Gen-Z Spirituality Trend:સોશિયલ મીડિયા અને અત્યાધુનિક ટેક્નોલોજીના આ યુગમાં 'જનરેશન ઝેડ' (Gen Z) એટલે કે આજના યુવાનોને સામાન્ય રીતે ડિજિટલ અને મોર્ડન લાઈફસ્ટાઈલ સાથે જોડીને જોવામાં આવે છે. પરંતુ અમેરિકામાં સામે આવેલા એક નવા સર્વેના આંકડા આ યુવા પેઢીની એક તદ્દન અલગ જ તસવીર રજૂ કરે છે. 'ધ હ্যারિસ પોલ' ના સપ્ટેમ્બર 2026 ના રિપોર્ટ અનુસાર, Gen Z જૂની પેઢીઓની તુલનામાં પોતાને વધુ ધાર્મિક અને આધ્યાત્મિક માનવાની સંભાવના ધરાવે છે. આ સાથે જ આ યુવા પેઢીમાં મેડિટેશન, મેનિફેસ્ટેશન, કમ્યુનિટી અને રૂબરૂ જોડાણ (ઇન-પર્સન કનેક્શન) જેવી બાબતો પ્રત્યે પણ ભારે રસ જોવા મળી રહ્યો છે.
શું જનરેશન ઝેડ સૌથી વધુ ધાર્મિક છે?
સર્વે રિપોર્ટ મુજબ, લગભગ 33% જેટલા Gen-Z ખુલ્લેઆમ પોતાને ધાર્મિક ગણાવે છે. આ આંકડો મિલેનિયલ્સના 19%, Gen X ના 22% અને બેબી બૂમર્સના 18% કરતા ઘણો વધારે છે. આશ્ચર્યજનક વાત એ છે કે માત્ર 19% યુવાનોએ જ એવું કહ્યું કે તેઓ ન તો ધાર્મિક છે અને ન તો આધ્યાત્મિક. આ તમામ પેઢીઓમાં સૌથી ઓછો દર છે. આ ફક્ત ધાર્મિક ઓળખ પૂરતું સીમિત નથી, પરંતુ 88% યુવાન પુખ્તો નિયમિતપણે કોઈને કોઈ ધાર્મિક કે આધ્યાત્મિક પ્રવૃત્તિ કરે છે, જેમાં પ્રાર્થના, ધાર્મિક પુસ્તકો વાંચવા, મંદિરો કે પ્રાર્થનાસ્થળોએ જવું, મેડિટેશન, જ્યોતિષ કે એનર્જી વર્ક જેવી પ્રવૃત્તિઓ સામેલ છે.
આધ્યાત્મિકતા દ્વારા ભવિષ્ય પર નિયંત્રણની તલાશ
રિપોર્ટમાં આ વલણ પાછળનું એક મુખ્ય કારણ પણ સામે આવ્યું છે. અંદાજે 57% યુવાનોએ સ્વીકાર્યું કે તેમણે પોતાના ભવિષ્ય પર વધુ નિયંત્રણ કે સંતુલન અનુભવવા માટે મેડિટેશન અથવા આધ્યાત્મિક પદ્ધતિઓનો સહારો લીધો છે. આ ઉપરાંત, છેલ્લા એક વર્ષમાં 69% યુવાનોએ નવી સ્કીલ શીખવા, 62% એ ક્રિએટિવ પ્રોજેક્ટ શરૂ કરવા અને 59% એ પોતાની મનપસંદ જીવનશૈલી અનુસાર કામમાં બદલાવ લાવવાની વાત કરી છે. આ સ્પષ્ટ કરે છે કે યુવાનો અનિશ્ચિત ભવિષ્ય સામે માનસિક મજબૂતી શોધી રહ્યા છે.
ઓફલાઈન કનેક્શન અને રિયલ-વર્લ્ડ સંગઠનોની ઈચ્છા
આજના યુવાનોમાં કમ્યુનિટી એટલે કે સામાજિક સમૂહને લઈને પણ મોટો બદલાવ આવ્યો છે. 60% યુવાનોનું કહેવું છે કે તેઓ ભૂતકાળની સરખામણીમાં હવે વધુ વાસ્તવિક અને રૂબરૂ કમ્યુનિટીઝનો હિસ્સો છે, જ્યારે 70% યુવાનો ભવિષ્યમાં આવી વધુ સંસ્થાઓ સાથે જોડાવા ઈચ્છે છે. રનિંગ ક્લબ્સ, હોબી ગ્રૂપ્સ, વોલન્ટિયરિંગ ગ્રૂપ્સ અથવા ધાર્મિક સંગઠનો જેવા ઓફલાઈન સ્પેસ Gen Z માટે ખૂબ જ મહત્વપૂર્ણ બની રહ્યા છે. તેઓ ડિજિટલ સ્ક્રીનથી દૂર વાસ્તવિક દુનિયામાં માનવીય સંબંધો ઝંખી રહ્યા છે.
આર્ટિફિશિયલ ઈન્ટેલિજન્સ (AI) સામે ઉભા થતા સવાલો
એક તરફ યુવાનો આધ્યાત્મિકતા તરફ વળી રહ્યા છે, તો બીજી તરફ અમેરિકામાં AI ડેટા સેન્ટર્સ સામે સ્થાનિક સ્તરે વિરોધ પણ વધતો જોવા મળી રહ્યો છે. રિપોર્ટ્સ અનુસાર, ડેટા સેન્ટર પ્રોજેક્ટ્સ સામે અનેક જગ્યાએ પ્રતિબંધો અને મર્યાદાઓ મુકાઈ રહી છે. સર્વેમાં એવું પણ બહાર આવ્યું છે કે મોટાભાગના નાગરિકો પોતાની કમ્યુનિટી પર બળજબરીથી AI થોપી દેવાના પક્ષમાં નથી. જો કે AI ઉપયોગી હોઈ શકે છે, પરંતુ લોકોને તે પોતાની જીવનશૈલી પર લાદવામાં આવ્યું હોય તેવું અનુભવાય છે.
આર્થિક ચિંતાઓ અને પરસ્પર સહારો
વૈશ્વિક સ્તરે આર્થિક અનિશ્ચિતતાઓ પણ આ યુવા પેઢીને પ્રભાવિત કરી રહી છે. 70% યુવાનોનું માનવું છે કે જે ભવિષ્યનું તેમને વચન આપવામાં આવ્યું હતું, તે હકીકતમાં હજુ સુધી સામે આવ્યું નથી. 61% લોકોએ ઊંચા ખર્ચને કારણે મેડિકલ કેર છોડવાની વાત કરી છે. આર્થિક મોરચે બિઝનેસ લીડર્સ અને સામાન્ય કર્મચારીઓના વિચારોમાં પણ તફાવત છે. આવી સ્થિતિમાં, 71% યુવાનોએ મુશ્કેલ સમયમાં જરૂર પડવા પર અન્ય લોકો પાસે મદદ માંગી છે અથવા સાથીઓ પર ભરોસો મૂક્યો છે. આ તમામ બાબતો સાબિત કરે છે કે Gen Z ની ધાર્મિક અને આધ્યાત્મિક રૂચિ માત્ર રૂઢિચુસ્ત પૂજા-પાઠ પૂરતી સીમિત નથી, પરંતુ તે આધુનિક ડિજિટલ દુનિયા વચ્ચે અસલી, અર્થપૂર્ણ અને માનવીય જોડાણ મેળવવાની એક ઊંડી તલાશ છે.
