મુખ્ય ચૂંટણી કમિશનર સામે કોંગ્રેસનો દેશવ્યાપી ‘સડક સંગ્રામ’: પટના, લખનૌથી લઈને કોલકાતા સુધી કાર્યકરો રસ્તા પર ઊતર્યા

CEC Gyanesh Kumar controversy: ભારતના મુખ્ય ચૂંટણી કમિશનર (સીઇસી) જ્ઞાનેશ કુમાર વિરુદ્ધ કોંગ્રેસ પક્ષે દેશવ્યાપી આંદોલન છેડી દીધું છે. એક પ્રતિષ્ઠિત અખબારના અહેવાલમાં ચૂંટણી પંચના આંતરિક વિખવાદ અને સીઇસી દ્વારા બાકીના બે ચૂંટણી કમિશનરોને વિશ્વાસમાં લીધા વિના નિર્ણયો લેવાયા હોવાના ઘટસ્ફોટ બાદ કોંગ્રેસે દેશના અનેક રાજ્યોમાં એકસાથે વિરોધ માર્ચ કાઢી છે. કોંગ્રેસનો સ્પષ્ટ આરોપ છે કે ચૂંટણી પંચમાં મુખ્ય કમિશનર મનમાની ચલાવી રહ્યા છે અને પંચની સ્વાયત્તતાને નુકસાન પહોંચાડી રહ્યા છે. દિલ્હી, ગુવાહાટી, ચંદીગઢ, દેહરાદૂન, કોલકાતા અને લખનૌ સહિતના મહાનગરોમાં કોંગ્રેસના અગ્રણી નેતાઓ અને હજારો કાર્યકરો રસ્તા પર ઊતરીને જ્ઞાનેશ કુમારના તાત્કાલિક રાજીનામાની માગ કરી રહ્યા છે. ગુવાહાટીમાં ગૌરવ ગોગોઈએ વિરોધ પ્રદર્શનનું નેતૃત્વ સંભાળ્યું હતું, જ્યારે દેહરાદૂનમાં કુમારી શૈલજાની આગેવાનીમાં જંગી વિરોધ કૂચ યોજાઈ હતી. આ મુદ્દો જમ્મુ-કાશ્મીર વિધાનસભામાં પણ ગૂંજ્યો હતો, જ્યાં વિપક્ષી સભ્યોએ સીઇસીના રાજીનામાની માગણી ઉઠાવી હતી.

પટનામાં તણાવપૂર્ણ સ્થિતિ અને વોટર કેનનનો ઉપયોગ
બિહારના પાટનગર પટનામાં કોંગ્રેસનું આંદોલન અત્યંત ઉગ્ર બન્યું હતું. પક્ષના કાર્યકરો બ્લોક કચેરીથી ચૂંટણી પંચના કાર્યાલય તરફ માર્ચ કરી રહ્યા હતા, પરંતુ પરિસ્થિતિની ગંભીરતા જોતાં પોલીસે બિહાર વિધાનસભાના મુખ્ય દરવાજા પાસે જ મોટો સુરક્ષા ઘેરો બનાવીને પ્રદર્શનકારીઓને આગળ વધતા અટકાવ્યા હતા. કાર્યકરોએ સુરક્ષા કોર્ડન અને બેરિકેડ્સ તોડીને આગળ વધવાનો પ્રયાસ કરતાં પોલીસ અને વિરોધીઓ વચ્ચે ઉગ્ર ઘર્ષણ સર્જાયું હતું. પરિસ્થિતિ બેકાબૂ બનતી જોઈ પોલીસે ભીડને વિખેરવા માટે વોટર કેનનનો જોરદાર મારો ચલાવવો પડ્યો હતો. અનેક કાર્યકરો રસ્તા પર જ ધરણાં પર બેસી જતાં પોલીસે અગ્રણી નેતાઓ અને કાર્યકરોની અટકાયત કરી હતી. તેવી જ રીતે પૂર્વોત્તર રાજ્ય મણિપુરના ઇમ્ફાલમાં સ્થિતિ વધુ નાજુક બની હતી, જ્યાં મુખ્ય ચૂંટણી કાર્યાલયની અંદર ઘૂસવાનો પ્રયાસ કરી રહેલા આંદોલનકારીઓને રોકવા માટે સુરક્ષા દળોએ ટીયર ગેસના સેલ છોડવાની ફરજ પડી હતી.

લખનૌમાં ધોધમાર વરસાદ વચ્ચે વિધાનસભા તરફ કૂચ
ઉત્તર પ્રદેશની રાજધાની લખનૌમાં પણ ભારે વરસાદ હોવા છતાં કોંગ્રેસના હજારો કાર્યકરો પાર્ટી કાર્યાલય ખાતે એકઠા થયા હતા. ધોધમાર વરસાદ અને પોલીસના ચુસ્ત બંદોબસ્ત વચ્ચે છત્રીઓ અને પક્ષના ઝંડા સાથે કાર્યકરોએ વિધાનસભા અને રાજ્ય ચૂંટણી પંચની કચેરી તરફ કૂચ શરૂ કરી હતી. સમગ્ર માર્ગ પર "વોટ ચોર, ગાદી ચોર"ના સૂત્રોચ્ચાર ગૂંજી ઊઠ્યા હતા. પોલીસ પ્રશાસને રસ્તાઓ પર નાકાબંધી કરીને ટોળાને અટકાવવા પ્રયાસો કર્યા હતા, જેને કારણે સમગ્ર વિસ્તારમાં લાંબો સમય ટ્રાફિક વ્યવહાર પ્રભાવિત રહ્યો હતો અને વાતાવરણ અત્યંત તણાવપૂર્ણ બન્યું હતું.

