India Belgium defense: બેલ્જિયમના વડાપ્રધાન બાર્ટ ડી વેવરની ભારતની ત્રણ દિવસની સત્તાવાર મુલાકાતે બંને દેશો વચ્ચેના સંબંધોમાં એક નવો અધ્યાય શરૂ કર્યો. લગભગ બે દાયકામાં બેલ્જિયમના વડાપ્રધાનની આ પહેલી ભારત મુલાકાત છે. તેથી, જ્યારે વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીએ ગુરુવારે નવી દિલ્હીમાં બેલ્જિયમના વડાપ્રધાન બાર્ટ ડી વેવર સાથે પ્રતિનિધિમંડળ સ્તરની વાટાઘાટો કરી ત્યારે એક વાત સ્પષ્ટ થઈ ગઈ: બંને દેશો આધુનિક સંરક્ષણ સાધનો વિકસાવવા માટે સાથે મળીને કામ કરી રહ્યા છે અને ભવિષ્યમાં પણ આમ કરતા રહેશે. વાટાઘાટો પછી PM મોદીએ પોતે આ વાત કહી. ઉલ્લેખનીય છે કે ભારત અને બેલ્જિયમ વચ્ચેના સહયોગના કેન્દ્રમાં ભારતની સ્વદેશી લાઇટ ટેન્ક 'ઝોરાવર' સૌથી મોટા આકર્ષણ તરીકે ઉભરી આવી છે. તો, પ્રશ્ન એ ઊભો થાય છે કે: ભારત-બેલ્જિયમ વ્યૂહાત્મક ભાગીદારી અને ચીન સામે ભારતની સુરક્ષા વ્યૂહરચના માટે આ ટેન્ક આટલું મહત્વપૂર્ણ કેમ છે?
પહેલા 'ઝોરાવર' ટેન્કનું બેલ્જિયન કનેક્શન સમજો
ભારત અને બેલ્જિયમ વચ્ચે સંરક્ષણ સહયોગનું સૌથી મહત્વપૂર્ણ ઉદાહરણ "ઝોરાવર" ટેન્કની ઘાતકતા છે. આ ટેન્ક માટે પ્રખ્યાત બેલ્જિયન સંરક્ષણ કંપની જોન કોકરિલ ડિફેન્સે ભારતમાં "કોકરિલ 3105" ટર્બાઇનનું ઉત્પાદન કરવા માટે પુણે સ્થિત કંપની ઇલેક્ટ્રો ન્યુમેટિક્સ અને હાઇડ્રોલિક્સ સાથે સંયુક્ત સાહસ બનાવ્યું છે. આવી સ્થિતિમાં સૌથી મોટી વાત એ છે કે યુરોપની બહાર બેલ્જિયન કંપનીનું આ પહેલું ઉત્પાદન એકમ છે, જે ભારતના 'મેક ઇન ઇન્ડિયા' અભિયાનને સીધી રીતે મજબૂત બનાવે છે.
ઝોરાવર ચીન સાથે સ્પર્ધા કરવા કેમ તૈયાર હતા?
આ વાતને આ રીતે સમજો કે 19મી સદીના મહાન ડોગરા આર્મી જનરલ જોરાવર સિંહ (જે 'લદ્દાખના વિજેતા' તરીકે ઓળખાય છે) ના નામ પરથી રાખવામાં આવેલ આ ટેન્ક ખાસ કરીને હિમાલયના દુર્ગમ ટેકરીઓ અને ઊંચાઈઓમાં યુદ્ધો લડવા માટે બનાવવામાં આવી છે.
ચીનને આ કેવી રીતે યોગ્ય જવાબ છે?
પૂર્વી લદ્દાખમાં વાસ્તવિક નિયંત્રણ રેખા (LAC) પર ચીન સાથેના મડાગાંઠ દરમિયાન ચીની સેનાએ 'ટાઈપ 15' લાઇટ ટેન્ક તૈનાત કર્યા પછી ભારતીય સેનાને આ શ્રેણીના ટેન્કોની સખત જરૂર અનુભવાઈ. ઝોરાવર ટાઇપ 15 કરતા વજનમાં હળવું છે, પરંતુ ફાયરપાવરની દ્રષ્ટિએ તેનાથી ઘણું આગળ છે. નોંધપાત્ર રીતે, ભારતમાં આ પ્રથમ સ્વદેશી રીતે વિકસિત લાઇટ ટાંકી ફક્ત 19 મહિનાના રેકોર્ડ સમયમાં વિકસાવવામાં આવી હતી.
ઝોરાવરની અજોડ ટેકનિકલ કુશળતા
ઝોરાવરનું વજન આશરે 25 ટન છે. તેને ઓછા ઓક્સિજન સ્તર અને અત્યંત ઠંડા હવામાનવાળા વિસ્તારોમાં કામ કરવા માટે ડિઝાઇન કરવામાં આવ્યું છે. તેની હલકી ડિઝાઇન એક મોટો ફાયદો છે, જેના કારણે તેને વાયુસેનાના C-17 ગ્લોબમાસ્ટર વિમાન દ્વારા સરળતાથી ઊંચાઈ પર લઈ જઈ શકાય છે.
શક્તિશાળી એન્જિન સાથે અદ્ભુત ગતિ
એ પણ નોંધનીય છે કે આ ટાંકી કમિન્સ 760hp ડીઝલ એન્જિન અને રેન્કુ ટ્રાન્સમિશન દ્વારા સંચાલિત છે, જે તેને એક જ ચાર્જમાં 70 કિમી/કલાકની ઝડપ અને 450 કિમીની રેન્જ સુધી પહોંચવાની મંજૂરી આપે છે. તેમાં ઉબડખાબડ ભૂપ્રદેશ પર સરળ સંચાલન માટે હાઇડ્રોલિક સસ્પેન્શન પણ છે. તેની મુખ્ય તાકાત બેલ્જિયમમાં બનેલી કોકરિલ 3105 ટર્બાઇન છે, જે 105mm રાઇફલ્ડ ગન અને ઓટોલોડરથી સજ્જ છે. તેમાં 7.62mm મશીનગન, 12.7mm રિમોટ-કંટ્રોલ્ડ ગન અને નાગ Mk-2 એન્ટી-ટેન્ક ગાઇડેડ મિસાઇલ માટે ટ્વીન લોન્ચર્સ પણ છે, જે તેની ક્ષમતાઓમાં નોંધપાત્ર વધારો કરે છે.
ઝોરાવર ક્યારે સેનામાં જોડાશે?
ભારતીય સેનાએ તેની હળવા ટેન્કની જરૂરિયાતના ભાગ રૂપે 59 ઝોરાવર ટેન્કનો પ્રારંભિક ઓર્ડર આપ્યો છે, જેમાં કુલ 354 ટેન્કની જરૂરિયાત છે. લદ્દાખના ન્યોમા ખાતે 4,200 મીટરથી વધુ ઊંચાઈ પર પ્રોટોટાઇપ્સનું સખત પરીક્ષણ કરવામાં આવ્યું છે. ઝોરાવરે ફાયરપાવર, ગતિશીલતા અને સુરક્ષા માટેના તમામ ધોરણો સફળતાપૂર્વક પાર કર્યા છે. પરિણામે, સરકારે સાત રેજિમેન્ટને મંજૂરી આપી છે અને તેને 2027 સુધીમાં સત્તાવાર રીતે સેનામાં સામેલ કરવામાં આવે તેવી અપેક્ષા છે.
