Bullet train track technology India: ભારતની પ્રથમ હાઇ-સ્પીડ ‘બુલેટ ટ્રેન’ પરિયોજનાનું નિર્માણ કાર્ય અત્યંત તેજ ગતિએ આગળ વધી રહ્યું છે. આગામી થોડા જ વર્ષોમાં દેશમાં બુલેટ ટ્રેન પાટા પર દોડતી જોવા મળશે. પ્રાપ્ત વિગતો અનુસાર, ભારતમાં આ હાઇ-સ્પીડ ટ્રેનની મહત્તમ ડિઝાઇન સ્પીડ પ્રતિ કલાક 280 કિમીની છે, પરંતુ વાસ્તવિક પરિચાલનમાં તે નિયમિતપણે 250 કિ.મી. પ્રતિ કલાકની પ્રચંડ ગતિએ દોડશે. વર્તમાન સમયમાં ભારતીય રેલવે નેટવર્ક પર સેમી-હાઇસ્પીડ વંદે ભારત એક્સપ્રેસ 180 કિ.મી./કલાકની ગતિ ક્ષમતા ધરાવે છે. આટલી પ્રચંડ ઝડપને કારણે સૌથી મોટો પ્રશ્ન એ થાય છે કે શું આ ટ્રેન સામાન્ય રેલવે ટ્રેક પર દોડશે કે તેના માટે કોઈ વિશેષ ટ્રેક તૈયાર કરવામાં આવી રહ્યો છે.
પથ્થરો વગરનો બનશે અત્યાધુનિક ‘બેલાસ્ટલેસ’ J-Slab ટ્રેક
બુલેટ ટ્રેનનો રેલવે ટ્રેક સામાન્ય રેલવે પાટા કરતાં સંપૂર્ણપણે અલગ અને વિશિષ્ટ હશે. આ બંને વચ્ચેનો સૌથી મુખ્ય તફાવત એ છે કે સામાન્ય પાટાની નીચે પાથરવામાં આવતા પથ્થરો (બેલાસ્ટ) ના બદલે અહીં અત્યંત મજબૂત ક્રોંક્રીટ સ્લેબ બનાવવામાં આવશે. આ કારણથી જ તેને ‘બેલાસ્ટલેસ ટ્રેક’ (ગિટ્ટી વગરનો ટ્રેક) કહેવામાં આવે છે. મુંબઈ-અમદાવાદ હાઇ સ્પીડ રેલ કોરિડોર (MAHSRC) માં જાપાનની વિશ્વવિખ્યાત શિંકાનસેન ટેકનોલોજી પર આધારિત ‘J-Slab’ ટ્રેક પ્રણાલી સ્થાપિત કરવામાં આવી રહી છે. ભારતીય રેલવેના ઇતિહાસમાં આ પ્રકારની J-Slab પદ્ધતિનો ઉપયોગ પ્રથમવાર થઈ રહ્યો છે.
બહુસ્તરીય (મલ્ટી-લેયર) મજબૂત માળખા પર આકાર લેશે રેલવે લાઇન
આ વિશેષ ટ્રેકનું નિર્માણ અનેક મજબૂત સ્તરોમાં કરવામાં આવે છે, જેથી ભારે દબાણ વચ્ચે પણ ટ્રેન સ્થિર રહી શકે.
સૌથી નીચે ક્રોંક્રીટ બેઝ: સૌથી નીચે મજબૂત ક્રોંક્રીટનો પાયો તૈયાર કરવામાં આવે છે, જે સમગ્ર ટ્રેક અને ટ્રેનના વજનને સહન કરી સંતુલન પૂરું પાડે છે.
CAM લેયર: ક્રોંક્રીટ બેઝની ઉપર સિમેન્ટ અને ડામર (આસ્ફાલ્ટ) નું એક વિશિષ્ટ મિશ્રણ લગાવવામાં આવે છે, જેને 'સીએએમ' (Cement Asphalt Mortar - CAM) કહેવામાં આવે છે. આ સ્તર સ્લેબને યોગ્ય લેવલ, ઊંચાઈ અને ચોક્કસ પોઝિશનમાં જકડી રાખે છે.
પ્રી-કાસ્ટ ક્રોંક્રીટ સ્લેબ: આ સ્તરની ઉપર ફેક્ટરીમાં અગાઉથી તૈયાર કરાયેલા વિશાળ પ્રી-કાસ્ટ ક્રોંક્રીટ સ્લેબ ગોઠવવામાં આવે છે. તેને સાઇટ પર ઢાળવાના બદલે નિયત માપદંડો મુજબ ફેક્ટરીમાં અત્યંત ચોકસાઈથી બનાવવામાં આવે છે.
