CEC impeachment event: મુખ્ય ચૂંટણી કમિશનર (CEC) જ્ઞાનેશ કુમાર સામે વિરોધ પક્ષોના 'જન મહાભિયોગ' કાર્યક્રમમાં લોકસભામાં વિપક્ષના નેતા રાહુલ ગાંધીએ આકરું વલણ અપનાવ્યું હતું. ઇન્ડિયા ગઠબંધન દ્વારા યોજાયેલી આ પ્રતીકાત્મક મોક પાર્લામેન્ટમાં તેમણે જ્ઞાનેશ કુમાર સામે મહાભિયોગની કાર્યવાહી કરવાની સાથે રાજદ્રોહના આરોપસર કેસ ચલાવવાની પણ માગ કરી હતી. રાહુલ ગાંધીએ મતદાર યાદીઓમાં મોટા પાયે નામો દૂર કરવામાં આવ્યાં હોવાનો આરોપ લગાવીને 2024ની લોકસભા ચૂંટણીની વિશ્વસનીયતા પર સવાલો ઉઠાવ્યા હતા. જોકે, આ કાર્યક્રમ પ્રતીકાત્મક હતો અને તેમાં કરવામાં આવેલા આરોપો અંગે કોઈ ન્યાયિક નિર્ણય લેવામાં આવ્યો નહોતો.
CEC જ્ઞાનેશ કુમાર સામે મહાભિયોગ અને રાજદ્રોહની માગ
31 ઑક્ટોબર, 2026ના રોજ દિલ્હીમાં યોજાયેલા કાર્યક્રમમાં રાહુલ ગાંધીએ પોતાના સમાપન ભાષણ દરમિયાન મુખ્ય ચૂંટણી કમિશનર જ્ઞાનેશ કુમાર સામે ગંભીર આરોપો લગાવ્યા હતા. તેમણે કહ્યું હતું કે જ્ઞાનેશ કુમાર સામે માત્ર મહાભિયોગની કાર્યવાહી જ નહીં, પરંતુ રાજદ્રોહના આરોપસર પણ કેસ ચલાવવો જોઈએ. રાહુલ ગાંધીએ દાવો કર્યો હતો કે વિપક્ષ પાસે એવા પુરાવા છે, જેના આધારે મુખ્ય ચૂંટણી કમિશનરને તેમના પદ પર ચાલુ રહેવા દેવા જોઈએ નહીં. ઇન્ડિયા ગઠબંધનના નેતાઓએ મતદાર યાદીઓના વિશેષ સઘન સુધારા (SIR) દરમિયાન કથિત ગેરરીતિઓ અને મતદારોનાં નામ દૂર કરવાના મુદ્દે ચૂંટણી પંચની કામગીરી સામે વાંધો વ્યક્ત કર્યો હતો. નોંધનીય છે કે આ કાર્યક્રમને 'જન મહાભિયોગ' અથવા મોક પાર્લામેન્ટ તરીકે યોજવામાં આવ્યો હતો. તે સંસદમાં થતી સત્તાવાર મહાભિયોગ પ્રક્રિયા નહોતી અને તેના દ્વારા CECને કાયદાકીય રીતે પદ પરથી હટાવવામાં આવ્યા નથી.
'2024ની લોકસભા ચૂંટણી ગેરકાયદેસર હતી' - રાહુલ ગાંધીનો દાવો
રાહુલ ગાંધીએ પોતાના ભાષણમાં મતદાર યાદીઓમાંથી આશરે 13.3 કરોડ નામો દૂર કરવામાં આવ્યાં હોવાનો દાવો કર્યો હતો. તેમના જણાવ્યા મુજબ, આ સંખ્યા દેશના દર સાતમાંથી આશરે એક મતદાર જેટલી થાય છે. તેમણે આ આંકડાને આશરે 15 ટકા મતદારો સાથે જોડીને ચૂંટણી પ્રક્રિયાની વિશ્વસનીયતા અંગે સવાલો ઉઠાવ્યા હતા. રાહુલ ગાંધીએ દલીલ કરી હતી કે 2024ની લોકસભા ચૂંટણીમાં અનેક બેઠકો પર જીત અને હાર વચ્ચેનો તફાવત ઓછો હતો. તેમના મતે, જો મતદાર યાદીઓમાં આટલા મોટા પાયે ગેરરીતિઓ થઈ હોય, તો ચૂંટણીનાં પરિણામો પર તેની અસર પડી હોવાની તપાસ થવી જોઈએ. તેમણે આ દલીલના આધારે ચૂંટણીની કાયદેસરતા અને ભાજપના સાંસદોની ચૂંટણી અંગે પણ સવાલો કર્યા હતા. જોકે, મતદાર યાદીમાંથી નામ દૂર થયાં હોવાનો દાવો અને 2024ની ચૂંટણી ગેરકાયદેસર હોવાનો નિષ્કર્ષ એકસરખી બાબતો નથી. આ આંકડાઓનો સમયગાળો, નામો દૂર કરવાનાં કારણો અને ચૂંટણીનાં પરિણામો પર તેની વાસ્તવિક અસર અંગે સ્વતંત્ર ચકાસણી જરૂરી છે. ચૂંટણી પંચે આ દાવાઓ અંગે શું સ્પષ્ટતા કરી છે તે પણ સમગ્ર મુદ્દાનું મૂલ્યાંકન કરવા મહત્ત્વપૂર્ણ રહેશે.
