Ahmedabad Mumbai bullet train: ભારતના પ્રથમ હાઈ-સ્પીડ રેલ પ્રોજેક્ટ મુંબઈ-અમદાવાદ બુલેટ ટ્રેન કોરિડોરમાં અત્યાધુનિક ટ્રેક ટેક્નોલોજીનો ઉપયોગ કરવામાં આવી રહ્યો છે. ભારતીય રેલવે નેટવર્કમાં પ્રથમ વખત આ કોરિડોર પર ‘મૂવેબલ ક્રોસિંગ’ અથવા ‘સ્વિંગ-નોઝ ક્રોસિંગ’ ધરાવતા હાઈ-સ્પીડ ટર્નઆઉટ્સ સ્થાપિત કરવામાં આવી રહ્યા છે. 320 કિમી પ્રતિ કલાક સુધીની ડિઝાઈન સ્પીડને ધ્યાનમાં રાખીને તૈયાર કરવામાં આવેલી આ સિસ્ટમનો મુખ્ય હેતુ ટ્રેનની સલામત, સરળ અને વિશ્વસનીય કામગીરી સુનિશ્ચિત કરવાનો છે.
ફિક્સ્ડ ક્રોસિંગની જગ્યાએ મૂવેબલ ક્રોસિંગ
પરંપરાગત રેલવે લાઈનોમાં સામાન્ય રીતે ફિક્સ્ડ ક્રોસિંગવાળા ટર્નઆઉટ્સનો ઉપયોગ થાય છે. તેમાં ક્રોસિંગ નોઝ પાસે એક નિશ્ચિત ગેપ હોય છે, જેને ટ્રેનના વ્હીલ્સે પાર કરવો પડે છે. ઓછી ઝડપે આ વ્યવસ્થા વ્યવહારુ છે, પરંતુ 250થી 300 કિમી પ્રતિ કલાક અથવા તેનાથી વધુ ઝડપે વ્હીલ અને રેલ વચ્ચેના સંપર્ક દરમિયાન આ ગેપ મહત્વપૂર્ણ ટેકનિકલ પડકાર ઊભો કરી શકે છે. આ ગેપને કારણે ડાયનેમિક ઈમ્પેક્ટ ફોર્સ, કંપન અને અવાજ વધી શકે છે. સાથે જ વ્હીલ ફ્લેન્જ તથા ક્રોસિંગના વિવિધ ભાગોમાં ઘસારો વધવાની અને ચોક્કસ પરિસ્થિતિઓમાં વ્હીલની અસામાન્ય ગતિનું જોખમ પણ રહે છે.
મૂવેબલ ક્રોસિંગથી ગેપ જ રહેશે નહીં
મૂવેબલ ક્રોસિંગમાં ક્રોસિંગ નોઝને સ્વિચ રેલ સાથે સુમેળમાં ખસેડવામાં આવે છે. પરિણામે ટર્નઆઉટના મહત્વપૂર્ણ ભાગમાં વ્હીલને સતત અને ગેપ-ફ્રી રેલ સપાટી મળે છે. આ સતત રેલ પાથને કારણે ટ્રેનનું પસાર થવું વધુ સરળ બને છે અને ડાયનેમિક ઈમ્પેક્ટ ઘટે છે. તેના કારણે કંપન અને કોચની અંદરનો અવાજ ઓછો થવાની સાથે વ્હીલ તથા રેલના વિવિધ ઘટકોનો ઘસારો પણ ઘટાડી શકાય છે. હાઈ-સ્પીડ ટ્રેન માટે આ બાબતો મુસાફરોની રાઈડ ક્વોલિટી અને ટ્રેકની વિશ્વસનીયતા બંને માટે મહત્વપૂર્ણ છે.
બે પોઈન્ટ મશીન કરશે ટર્નઆઉટનું સંચાલન
હાઈ-સ્પીડ ટર્નઆઉટની સૌથી મહત્વપૂર્ણ વિશેષતાઓમાંની એક તેની ડ્યુઅલ પોઈન્ટ મશીન સિસ્ટમ છે. દરેક ટર્નઆઉટમાં બે સ્વતંત્ર પોઈન્ટ મશીન આપવામાં આવ્યા છે. પહેલું સ્વિચ-એન્ડ પોઈન્ટ મશીન સ્વિચ રેલને જરૂરી સ્થિતિમાં ખસેડીને તેને લોક કરે છે. જ્યારે બીજું મૂવેબલ ક્રોસિંગ પોઈન્ટ મશીન ક્રોસિંગ નોઝને યોગ્ય સ્થિતિમાં ખસેડીને લોક કરે છે. બંને મશીન સિગ્નલિંગ અને ઇન્ટરલોકિંગ સિસ્ટમ સાથે સંકલિત રીતે કામ કરે છે. બંને ઘટકો યોગ્ય સ્થિતિમાં પહોંચ્યા અને સુરક્ષિત રીતે લોક થયાની પુષ્ટિ થયા બાદ જ ટ્રેનને ટર્નઆઉટ પરથી પસાર થવાની મંજૂરી મળે છે.
