eSanjeevani Telemedicine: રાષ્ટ્રીય ટેલિમેડિસિન સેવા ઈ-સંજીવનીએ 50 કરોડ ટેલિકોન્સલ્ટેશનનો આંકડો પાર કરીને ડિજિટલ હેલ્થકેર ક્ષેત્રમાં મહત્વપૂર્ણ સીમાચિહ્ન હાંસલ કર્યું છે. 15 સપ્ટેમ્બર, 2026 સુધીમાં દેશના તમામ 36 રાજ્યો અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોમાં કુલ 50,00,92,730 ટેલિકોન્સલ્ટેશન નોંધાયા છે. ખાસ કરીને ગ્રામીણ, દૂરના અને વંચિત વિસ્તારોમાં લોકોને આરોગ્યસંભાળની સુવિધા પહોંચાડવામાં ટેલિમેડિસિનની વધતી ભૂમિકા આ આંકડા પરથી સ્પષ્ટ થાય છે.
દેશભરમાં ઝડપથી વિસ્તર્યું ઈ-સંજીવની નેટવર્ક
ઈ-સંજીવની પ્રાથમિક આરોગ્યસંભાળ ક્ષેત્રે વિશ્વના સૌથી મોટા ટેલિમેડિસિન અમલીકરણોમાંનું એક છે. હાલમાં આ પ્લેટફોર્મ 1.42 લાખથી વધુ આયુષ્માન આરોગ્ય મંદિર પ્રતિનિધિઓ, 19,473 તબીબી કેન્દ્રો અને 901 ઓનલાઈન OPDને સેવા આપે છે. તેના નેટવર્કમાં 2,41,923 રજિસ્ટર્ડ હેલ્થકેર પ્રોવાઇડર્સ સામેલ છે. પ્લેટફોર્મ અંગ્રેજી ઉપરાંત 14 ભારતીય ભાષાઓ સહિત કુલ 15 ભાષાઓમાં ઉપલબ્ધ છે અને દરરોજ મોટી સંખ્યામાં ટેલિકોન્સલ્ટેશનની સુવિધા આપે છે.
મહિલાઓ અને વૃદ્ધોનો પણ મોટો ઉપયોગ
ઈ-સંજીવનીના ઉપયોગના આંકડા દર્શાવે છે કે આ સેવા એવા લોકો માટે ખાસ ઉપયોગી બની રહી છે, જેમને સારવાર માટે લાંબી મુસાફરી, સમય અથવા અન્ય વ્યવહારુ મુશ્કેલીઓનો સામનો કરવો પડે છે. કુલ ટેલિકોન્સલ્ટેશનમાં મહિલાઓનો હિસ્સો 57.14% રહ્યો છે. જ્યારે 46 વર્ષ અને તેથી વધુ ઉંમરના નાગરિકોનો હિસ્સો 40.15% છે. તેમાં 16.25% ટેલિકોન્સલ્ટેશન 60 વર્ષથી વધુ ઉંમરના વરિષ્ઠ નાગરિકો માટે થયા છે.
AI આધારિત સિસ્ટમથી ડૉક્ટરોને મદદ
ટેલિમેડિસિન સેવાની ગુણવત્તા અને કાર્યક્ષમતા વધારવા માટે ઈ-સંજીવનીમાં નવી ટેક્નોલોજીનો સમાવેશ કરવામાં આવી રહ્યો છે. પ્લેટફોર્મમાં AI આધારિત ક્લિનિકલ ડિસિઝન સપોર્ટ સિસ્ટમ પણ સામેલ કરવામાં આવી છે. આ સિસ્ટમ પરામર્શ દરમિયાન હેલ્થકેર પ્રોવાઇડર્સને મદદ કરે છે અને ક્લિનિકલ નિર્ણય લેવાની ગુણવત્તા, સુસંગતતા તથા કાર્યક્ષમતા સુધારવામાં સહાયક બને છે. આ નવીનતા માટે ઈ-સંજીવનીને નેશનલ ઈ-ગવર્નન્સ એવોર્ડ્સ 2026માં ગોલ્ડ એવોર્ડ પણ મળ્યો છે.
ERSS-112 સાથે પણ જોડાણ
કટોકટીની આરોગ્ય સેવાઓને વધુ અસરકારક બનાવવા માટે ઈ-સંજીવનીને ઇમરજન્સી રિસ્પોન્સ સપોર્ટ સિસ્ટમ (ERSS)-112 સાથે પણ એકીકૃત કરવામાં આવી છે. આ એકીકરણથી કટોકટીની સ્થિતિમાં પ્રતિભાવ સેવાઓ અને દૂરથી મળતી તબીબી નિષ્ણાત સલાહ વચ્ચે વધુ સારું સંકલન થઈ શકશે. તેનો હેતુ જરૂરિયાતના સમયે નાગરિકોને વધુ ઝડપી અને સંકલિત તબીબી સહાય પૂરી પાડવાનો છે.
