Draconid Meteor Shower: ગુજરાત સહિત ઉત્તર ગોળાર્ધના અનેક વિસ્તારોમાં 8 અને 9 ઓક્ટોબરે ડ્રેકોનિડ્સ ઉલ્કા વર્ષા જોવા મળવાની શક્યતા છે. આકાશ સ્વચ્છ હોય તો રાત્રિના સમયે ખરતા તારાઓ જેવા ચમકતા પ્રકાશના લીસોટા નજરે પડી શકે છે. ચંદ્રપ્રકાશ ઓછો હોય તો આકાશી નજારો જોવામાં વધુ સરળતા રહે છે. જોકે, ઉલ્કાઓની સંખ્યા અને દૃશ્યતા હવામાન તથા વાતાવરણની સ્થિતિ પર આધારિત રહેશે.
કયા ધૂમકેતુમાંથી આવે છે ડ્રેકોનિડ્સ ઉલ્કા?
ડ્રેકોનિડ્સ ઉલ્કા વર્ષાનું મૂળ 21P/ગિયાકોબિની-ઝિનર (Giacobini-Zinner) નામના ધૂમકેતુ સાથે જોડાયેલું છે. આ કારણે ભૂતકાળમાં તેને ‘ગિયાકોબિનીક્સ’ નામથી પણ ઓળખવામાં આવતી હતી. આ ધૂમકેતુ સૂર્યની આસપાસ પરિભ્રમણ કરતી વખતે અવકાશમાં ધૂળ અને નાના કણો છોડે છે. પૃથ્વી જ્યારે આ કણોના માર્ગમાંથી પસાર થાય છે, ત્યારે તે પૃથ્વીના વાતાવરણમાં પ્રવેશે છે. ઘર્ષણ અને ગરમીને કારણે કણો ચમકવા લાગે છે અને આકાશમાં પ્રકાશના લીસોટા સર્જાય છે.
પૃથ્વીના વાતાવરણમાં સર્જાય છે આકાશી આતશબાજી
ઉલ્કાઓ અવકાશમાંથી પૃથ્વીના વાતાવરણમાં પ્રવેશે ત્યારે હવાની સાથેની ક્રિયાને કારણે ગરમ થઈને ચમકે છે. રાત્રિના અંધકારમાં આ પ્રકાશ ખરતા તારા જેવો દેખાય છે. ડ્રેકોનિડ્સ ઉલ્કાઓની ઝડપ પ્રતિ સેકન્ડ આશરે 20 કિલોમીટર હોય છે, એટલે કે કલાકના લગભગ 72,000 કિલોમીટર. આ ઉલ્કા વર્ષા સામાન્ય રીતે ઓક્ટોબરના પ્રારંભમાં સક્રિય બને છે. તેની ખાસિયત એ છે કે કેટલીક વખત ઉલ્કાઓની સંખ્યા અચાનક વધી શકે છે અને આકાશમાં એકસાથે અનેક ચમકતા લીસોટા જોવા મળી શકે છે.
1933 અને 1946માં સર્જાયું હતું ઉલ્કા તોફાન
ડ્રેકોનિડ્સ ઉલ્કા વર્ષાએ ભૂતકાળમાં અનેક વખત ખગોળપ્રેમીઓને આશ્ચર્યચકિત કર્યા છે. વર્ષ 1933 અને 1946માં આ ઉલ્કા વર્ષા દરમિયાન પ્રતિ કલાક હજારો ઉલ્કાઓ દેખાઈ હોવાના ઐતિહાસિક અહેવાલો છે. ત્યારબાદ 8 ઓક્ટોબર 2011ના રોજ પણ ડ્રેકોનિડ્સ ઉલ્કા વર્ષામાં નોંધપાત્ર વધારો જોવા મળ્યો હતો. જોકે, દર વર્ષે આવો જ અદભૂત નજારો જોવા મળે તેની ખાતરી નથી.
ગુજરાતમાં ઉલ્કા વર્ષા જોવા માટે શું કરવું?
સમય: 8 અને 9 ઓક્ટોબરની રાત્રે આકાશનું નિરીક્ષણ કરી શકાય છે.
સ્થળ: શહેરની તેજ લાઇટોથી દૂર ખુલ્લી જગ્યા પસંદ કરો.
દિશા: ડ્રેકો તારામંડળ તરફના આકાશમાં ધ્યાન આપો; ઉલ્કાઓ આકાશના અન્ય ભાગોમાં પણ દેખાઈ શકે છે.
આકાશની સ્થિતિ: વાદળો અને પ્રકાશનું પ્રદૂષણ ઓછું હોય તો દૃશ્યતા સારી રહે છે.
સાવચેતી: ઉલ્કા જોવા માટે ટેલિસ્કોપ જરૂરી નથી. આંખોને અંધકારમાં અનુકૂળ થવા થોડો સમય આપો.
ડ્રેકોનિડ્સ ઉલ્કા વર્ષા પ્રકૃતિનો સુંદર આકાશી નજારો છે. જોકે, આકાશ સ્વચ્છ હોવા છતાં ઉલ્કાઓની સંખ્યા ઓછી હોઈ શકે છે, તેથી હજારો ઉલ્કાઓ દેખાશે તેવી અપેક્ષા રાખવી નહીં.








