NASA Moonquakes And Shrinking Moon Study: નાસાના વૈજ્ઞાનિકોએ તાજેતરમાં એક ચોંકાવનારો ખુલાસો કર્યો છે કે આપણો ચંદ્ર ધીમે-ધીમે સંકોચાઈ રહ્યો છે. 'ધ પ્લેનેટરી સાયન્સ જર્નલ'માં પ્રકાશિત થયેલા એક અભ્યાસ મુજબ, ચંદ્રનો અંદરનો ભાગ સતત ઠંડો થઈ રહ્યો છે, જેના કારણે તેના કદમાં ઘટાડો થઈ રહ્યો છે. છેલ્લા 40 કરોડ વર્ષોમાં ચંદ્રની ત્રિજ્યામાં આશરે 45 મીટર જેટલો ઘટાડો નોંધાયો છે. જો આ જ ગતિ ચાલુ રહી, તો આગામી લાખો વર્ષોમાં ચંદ્રની સપાટી પર મોટા ફેરફારો જોવા મળી શકે છે.
ચંદ્રની સપાટી પર મળી આવી 10 હજારથી વધુ તિરાડો
નાસાના 'લૂનર રિકોનિસન્સ ઓર્બિટર કેમેરા' (LROC) દ્વારા મોકલવામાં આવેલી તસવીરોનું ઊંડાણપૂર્વક વિશ્લેષણ કરવામાં આવ્યું હતું. આ અભ્યાસમાં ચંદ્ર પર 8,900 થી વધુ લોબેટ સ્કાર્પ (ઊભી સંરચનાઓ) અને 2,000 જેટલી નાની મારે રિજ મળી આવી છે. કુલ મળીને ચંદ્ર પર 10,000 થી વધુ એવી તિરાડો કે ફોલ્ટ શોધી કાઢવામાં આવ્યા છે, જે ચંદ્રના અંદરના ભાગના સંકોચાવા અને દબાણને કારણે ઉત્પન્ન થયા છે.
મૂનક્વેક (ચંદ્ર પર ભૂકંપ) નું વધતું જોખમ
પૃથ્વીની જેમ ચંદ્ર પર અલગ-અલગ ટેક્ટોનિક પ્લેટો નથી, પરંતુ તેની સપાટી એક જ અખંડ પ્લેટ કે કવચ જેવી છે. ચંદ્રનું તાપમાન ઘટવાથી સપાટી પર ભારે દબાણ સર્જાય છે, જેના કારણે જૂની તિરાડોમાં હલચલ થાય છે અથવા નવી તિરાડો રચાય છે. અગાઉ અપોલો મિશન દરમિયાન સીસ્મોમીટર દ્વારા નોંધાયેલા ભૂકંપોના કેન્દ્રો પણ આ જ તિરાડોની આસપાસ હોવાનું સાબિત થયું હતું, જે દર્શાવે છે કે ચંદ્ર પર ગમે ત્યારે અને ગમે ત્યાં મૂનક્વેક આવી શકે છે.
નાસાના આર્ટિમિસ મિશન સામે નવા પડકારો
નાસા તેના મહત્ત્વાકાંક્ષી 'આર્ટિમિસ મિશન' અંતર્ગત મનુષ્યોને ફરીથી ચંદ્ર પર મોકલવાની તૈયારી કરી રહ્યું છે. તાજેતરના રિપોર્ટ્સ મુજબ, મિશન માટે પસંદ કરવામાં આવેલા કેટલાક સંભવિત લેન્ડિંગ સ્થળો આ સક્રિય તિરાડોની ખૂબ જ નજીક છે. જો આ ક્ષેત્રોમાં ભૂકંપ આવે, તો માટી અને ખડકો ખસવાની ઘટનાઓ બની શકે છે, જે અંતરિક્ષયાત્રીઓ તેમજ તેમના કિંમતી ઉપકરણો માટે જોખમી સાબિત થઈ શકે છે.
સુરક્ષિત લેન્ડિંગ માટે વૈજ્ઞાનિકોની નવી રણનીતિ
વૈજ્ઞાનિકોના જણાવ્યા મુજબ આ શોધનો અર્થ એ નથી કે ચંદ્ર પર જવું અશક્ય છે. અભ્યાસમાં એ પણ જાણવા મળ્યું છે કે ચંદ્રની જે જગ્યાઓ પર બહારની પપડી (ક્રસ્ટ) પ્રમાણમાં વધુ જાડી છે, ત્યાં તિરાડોનું પ્રમાણ ઘણું ઓછું જોવા મળ્યું છે. ભવિષ્યના અવકાશ અભિયાનો અને મૂન મિશનની સફળતા તેમજ માનવ સુરક્ષા સુનિશ્ચિત કરવા માટે વૈજ્ઞાનિકો હવે આ સુરક્ષિત અને જાડા ક્રસ્ટવાળા વિસ્તારોની સચોટ શોધખોળ કરી રહ્યા છે.