ચૂંટણી પંચના અધિકારીઓને પણ આપી ચેતવણી
રાહુલ ગાંધીએ વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદી અને કેન્દ્રીય ગૃહમંત્રી અમિત શાહ પર પણ નિશાન સાધ્યું હતું. તેમણે આરોપ લગાવ્યો હતો કે સત્તામાં રહેલા લોકો વિવિધ સંસ્થાઓ પાછળ છુપાઈને પોતાની જવાબદારીથી બચી શકતા નથી. ચૂંટણી પંચના અધિકારીઓનો ઉલ્લેખ કરતાં તેમણે કહ્યું હતું કે જ્ઞાનેશ કુમાર અથવા તેમના હેઠળના કેટલાક અધિકારીઓ એવું માનતા હોય કે તેમને કોઈ કાનૂની જવાબદારીનો સામનો કરવો નહીં પડે, તો તે તેમની ભૂલ છે. રાહુલ ગાંધીએ ચૂંટણી પંચના અધિકારીઓને વિપક્ષના નિશાન પર હોવાની ચેતવણી પણ આપી હતી. આ નિવેદન રાજકીય ભાષણનો ભાગ હતું. અધિકારીઓ સામેના આરોપો અંગે કોઈ અંતિમ કાનૂની નિર્ણય આવ્યો હોવાની પુષ્ટિ ઉપલબ્ધ નથી.
CBI અને EDના દુરુપયોગનો પણ આરોપ
રાહુલ ગાંધીએ કેન્દ્ર સરકાર પર ચૂંટણી અને રાજકીય પ્રક્રિયાને પ્રભાવિત કરવા માટે કેન્દ્રીય તપાસ એજન્સીઓનો દુરુપયોગ કરવાનો આરોપ લગાવ્યો હતો. તેમણે સેન્ટ્રલ બ્યુરો ઑફ ઇન્વેસ્ટિગેશન (CBI), એન્ફોર્સમેન્ટ ડિરેક્ટોરેટ (ED) સહિતની સંસ્થાઓની કામગીરી પર સવાલો ઉઠાવ્યા હતા. તેમના મતે, તપાસ એજન્સીઓનો ઉપયોગ રાજકીય વિરોધીઓને દબાવવા માટે થઈ રહ્યો છે. તેમણે કહ્યું હતું કે વિપક્ષ આ પ્રકારની કાર્યવાહી સામે લડત ચાલુ રાખશે અને હાલની પરિસ્થિતિ કાયમી રહેવાની નથી. જોકે, આ આક્ષેપો કોંગ્રેસ અને વિપક્ષનું રાજકીય વલણ દર્શાવે છે; તેમની પુષ્ટિ માટે સંબંધિત કેસો અને સત્તાવાર દસ્તાવેજોનું મૂલ્યાંકન જરૂરી છે.
ઇન્ડિયા ગઠબંધનને 'રાજકીય હથિયાર' ગણાવ્યું
રાહુલ ગાંધીએ પોતાના ભાષણના અંતે ઇન્ડિયા ગઠબંધનને માત્ર સાંસદો અને રાજકીય નેતાઓનું મંચ નહીં, પરંતુ લોકશાહીના રક્ષણ માટેનું 'રાજકીય હથિયાર' ગણાવ્યું હતું. તેમણે મતદાર યાદીઓમાં કથિત ગેરરીતિઓ સામે સંયુક્ત લડત ચાલુ રાખવાનો સંકલ્પ વ્યક્ત કર્યો હતો. તેમણે નાગરિકો, સામાજિક સંગઠનો, પત્રકારો, સામાજિક કાર્યકરો અને અન્ય જૂથોને પણ વિરોધ અભિયાનમાં જોડાવા અપીલ કરી હતી. ઇન્ડિયા ગઠબંધન દ્વારા 1 નવેમ્બરે દિલ્હીના રામલીલા મેદાનમાં 'વોટ ચોરી'ના આરોપો સામે રેલી યોજવાનું આયોજન કરવામાં આવ્યું હતું.
મતદાર યાદીઓનો મુદ્દો બન્યો રાજકીય સંઘર્ષનું કેન્દ્ર
CEC જ્ઞાનેશ કુમાર સામેના પ્રતીકાત્મક મહાભિયોગ કાર્યક્રમ દ્વારા વિપક્ષે મતદાર યાદીઓના સુધારા, મતદારોનાં નામ દૂર કરવાના આરોપો અને ચૂંટણી પંચની નિષ્પક્ષતા અંગેના પ્રશ્નોને રાષ્ટ્રીય ચર્ચાના કેન્દ્રમાં લાવવાનો પ્રયાસ કર્યો છે. બીજી તરફ, આક્ષેપોની સત્યતા નક્કી કરવા માટે મતદાર યાદીઓના સત્તાવાર આંકડા, નામો દૂર કરવાના કારણો અને ચૂંટણી પંચનો પક્ષ તપાસવો જરૂરી છે. આ કાર્યક્રમ રાજકીય વિરોધનું પ્રદર્શન હતું, સત્તાવાર મહાભિયોગ કે ન્યાયિક કાર્યવાહી નહીં. તેથી રાહુલ ગાંધીના આરોપો અને ચૂંટણી પ્રક્રિયા અંગેના દાવાઓને અંતિમ હકીકત તરીકે નહીં, પરંતુ વધુ તપાસ અને સત્તાવાર સ્પષ્ટતા માગતા આક્ષેપો તરીકે જોવું યોગ્ય રહેશે.