મિલીમીટર સ્તરની ચોકસાઈ અને મજબૂત લોકિંગ
320 કિમી પ્રતિ કલાકની ઝડપે ચાલતી ટ્રેન માટે ટર્નઆઉટની ચોકસાઈ અત્યંત મહત્વપૂર્ણ છે. આ કારણે હાઈ-સ્પીડ પોઈન્ટ મશીનોમાં પરંપરાગત સિસ્ટમની સરખામણીએ વધુ કડક ટેકનિકલ આવશ્યકતાઓ હોય છે. તેમાં ભારે અને કઠોર હાઈ-સ્પીડ સ્વિચ તથા ક્રોસિંગને ખસેડવા માટે જરૂરી એક્ચ્યુએશન ફોર્સ, અત્યંત ચોક્કસ સ્ટ્રોક કંટ્રોલ અને મિલીમીટર સ્તરની પોઝિશનિંગ સામેલ છે. સાથે જ 320 કિમી પ્રતિ કલાકની ઝડપે ઉત્પન્ન થતા ઊંચા લેટરલ ફોર્સને સહન કરી શકે તેવી મજબૂત લોકિંગ સિસ્ટમ પણ જરૂરી છે.
અનેક સ્તરની સલામતી વ્યવસ્થા
આ સિસ્ટમમાં માત્ર બે પોઈન્ટ મશીન જ નહીં, પરંતુ સ્વતંત્ર ડિટેક્શન અને વેરિફિકેશનની બહુ-સ્તરીય વ્યવસ્થા પણ રાખવામાં આવી છે. સિસ્ટમ સતત તપાસે છે કે સ્વિચ રેલ યોગ્ય અંતિમ સ્થિતિમાં છે કે નહીં, મૂવેબલ ક્રોસિંગ યોગ્ય સ્થિતિમાં છે કે નહીં અને બંને ઘટકો સુરક્ષિત રીતે લોક થયા છે કે નહીં. આ તમામ તપાસમાં જરૂરી સ્થિતિની પુષ્ટિ થયા બાદ જ ઇન્ટરલોકિંગ ટ્રેન માટે રૂટ રિલીઝ કરે છે. આ વ્યવસ્થાનો હેતુ કોઈ એક ઘટકમાં ખામી સર્જાય તો પણ સલામતી સાથે સમાધાન ન થાય તે સુનિશ્ચિત કરવાનો છે.
બુલેટ ટ્રેન માટે કેમ છે આ ટેક્નોલોજી મહત્વપૂર્ણ?
મુંબઈ-અમદાવાદ હાઈ-સ્પીડ રેલ કોરિડોરની ડિઝાઈન સ્પીડ 320 કિમી પ્રતિ કલાક છે. આવી ઝડપે ટ્રેનની સલામતી માત્ર શક્તિશાળી ટ્રેન અને આધુનિક સિગ્નલિંગ પર આધારિત નથી, પરંતુ ટ્રેકના દરેક મહત્વપૂર્ણ ઘટકની ચોકસાઈ અને વિશ્વસનીયતા પણ એટલી જ જરૂરી બને છે. મૂવેબલ ક્રોસિંગ, ડ્યુઅલ પોઈન્ટ મશીન અને બહુ-સ્તરીય ડિટેક્શન સિસ્ટમ મળીને સતત રેલ પાથ, વધુ સારી રાઈડ ક્વોલિટી, ઘટેલો ઘસારો અને ઉચ્ચ ઓપરેશનલ વિશ્વસનીયતા સુનિશ્ચિત કરવામાં મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવે છે. આ ટેક્નોલોજી મુંબઈ-અમદાવાદ બુલેટ ટ્રેન કોરિડોરને હાઈ-સ્પીડ રેલ માટે જરૂરી આધુનિક ટ્રેક સિસ્ટમ તરફ આગળ લઈ જતું મહત્વપૂર્ણ પગલું છે.
