What is CNAP: મોબાઇલ પર અજાણ્યા નંબર પરથી આવતા કોલની ઓળખ કરવા માટે ટેલિકોમ ક્ષેત્રમાં નવી વ્યવસ્થા કોલર નેમ પ્રેઝન્ટેશન (CNAP) શરૂ કરવાની તૈયારી ચાલી રહી છે. આ સેવા હેઠળ ફોન કરનારનું નામ તેના નંબરની સાથે દેખાડી શકાય છે, ભલે તે નંબર તમારા ફોનની કોન્ટેક્ટ લિસ્ટમાં સેવ ન હોય. તેનો મુખ્ય હેતુ સ્પામ કોલ, નકલી ઓળખ અને ફોન દ્વારા થતી છેતરપિંડી સામે લોકોને મદદ કરવાનો છે. જોકે, 1 નવેમ્બર, 2026થી દેશના દરેક સ્માર્ટફોનમાં આ સુવિધા સંપૂર્ણપણે શરૂ થઈ જશે તેવા દાવાની સત્તાવાર પુષ્ટિ ચકાસવી જરૂરી છે. સેવાનો અમલ ટેલિકોમ નેટવર્ક અને ઉપકરણની સુસંગતતા પ્રમાણે તબક્કાવાર થઈ શકે છે.
શું છે CNAP સેવા?
CNAPનું પૂરું નામ Caller Name Presentation છે. આ એક એવી ટેલિકોમ સુવિધા છે, જેના દ્વારા ફોન કરનારના નંબરની સાથે તેના નામની માહિતી પણ કોલ રિસીવ કરનારને દેખાડી શકાય છે. હાલમાં અજાણ્યા નંબર પરથી કોલ આવે ત્યારે મોટાભાગના ફોનમાં માત્ર નંબર જ દેખાય છે. જો નંબર કોન્ટેક્ટ લિસ્ટમાં સેવ ન હોય, તો ફોન કરનાર કોણ છે તે જાણવું મુશ્કેલ બને છે. CNAP વ્યવસ્થા હેઠળ ટેલિકોમ ઓપરેટર પાસે ઉપલબ્ધ વેરિફાઇડ ગ્રાહકની માહિતીના આધારે કોલ કરનારનું નામ દર્શાવવાનો પ્રયાસ કરવામાં આવશે. ઉદાહરણ તરીકે, જો કોઈ વ્યક્તિ તમને એવા નંબર પરથી કોલ કરે જે તમારા ફોનમાં સેવ નથી, તો સ્ક્રીન પર નંબરની સાથે સિમ કાર્ડના રજિસ્ટર્ડ ગ્રાહકનું નામ પણ દેખાઈ શકે છે.
CNAP કેવી રીતે કામ કરશે?
CNAP સેવા ટેલિકોમ કંપનીઓના નેટવર્ક અને ગ્રાહકની નોંધણી સંબંધિત માહિતીના આધારે કામ કરશે. સામાન્ય રીતે તેની પ્રક્રિયા આ રીતે સમજાવી શકાય છે:
- કોલ આવે ત્યારે: તમારા ફોન પર કોલ કરનારનો મોબાઇલ નંબર દેખાશે.
- નામની ઓળખ: ટેલિકોમ નેટવર્ક ઉપલબ્ધ ગ્રાહક રેકોર્ડના આધારે નામ દર્શાવી શકે છે.
- નંબર સેવ ન હોય તો પણ માહિતી: અજાણ્યા નંબરની સાથે નામ દેખાય તો કોલ કરનારની ઓળખનો અંદાજ લગાવવામાં મદદ મળી શકે છે.
- સ્પામ કોલ ઓળખવામાં મદદ: શંકાસ્પદ કોલ અંગે નિર્ણય લેવાનું સરળ બની શકે છે, પરંતુ આ સેવા દરેક છેતરપિંડીવાળા કોલને આપમેળે ઓળખી શકશે એવું નથી.
ધ્યાનમાં રાખવું જરૂરી છે કે સ્ક્રીન પર દેખાતું નામ સિમ કાર્ડના નોંધાયેલા ગ્રાહકનું હોઈ શકે છે. જરૂરી નથી કે ફોન કરનાર વ્યક્તિ એ જ હોય.
શું 1 નવેમ્બરથી દરેક સ્માર્ટફોનમાં નામ દેખાશે?
CNAP સેવા 1 નવેમ્બરથી શરૂ થવાની હોવાના દાવા સામે સૌથી મહત્ત્વનો પ્રશ્ન તેનો વાસ્તવિક અમલ છે. ટેલિકોમ વિભાગ (DoT) અને ટેલિકોમ ઓપરેટરો દ્વારા આ પ્રકારની સુવિધા શરૂ કરવા માટે નેટવર્કમાં જરૂરી ફેરફારો કરવા પડે છે. સેવા કયા વિસ્તારમાં, કયા નેટવર્ક પર અને કયા પ્રકારના ફોનમાં ઉપલબ્ધ થશે તે અમલીકરણની સત્તાવાર વિગતો પર આધારિત રહેશે. તેથી 1 નવેમ્બરથી ભારતમાં દરેક સ્માર્ટફોન વપરાશકર્તાને દરેક અજાણ્યા કોલ પર નામ દેખાશે એવું નિશ્ચિત માનવું યોગ્ય નથી. 4G અને 5G નેટવર્ક પર તેની ઉપલબ્ધતા ઉપરાંત જૂના 2G અને 3G નેટવર્ક માટે શું વ્યવસ્થા રહેશે તે પણ સંબંધિત સત્તાવાર માર્ગદર્શિકાથી સ્પષ્ટ થશે.
