મધ્ય પ્રદેશના રાયસેન જિલ્લામાં બનેલી તાજી ઘટનાએ ફરી એકવાર સરકારી બેદરકારી, ભ્રષ્ટાચાર અને ઢીલા સિસ્ટમના પ્રશ્નોને ચર્ચાના કેન્દ્રમાં લાવી દીધા છે. બરેલી–પિપરિયા સ્ટેટ હાઇવે પર આવેલો 50 વર્ષ જૂનો નયાગાંવ પુલ સોમવારની સવારે અચાનક ધરાશાયી થતાં લોકોમાં દહેશત ફેલાઈ ગઈ. પુલનો મોટો ભાગ તૂટી પડતા ઉપરથી પસાર થતી બાઈક નીચે ખાબકી અને નીચે 'સમારકામ' કરી રહેલા મજૂરો કાટમાળ નીચે દટાઈ ગયા. આ દુર્ઘટનામાં કુલ 10 લોકો ઘાયલ થયા છે, જેમાંથી એકને ગંભીર ચોટો પહોંચી હોવાથી ભોપાલ રિફર કરવામાં આવ્યો છે.
બેદરકારીનું જીવંત ઉદાહરણઆ ઘટના કોઈ પ્રાકૃતિક આફત કે અચાનક બનેલો અકસ્માત નહોતો. આ મધ્ય પ્રદેશ રોડ ડેવલપમેન્ટ કોર્પોરેશન (MPRDC)ની લાંબા સમયથી ચાલતી આવી રહેલી બેદરકારી અને બેદરકાર વહીવટનું સીધું પરિણામ છે. નયાગાંવ પુલ છેલ્લા ઘણા વર્ષોથી જર્જરિત હાલતમાં હતો. પુલની બનાવટ જૂની, તેમાં પડછાયાં પડેલા અને લોડ ક્ષમતા ઘટી હોવા છતાં, અધિકારીઓએ સમયસર તેનો નવો પુલ બનાવવા કે તેને બંધ કરવાની કાર્યવાહી કરી નહોતી. તેના બદલે માત્ર ઉપર નવી ડામર રોડ પાથરીને 'પુલ સલામત' હોવાનું ખોટું દર્પણ લોકો સામે રજૂ કરવામાં આવ્યું હતું. પુલ પર ભારે વાહનવ્યવહાર ચાલતો રહ્યો, જ્યારે પુલની નીચે સેન્ટિંગ લગાવીને મજૂરો દ્વારા સમારકામ ચાલુ હતું. આ પરિસ્થિતિ જોખમી હતી, છતાં અધિકારીઓએ યાતાયાત બંધ કરવાનો કે મરામત દરમ્યાન પુલને સુરક્ષિત કરવા માટે કોઈ પગલું ભર્યું નહોતું.
દુર્ઘટના-એક રાહ જોઈ રહેલી ટ્રેજડીસોમવારે વહેલી સવારે પુલના એક ભાગે અચાનક ભાર ન સહન કરતા ધરાશાયી થવા સાથે બાઈકસવાર ચાર લોકો સીધા નીચે પટકાયા. નીચે કામ કરી રહેલા મજૂરો પણ કાટમાળ નીચે દટાઈ ગયા. તેમની ચીસો, ધુમ્મસ અને ગજબની અફરાતફરી વચ્ચે સ્થાનિક લોકો અને બચાવ દળોએ પ્રયત્નો કરીને ઘાયલોને બહાર કાઢ્યા. આ ઘટનાએ સિસ્ટમમાં વ્યાપેલી બેદરકારીને ફરી બહાર પાડી છે. પુલની હાલત અંગે સ્થાનિક લોકો વર્ષોથી અવાજ ઉઠાવતા આવ્યા હતા, પરંતુ પ્રશાસનના કાગળોમાં બધું 'સબ ઠીક' બતાવવામાં આવતું રહ્યું.
ઘટના પછી સુનામીની જેમ દોડી આવ્યા અધિકારીઓ
દુર્ઘટના બાદ કાયદો પ્રમાણે જિલ્લા કલેક્ટર, પોલીસ સુપરિન્ટેન્ડન્ટ અને MPRDCના અધિકારીઓ તાત્કાલિક સ્થળે પહોંચ્યા. ઘાયલોને હોસ્પિટલમાં દાખલ કરવામાં આવ્યા અને તપાસના આદેશો આપવામાં આવ્યા. આ જાહેરાતો, મુલાકાતો અને સમિતિઓ સામાન્ય રીતે દુર્ઘટના પછીની 'રીતિરૂપ' કાર્યવાહી લાગી રહી છે, કારણ કે અગાઉ બનેલી અનેક સમાન ઘટનાઓમાં પણ આ જ રૂટિન જોવા મળ્યું છે, જવાબદારી ટાળવા માટે નાની કક્ષાના કર્મચારીઓ પર કાર્યવાહી, અને વાસ્તવિક મોટાં જવાબદારાઓને કોઈ સ્પર્શ પણ નહીં.
સિસ્ટમ ક્યાં સુધી જનતાના જીવન સાથે રમશે?આ દુર્ઘટના માત્ર એક પુલના ધરાશાયી થવાની ઘટના નથી, પરંતુ વિકાસના નામે જનતાના જીવન સાથે કરવામાં આવી રહેલી ગંભીર બેદરકારીનું પ્રતિબિંબ છે. વર્ષોથી ધરાશાયી હાલતમાં રહેલા સરકારી ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર પર મરામતના બદલે માત્ર કમ્પાઉન્ડિંગ અને પેવિંગ કરીને લેવાતી 'વિકાસ'ની તસવીરો હવે લોકોના જીવનું મૂલ્ય ચૂકવી રહી છે.
પ્રશ્ન એ છે કે......શું પોલીસ તપાસ અને નોટિસોથી પુલ ફરી ઉભો થઈ જશે?શું વર્ષોથી ચાલતું સિસ્ટમેટિક ભ્રષ્ટાચાર અને બેદરકારી આ ઘટનાથી બંધ થશે? અને સૌથી મહત્વનું-જનતાના જીવની સાચી કિંમત સરકાર ક્યારે સમજે?નયાગાંવ પુલની ઘટના એ ચેતવણી છે કે જો ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચરની દેખરેખ, જવાબદારી અને પારદર્શકતા મજબૂત નહીં બને, તો આવી દુર્ઘટનાઓ આવનારા સમયમાં વધુ જાનહાનિ સર્જી શકે છે.
