ISRO Launches NVS-03 Satellite: ઇન્ડિયન સ્પેસ રિસર્ચ ઓર્ગેનાઇઝેશન (ISRO)એ અવકાશ ક્ષેત્રે વધુ એક મોટી સફળતા હાંસલ કરી છે. દેશની સ્વદેશી નેવિગેશન સિસ્ટમને વધુ મજબૂત બનાવવા માટે ઈસરોએ NVS-03 સેટેલાઇટનું સફળ લોન્ચિંગ કર્યું છે. આ સેટેલાઇટને શ્રીહરિકોટા સ્થિત સતીશ ધવન સ્પેસ સેન્ટરના લોન્ચ પેડ-2 પરથી GSLV-F18 રોકેટ દ્વારા 30 ઓક્ટોબરની રાત્રે 11:51 વાગ્યે અવકાશમાં મોકલવામાં આવ્યો હતો. આ મિશનથી ભારતની પોતાની NavIC નેવિગેશન સિસ્ટમની સેવાઓમાં સુધારો થશે અને વિદેશી GPS પરની નિર્ભરતા ઘટાડવામાં મદદ મળશે.
NVS-03 સેટેલાઇટની ખાસિયતો શું છે?
NVS-03 ભારતની નવી પેઢીની NavIC સેટેલાઇટ સિસ્ટમનો ત્રીજો ઉપગ્રહ છે. તેને ભારતની સ્વદેશી નેવિગેશન સિસ્ટમનું અવિરત સંચાલન જાળવવા અને તેની સેવાઓને વધુ સારી બનાવવા માટે તૈયાર કરવામાં આવ્યો છે. આ ઉપગ્રહની સૌથી મહત્ત્વપૂર્ણ વિશેષતા તેમાં લગાવવામાં આવેલી સ્વદેશી પરમાણુ ઘડિયાળ (Atomic Clock) છે. આ ઉપરાંત તેમાં વિદેશથી ખરીદેલી પરમાણુ ઘડિયાળો પણ લગાવવામાં આવી છે. ઉપગ્રહમાં L1 સિગ્નલનો પણ સમાવેશ કરવામાં આવ્યો છે, જે સ્થાન અને નેવિગેશન સેવાઓને સુધારવામાં મદદ કરશે. સેટેલાઇટ આધારિત નેવિગેશનનો ઉપયોગ અનેક ક્ષેત્રોમાં થાય છે. મોબાઇલ ફોનમાં દિશા શોધવાથી લઈને વાહનનું સ્થાન ટ્રેક કરવા અને સમુદ્રમાં જહાજોની દિશા જાણવા સુધીની કામગીરીમાં આ ટેક્નોલોજી ઉપયોગી બને છે.
GPS પરની નિર્ભરતા થશે ઓછી, સશસ્ત્ર દળોને પણ ફાયદો
વિશ્વના અનેક દેશો નેવિગેશન માટે અમેરિકાની GPS સિસ્ટમનો ઉપયોગ કરે છે. ભારત પણ પોતાની સ્વદેશી NavIC સિસ્ટમને મજબૂત બનાવી રહ્યું છે, જેથી દેશને નેવિગેશન માટે વિદેશી સિસ્ટમ પર સંપૂર્ણપણે આધાર રાખવો ન પડે. NVS-03ના લોન્ચિંગથી દેશના સશસ્ત્ર દળોને વધુ સારી અને ચોક્કસ નેવિગેશન સુવિધા મેળવવામાં મદદ મળશે. યુદ્ધ જેવી પરિસ્થિતિમાં સૈન્ય માટે ચોક્કસ સ્થાન અને દિશાની માહિતી અત્યંત મહત્ત્વપૂર્ણ હોય છે. આવી સ્થિતિમાં સ્વદેશી નેવિગેશન સિસ્ટમ ઉપલબ્ધ હોવી ભારતની વ્યૂહાત્મક ક્ષમતાને મજબૂત બનાવે છે.
GSLV-F18 રોકેટ શું છે?
GSLVનું પૂરું નામ Geosynchronous Satellite Launch Vehicle છે. આ ISROનું રોકેટ છે, જેનો ઉપયોગ ભારે ઉપગ્રહોને અવકાશમાં નિર્ધારિત કક્ષામાં પહોંચાડવા માટે થાય છે. GSLV-F18 આ રોકેટની 20મી ઉડાન છે. તેનું કામ NVS-03 ઉપગ્રહને જીઓસિંક્રોનસ ટ્રાન્સફર ઓર્બિટ (GTO)માં પહોંચાડવાનું છે.
આ રોકેટ ત્રણ તબક્કામાં કાર્ય કરે છે:
પ્રથમ તબક્કો: ઘન બળતણનો ઉપયોગ કરે છે.
બીજો તબક્કો: પ્રવાહી બળતણથી કાર્ય કરે છે.
ત્રીજો તબક્કો: ક્રાયોજેનિક એન્જિનનો ઉપયોગ કરે છે, જેમાં પ્રવાહી ઓક્સિજન અને પ્રવાહી હાઇડ્રોજનનો ઉપયોગ થાય છે.
આ ત્રણ તબક્કાની પ્રક્રિયા દ્વારા રોકેટ ઉપગ્રહને તેની નિર્ધારિત ટ્રાન્સફર ઓર્બિટ સુધી પહોંચાડે છે.
પેરિજી અને એપોજીનો શું અર્થ થાય છે?
સેટેલાઇટની કક્ષા સમજવા માટે પેરિજી અને એપોજી જેવા શબ્દોનો ઉપયોગ થાય છે.
પેરિજી (Perigee): ઉપગ્રહની કક્ષામાં પૃથ્વીથી સૌથી નજીકનું બિંદુ.
એપોજી (Apogee): ઉપગ્રહની કક્ષામાં પૃથ્વીથી સૌથી દૂરનું બિંદુ.
આ બંને શબ્દો ઉપગ્રહ પૃથ્વીની આસપાસ જે કક્ષામાં પરિભ્રમણ કરે છે તેમાં તેના નજીકના અને દૂરના અંતરને દર્શાવે છે.
શું છે ભારતની NavIC નેવિગેશન સિસ્ટમ?
NavICનું પૂરું નામ Navigation with Indian Constellation છે. આ ભારતની પોતાની સેટેલાઇટ આધારિત નેવિગેશન સિસ્ટમ છે. તેનો ઉદ્દેશ્ય ભારત અને તેની આસપાસના વિસ્તારોમાં ચોક્કસ સ્થાન, દિશા અને સમય સંબંધિત સેવાઓ પૂરી પાડવાનો છે. NVS-03 આ સિસ્ટમની નવી પેઢીનો ત્રીજો ઉપગ્રહ છે. સ્વદેશી પરમાણુ ઘડિયાળ અને L1 સિગ્નલ જેવી વિશેષતાઓ સાથે આ ઉપગ્રહ ભારતની નેવિગેશન ક્ષમતાને વધુ મજબૂત બનાવશે. આ મિશનથી નાગરિક ઉપયોગની સાથે સુરક્ષા અને સંરક્ષણ ક્ષેત્રે પણ ભારતને લાભ મળશે.