રાહુલ ગાંધીના ગંભીર આક્ષેપો અને વિપક્ષનો મોરચો
આ સમગ્ર રાજકીય વિવાદની શરૂઆત લોકસભામાં વિરોધ પક્ષના નેતા રાહુલ ગાંધીની પત્રકાર પરિષદ બાદ થઈ હતી. રાહુલ ગાંધીએ વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદી, ગૃહમંત્રી અમિત શાહ અને સીઇસી જ્ઞાનેશ કુમાર પર ગંભીર હુમલો બોલતા આરોપ લગાવ્યો હતો કે દેશમાં મતોની ચોરી થઈ રહી છે, જે આખરે કાયદા અને બંધારણીય સંસ્થાઓની ચોરીમાં પરિણમે છે. તેમણે વર્ષ 2024ની લોકસભા ચૂંટણી અને તાજેતરની વિધાનસભા ચૂંટણીઓની વિશ્વસનીયતા પર પ્રશ્નો ઉઠાવતા જ્ઞાનેશ કુમારને પદ પરથી હટી સરકારી સાક્ષી બની જવાની સલાહ આપી હતી. કોંગ્રેસ મહાસચિવ પ્રિયંકા ગાંધીએ પણ જણાવ્યું હતું કે જો સીઇસી ગેરરીતિમાં સામેલ હોય તો માત્ર રાજીનામું પૂરતું નથી, તેમની સામે ફોજદારી કેસ ચલાવવો જોઈએ. આ ઉપરાંત સમાજવાદી પાર્ટીના વડા અખિલેશ યાદવ અને આરજેડી નેતા મનોજ ઝા સહિતના ઈન્ડિયા ગઠબંધનના ઘટક પક્ષોએ પણ એકસૂરે ચૂંટણી પંચની વિશ્વસનીયતા બચાવવા માટે જ્ઞાનેશ કુમારના રાજીનામાની માગનું સમર્થન કર્યું છે.

ભાજપનો પલટવાર અને ચૂંટણી પંચનો ખુલાસો
વિપક્ષના આકરા પ્રહારો સામે ભારતીય જનતા પાર્ટીએ પણ જોરદાર બચાવ કર્યો છે. ભાજપના રાષ્ટ્રીય પ્રવક્તા સુધાંશુ ત્રિવેદીએ જણાવ્યું હતું કે કોંગ્રેસ માત્ર એક અખબારી અહેવાલના આધારે દેશમાં ભ્રમ અને અરાજકતા ફેલાવવાનો નિષ્ફળ પ્રયાસ કરી રહી છે. ચૂંટણી પંચના તમામ નિર્ણયો કાયદાકીય માળખા હેઠળ અને સર્વસંમતિથી લેવાતા હોવાનું ભાજપે સ્પષ્ટ કર્યું હતું. ચૂંટણી પંચે પણ આ સમગ્ર વિવાદ પર સ્પષ્ટતા કરતા જણાવ્યું છે કે આયોગના સભ્યો વચ્ચે કામગીરી દરમિયાન ઉઠાવવામાં આવતા વાંધા કે સૂચનો એ નિયમિત આંતરિક વહીવટી પ્રક્રિયાનો હિસ્સો છે. પંચે ઉમેર્યું હતું કે મતદાર યાદી સુધારણા અને અન્ય વહીવટી નિર્ણયો સંપૂર્ણપણે કાયદાકીય જોગવાઈઓને આધીન રહીને સર્વાનુમતે જ લેવામાં આવ્યા છે.

સ્પેશિયલ ઇન્ટેન્સિવ રિવિઝન (SIR) વિવાદ અને કમિશનરો વચ્ચેનો મતભેદ
આ સમગ્ર વિવાદના મૂળમાં મતદાર યાદીઓની 'સ્પેશિયલ ઇન્ટેન્સિવ રિવિઝન' (SIR) ની પ્રક્રિયા રહેલી છે. મીડિયા અહેવાલો મુજબ, ચૂંટણી કમિશનર સુખબીર સિંહ સંધુ અને વિવેક જોશીએ છેલ્લા 10 મહિનામાં લગભગ 14 વખત લિખિતમાં ઔપચારિક વાંધો નોંધાવ્યો હતો. જેમાં મુખ્યત્વે ફોર્મ-6 માં કરાયેલા એકતરફી ફેરફારો, કરોડો મતદારોના નામ યાદીમાંથી કમી કરવાની પદ્ધતિ અને ઇરોનેટ (ERONET) ડેટાબેઝના ઝડપી કેન્દ્રીયકરણ સામે ગંભીર પ્રશ્નો ઉઠાવવામાં આવ્યા હતા. મુખ્ય ચૂંટણી કમિશનરની નિમણૂક માટેની પસંદગી સમિતિમાંથી ભારતના મુખ્ય ન્યાયાધીશ (CJI) ને બાકાત રાખવાના નવા કાયદા સામે વિપક્ષ અગાઉથી જ સુપ્રીમ કોર્ટમાં પહોંચેલો છે, ત્યારે પંચની અંદરથી જ ઉઠેલા આંતરિક અસંતોષે દેશના રાજકારણમાં અને ચૂંટણી પ્રક્રિયાની નિષ્પક્ષતા પર ફરી એકવાર મોટો પ્રશ્નાર્થ ચિહ્ન ઊભો કરી દીધો છે.