સ્ટીલ રેલ અને ફાસ્ટનર્સ: અંતમાં લોખંડના બે મુખ્ય પાટા બિછાવવામાં આવે છે, જેને સ્પેશિયલ હાઇ-ટેન્સાઇલ ફાસ્ટનર્સની મદદથી ક્રોંક્રીટ સ્લેબ સાથે લોક કરવામાં આવે છે. આ પાટા પર જ બુલેટ ટ્રેન સુસવાટાભેર દોડશે.
બ્રોડગેજ નહીં, સ્ટાન્ડર્ડ ગેજ પર દોડશે બુલેટ ટ્રેન
સામાન્ય રીતે ભારતીય રેલવેમાં બે પાટા વચ્ચેનું અંતર 1676 મિલીમીટર (આશરે 5.5 ફૂટ) હોય છે, જેને 'બ્રોડગેજ' કહેવાય છે. જોકે, વૈશ્વિક હાઇ-સ્પીડ માપદંડોને અનુરૂપ મુંબઈ-અમદાવાદ બુલેટ ટ્રેન કોરિડોરમાં 'સ્ટાન્ડર્ડ ગેજ' નો ઉપયોગ કરવામાં આવી રહ્યો છે. સ્ટાન્ડર્ડ ગેજમાં બે પાટા વચ્ચેનું અંતર 143 મિલીમીટર (આશરે 4.7 ફૂટ) હોય છે. આ આંતરરાષ્ટ્રીય માપદંડ વધુ ઝડપ અને સ્થિરતા પ્રદાન કરે છે.
મેટ્રો ટ્રેક જેવો દેખાવ પણ ટેકનોલોજી અને મજબૂતીમાં ઘણો મોટો તફાવત
શહેરી મેટ્રો ટ્રેનના એલિવેટેડ અને અંડરગ્રાઉન્ડ સેક્શનમાં પણ ક્રોંક્રીટ બેઝ પર ગિટ્ટી વગરના ટ્રેક જોવા મળે છે, જેથી પ્રથમ નજરે બુલેટ ટ્રેનનો ટ્રેક મેટ્રો જેવો લાગી શકે છે. પરંતુ બુલેટ ટ્રેનનો J-Slab ટ્રેક લોડ સહન કરવાની ક્ષમતા, ઝડપ અને ટકાઉપણાની દ્રષ્ટિએ મેટ્રો કરતાં અનેક ગણો વધુ મજબૂત અને અત્યાધુનિક છે. આ ટ્રેકમાં પાટાના નાના ટુકડાઓ જોડીને મુકાતા નથી, પરંતુ 'ફ્લેશ બટ વેલ્ડિંગ' મશીનની મદદથી પાટાના છેડાઓને ગરમ કરી પ્રચંડ દબાણ સાથે જોડીને 200 મીટર લાંબા પેનલ બનાવવામાં આવે છે. સાંધા વગરના આ સતત પાટાને કારણે મુસાફરોને અવાજ કે આંચકા વગર અતિશય મુલાયમ મુસાફરીનો અનુભવ મળે છે.
વિશેષ અને વધારાની માહિતી
ભૂકંપ સુરક્ષા પ્રણાલી (UrEDAS): જાપાનીઝ શિંકાનસેન ટેકનોલોજી અંતર્ગત બુલેટ ટ્રેન રૂટ પર ભૂકંપની પ્રાથમિક તરંગો પકડવા માટે 'અર્લી અર્થક્વેક ડિટેક્શન એન્ડ એલાર્મ સિસ્ટમ' લગાવવામાં આવશે. ભૂકંપનો સહેજ પણ આંચકો આવતાં જ ઓટોમેટિક બ્રેકિંગ દ્વારા ટ્રેન તરત જ સુરક્ષિત રીતે થોભી જશે.
જાળવણી ખર્ચમાં મોટો ઘટાડો: પરંપરાગત પથ્થરવાળા ટ્રેકને દર થોડા મહિને પેકિંગ અને રિપેરિંગની જરૂર પડે છે, જ્યારે બેલાસ્ટલેસ J-Slab ટ્રેકનું આયુષ્ય 50 વર્ષથી વધુ હોય છે અને તેમાં નહિવત મેન્ટેનન્સની જરૂર પડે છે.