આંતરરાષ્ટ્રીય કોલમાં પણ ઓળખ મળશે?
CNAP સંબંધિત ચર્ચામાં આંતરરાષ્ટ્રીય કોલની ઓળખનો મુદ્દો પણ મહત્ત્વનો છે. વિદેશી નંબર પરથી આવતા કોલમાં નંબર અને નામની માહિતી દર્શાવવાની વ્યવસ્થા કેવી રીતે લાગુ પડશે તે નેટવર્ક, ઉપલબ્ધ ઓળખ માહિતી અને લાગુ નિયમો પર આધારિત રહેશે. વિદેશથી આવતા દરેક કોલમાં સાચું નામ દેખાશે અથવા તમામ આંતરરાષ્ટ્રીય કોલની ઓળખ નિશ્ચિત રીતે થઈ શકશે એવું માનવું યોગ્ય નથી. ખાસ કરીને છેતરપિંડી માટે નંબરની નકલ કરીને કરવામાં આવતા કોલ સામે માત્ર નામ દર્શાવવાની સુવિધા પૂરતી નથી.
સાયબર છેતરપિંડી રોકવામાં કેવી રીતે મળશે મદદ?
આજના સમયમાં બેંક, સરકારી વિભાગ, કુરિયર સેવા અથવા અન્ય સંસ્થાના નામે ફોન કરીને લોકો સાથે છેતરપિંડી કરવામાં આવે છે. અજાણ્યા નંબરની ઓળખ કરવામાં મુશ્કેલી પડતી હોવાથી કેટલાક લોકો આવા કોલ પર વિશ્વાસ કરી બેસે છે. CNAP જેવી સેવા ફોન કરનારની નોંધાયેલ ઓળખ દર્શાવવામાં મદદ કરી શકે છે. તેનાથી સ્પામ કોલ અને શંકાસ્પદ સંપર્કો અંગે સાવચેત રહેવામાં મદદ મળી શકે છે. જોકે, નામ દેખાતું હોય તો પણ કોલ વિશ્વસનીય છે તેની ખાતરી થતી નથી.
ફોન પર સુરક્ષિત રહેવા માટે આ બાબતો યાદ રાખો:
- OTP, ATM PIN, UPI PIN અથવા બેંકનો પાસવર્ડ કોઈની સાથે શેર ન કરો.
- બેંક કે સરકારી અધિકારી હોવાનો દાવો કરનારની ઓળખ સ્વતંત્ર રીતે ચકાસો.
- અજાણી લિંક પર ક્લિક ન કરો અને શંકાસ્પદ એપ ઇન્સ્ટોલ ન કરો.
- ફોન કરનારનું નામ દેખાય તો પણ માત્ર તેના આધારે વિશ્વાસ ન કરો.
શું CNAPથી Truecallerની જરૂર નહીં રહે?
CNAP અને Truecaller જેવી કોલર આઈડી એપનો હેતુ અજાણ્યા કોલની ઓળખ કરવામાં મદદ કરવાનો છે, પરંતુ બંનેની કાર્યપદ્ધતિ એકસરખી નથી. CNAP ટેલિકોમ નેટવર્ક અને નોંધાયેલા ગ્રાહકની માહિતી પર આધારિત છે, જ્યારે તૃતીય-પક્ષ એપ્સ પોતાની અલગ માહિતી અને ઓળખ પદ્ધતિઓનો ઉપયોગ કરી શકે છે. CNAP વ્યાપક રીતે ઉપલબ્ધ થાય તો અજાણ્યા નંબરની ઓળખ માટે કેટલીક પરિસ્થિતિઓમાં વધારાની એપ પરની નિર્ભરતા ઘટી શકે છે. તેમ છતાં, આ સેવા દરેક કોલનું નામ ચોક્કસ બતાવશે અથવા સ્પામ અને છેતરપિંડીને સંપૂર્ણપણે અટકાવી દેશે એવું કહી શકાય નહીં.
અંતિમ વાત
CNAP સેવા અજાણ્યા નંબર પરથી આવતા કોલની ઓળખ સરળ બનાવવા અને ફોન દ્વારા થતી છેતરપિંડી સામે સાવચેતી વધારવા માટે ઉપયોગી બની શકે છે. પરંતુ 1 નવેમ્બરથી તમામ ભારતીય સ્માર્ટફોનમાં આ સુવિધા ફરજિયાત રીતે ઉપલબ્ધ થઈ જશે તેવા દાવા અંગે સત્તાવાર અમલીકરણની વિગતો તપાસવી જરૂરી છે. સેવા શરૂ થયા પછી પણ અજાણ્યા કોલ પર વ્યક્તિગત અને નાણાકીય માહિતી આપતાં પહેલાં સાવચેતી રાખવી સૌથી મહત્ત્વપૂર્ણ રહેશે.
