદ દિવસ તરીકે મનાવવામાં આવે છે.
ગાંધી જયંતિનું શું મહત્વ છે?
ગાંધી જયંતિ માત્ર જન્મજયંતિ તરીકે નહીં, પરંતુ સત્ય, અહિંસા, શાંતિ અને સામાજિક જવાબદારી જેવા મૂલ્યોને યાદ કરવાનો દિવસ પણ છે.
અહિંસાનો સંદેશ: ગાંધીજીના રાજકીય વિચારોમાં અહિંસા કેન્દ્રસ્થાને હતી. તેમના અનેક આંદોલનોએ અહિંસક જનઆંદોલનની શક્તિ દર્શાવી હતી.
સત્ય અને સત્યાગ્રહ: સત્યાગ્રહ ગાંધીજીના વિચારનું મહત્વપૂર્ણ પાસું હતું. તેનો આધાર સત્ય અને અહિંસાના માર્ગે અન્યાયનો વિરોધ કરવાનો હતો.
સ્વતંત્રતા સંગ્રામ સાથેની કડી: ભારતીય સ્વતંત્રતા આંદોલનમાં ગાંધીજીની ભૂમિકાને કારણે 2 ઓક્ટોબર દેશના આધુનિક ઇતિહાસ સાથે ઊંડે જોડાયેલો દિવસ છે.
આંતરરાષ્ટ્રીય મહત્વ: 2007માં સંયુક્ત રાષ્ટ્ર મહાસભાએ 2 ઓક્ટોબરને આંતરરાષ્ટ્રીય અહિંસા દિવસ તરીકે જાહેર કર્યો હતો. આ દિવસનો હેતુ શિક્ષણ અને જનજાગૃતિ દ્વારા અહિંસાના સંદેશને પ્રોત્સાહન આપવાનો છે.
ગાંધી જયંતિ કેવી રીતે ઉજવવામાં આવે છે?
ગાંધી જયંતિ નિમિત્તે દેશમાં વિવિધ પ્રાર્થના સભાઓ, શ્રદ્ધાંજલિ કાર્યક્રમો અને જનજાગૃતિના કાર્યક્રમો યોજાય છે. નવી દિલ્હીના રાજઘાટ ખાતે ગાંધીજીના સ્મારક પર સત્તાવાર શ્રદ્ધાંજલિ અને પ્રાર્થના કાર્યક્રમનું આયોજન કરવામાં આવે છે. શાળાઓ અને શૈક્ષણિક સંસ્થાઓમાં પણ ગાંધીજીના જીવન અને વિચારો સાથે જોડાયેલી વિવિધ પ્રવૃત્તિઓ યોજવામાં આવે છે. તેમાં નિબંધ લેખન, વકતૃત્વ અને ચર્ચા, ક્વિઝ, ચિત્ર અને પોસ્ટર સ્પર્ધા, પ્રાર્થના સભા તથા સાંસ્કૃતિક કાર્યક્રમોનો સમાવેશ થાય છે.
આજે પણ કેમ મહત્વપૂર્ણ છે ગાંધી જયંતિ?
ગાંધીજીના અવસાનને સાત દાયકાથી વધુ સમય વીતી ગયો હોવા છતાં ગાંધી જયંતિ આજે પણ ભારતના મહત્વપૂર્ણ રાષ્ટ્રીય દિવસોમાં સામેલ છે. આ દિવસ સ્વતંત્રતા સંગ્રામના ઇતિહાસને યાદ કરવાની સાથે સત્ય, અહિંસા, શાંતિ, સહિષ્ણુતા અને નાગરિક જવાબદારી જેવા મૂલ્યો પર વિચાર કરવાની તક આપે છે. 2026માં ગાંધી જયંતિ 2 ઓક્ટોબર, શુક્રવારે આવશે. જાહેર રજા ઉપરાંત આ દિવસ ભારતના સ્વતંત્રતા સંગ્રામના ઇતિહાસ અને ગાંધીજીના વિચારોને સમજવા માટે પણ મહત્વપૂર્ણ છે.