હવે નિષ્ણાત OPDની સુવિધા પણ
ઈ-સંજીવની હવે માત્ર પ્રાથમિક આરોગ્યસંભાળ પૂરતી મર્યાદિત રહી નથી. અગ્રણી સરકારી તબીબી સંસ્થાઓ દ્વારા હવે નિષ્ણાત OPD ટેલિકોન્સલ્ટેશનની સુવિધા પણ ઉપલબ્ધ કરાવવામાં આવી રહી છે. AIIMS જોધપુર, AIIMS જમ્મુ અને AIIMS પટના ખાતે પસંદગીના નિષ્ણાતો માટે દર્દીથી ડૉક્ટર ટેલિકોન્સલ્ટેશન સેવા શરૂ કરવામાં આવી છે. આના કારણે દર્દીઓને ઘરેથી જ નિષ્ણાત તબીબી સલાહ મેળવવાની સુવિધા મળશે.
AIIMS, JIPMER અને PGIMER સુધી થશે વિસ્તરણ
નિષ્ણાત ટેલિકોન્સલ્ટેશનના વિસ્તરણથી દર્દીઓને લાંબા અંતરની મુસાફરી અને મોટી સરકારી હોસ્પિટલોમાં OPD માટે લાંબી રાહ જોવાની જરૂરિયાત ઘટવાની અપેક્ષા છે. આ સુવિધાને તબક્કાવાર રીતે AIIMS, JIPMER અને PGIMER ચંદીગઢ જેવી અન્ય અગ્રણી સરકારી તબીબી સંસ્થાઓ સુધી પણ વિસ્તૃત કરવામાં આવશે. આ સેવાઓ વ્યક્તિગત OPDને પૂરક બનવાની સાથે સારવારની સાતત્યતા પણ મજબૂત કરશે.
પ્રાથમિકથી નિષ્ણાત સારવાર સુધી ડિજિટલ સેતુ
શરૂઆતમાં પ્રાથમિક આરોગ્ય કેન્દ્રોને જોડવા માટે વિકસાવવામાં આવેલ ઈ-સંજીવની હવે વિવિધ સ્તરની આરોગ્યસંભાળ અને તબીબી નિષ્ણાતોને દર્દીઓ સાથે જોડતું રાષ્ટ્રીય ડિજિટલ પ્લેટફોર્મ બની ગયું છે. નિષ્ણાત ટેલિકોન્સલ્ટેશનના વિસ્તરણથી જાહેર આરોગ્ય પ્રણાલીમાં ઉપલબ્ધ તબીબી નિષ્ણાતોની ક્ષમતાનો વધુ અસરકારક ઉપયોગ પણ થઈ શકશે.
C-DACએ વિકસાવ્યું સ્વદેશી પ્લેટફોર્મ
ઈ-સંજીવની એ સેન્ટર ફોર ડેવલપમેન્ટ ઓફ એડવાન્સ્ડ કમ્પ્યુટિંગ (C-DAC) દ્વારા વિકસાવવામાં આવેલ સ્વદેશી ડિજિટલ હેલ્થ સોલ્યુશન છે. C-DAC, મોહાલી શરૂઆતથી જ તેના ટેક્નિકલ વિકાસ અને એન્જિનિયરિંગ સપોર્ટ સાથે જોડાયેલું છે. દેશની બદલાતી આરોગ્ય જરૂરિયાતોને ધ્યાનમાં રાખીને પ્લેટફોર્મના સતત વિકાસમાં આરોગ્ય અને પરિવાર કલ્યાણ મંત્રાલયની પણ મહત્વની ભૂમિકા રહી છે.
ડિજિટલ પબ્લિક હેલ્થ ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચરની મોટી ક્ષમતા
મંત્રાલય અને ટેક્નોલોજી ભાગીદારો વચ્ચે સતત સહયોગ અને નવીનતાના કારણે ઈ-સંજીવની પોતાના પ્રારંભિક હબ-એન્ડ-સ્પોક મોડલથી આગળ વધીને વ્યાપક રાષ્ટ્રીય ડિજિટલ હેલ્થ પ્લેટફોર્મ બની છે. 50 કરોડ ટેલિકોન્સલ્ટેશનનો આંકડો દર્શાવે છે કે દેશભરમાં મોટા પાયે જાહેર આરોગ્ય સેવાઓ પહોંચાડવા માટે સ્વદેશી ડિજિટલ પબ્લિક હેલ્થ ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચરનો અસરકારક ઉપયોગ થઈ શકે છે.
યુનિવર્સલ હેલ્થ કવરેજ તરફ મહત્વનું પગલું
ઈ-સંજીવનીના 50 કરોડ ટેલિકોન્સલ્ટેશનનો આંકડો ભારતની ડિજિટલ હેલ્થ યાત્રામાં મહત્વપૂર્ણ સીમાચિહ્ન છે. પ્રાથમિક અને નિષ્ણાત આરોગ્યસંભાળની વધતી પહોંચ, AI આધારિત ટેક્નોલોજી, કટોકટી સેવાઓ સાથેનું એકીકરણ અને અગ્રણી તબીબી સંસ્થાઓ સુધીના વિસ્તરણથી આ પ્લેટફોર્મ સુલભ અને સમાન આરોગ્યસંભાળ માટે મહત્વનું સાધન બની રહ્યું છે. સતત વિસ્તરણ ભૌગોલિક અંતર ઘટાડવાની સાથે યુનિવર્સલ હેલ્થ કવરેજના લક્ષ્યને આગળ વધારવામાં ડિજિટલ જાહેર માળખાની મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા દર્શાવે છે.








