Sonia Gandhi autobiography Belonging errors: કોંગ્રેસના વરિષ્ઠ નેતા સોનિયા ગાંધીની આત્મકથા 'Belonging: A Journey of Love' બજારમાં આવતાની સાથે જ રાજકીય અને સાહિત્યિક વર્તુળોમાં ચર્ચાનું કેન્દ્ર બની ગઈ છે. આ પુસ્તકમાં તેમણે ઈટાલીના એક નાના શહેરથી ભારતના સૌથી પ્રભાવશાળી રાજકીય પરિવાર સુધીની સફર, રાજીવ ગાંધી સાથેના લગ્ન, ઈન્દિરા ગાંધી અને રાજીવ ગાંધીની હત્યા બાદના અંગત સંઘર્ષોનો ઉલ્લેખ કર્યો છે. જોકે, પુસ્તકની ઊંડાણપૂર્વકની સમીક્ષામાં ઐતિહાસિક ઘટનાઓ, રાજકીય ઘટનાક્રમ અને બંધારણીય વ્યવસ્થાઓને લઈને પૂરી ૫૫ જેટલી તથ્યાત્મક (ફેક્ટ્સ) અને સંદર્ભ સંબંધિત ભૂલો સામે આવી છે.
ભારતીય સંસદીય વ્યવસ્થા અને રાજ્યસભાના બંધારણ અંગે ચોંકાવનારો દાવો
બે દાયકાથી વધુ સમય સુધી સંસદનો હિસ્સો રહેલા અને હાલમાં રાજ્યસભાના સાંસદ એવા સોનિયા ગાંધીએ પોતાની આત્મકથામાં ભારતીય સંસદીય પ્રણાલી વિશે આશ્ચર્યજનક ભૂલ કરી છે. પુસ્તકમાં લખાયું છે કે લોકસભાના સભ્યો ચૂંટાયેલા હોય છે, જ્યારે રાજ્યસભાના સભ્યોની નિમણૂક (નોમિનેટ) કરવામાં આવે છે. વાસ્તવિકતા એ છે કે, રાજ્યસભાના 238 સભ્યો રાજ્યોની વિધાનસભાઓ દ્વારા પરોક્ષ રીતે ચૂંટાય છે અને માત્ર 12 સભ્યોને જ રાષ્ટ્રપતિ દ્વારા નિયુક્ત કરવામાં આવે છે.
RSSની સ્થાપનાનું વર્ષ અને અહેમદ પટેલના નિધનની તારીખમાં છબરડો
સોનિયા ગાંધીએ પોતાના પુસ્તકમાં રાષ્ટ્રીય સ્વયંસેવક સંઘ (RSS) ની સ્થાપનાનું વર્ષ 1921 જણાવ્યું છે, જ્યારે વાસ્તવમાં ડૉ. કેશવ બલિરામ હેડગેવારે 1925માં નાગપુર ખાતે RSSની સ્થાપના કરી હતી. આ ઉપરાંત, લાંબા સમય સુધી તેમના રાજકીય સચિવ અને અત્યંત વિશ્વાસુ સહયોગી રહેલા દિવંગત નેતા અહેમદ પટેલના નિધનનું વર્ષ પણ ખોટું લખવામાં આવ્યું છે. પુસ્તકમાં અહેમદ પટેલનું અવસાન 2022માં કોવિડ-19ને કારણે થયું હોવાનું જણાવાયું છે, જ્યારે તેમનું નિધન 25 નવેમ્બર, 2020ના રોજ થયું હતું.
ગુજરાતની રાજધાની અને ગોધરાકાંડના વર્ણનમાં ગંભીર ભૂલો
2002ના ગુજરાત રમખાણોનો ઉલ્લેખ કરતાં સોનિયા ગાંધીએ અમદાવાદને ગુજરાતની રાજધાની ગણાવી દીધી છે, જ્યારે 1970થી જ ગાંધીનગર ગુજરાતનું સત્તાવાર પાટનગર છે. આ સાથે જ ગોધરા રેલવે સ્ટેશન પર સાબરમતી એક્સપ્રેસના ચાર ડબ્બા સળગાવી દેવાયા હોવાનું પુસ્તકમાં લખાયું છે, જ્યારે હકીકતમાં ટ્રેનના માત્ર S-6 કોચમાં આગ લાગવાની દુર્ઘટના બની હતી.
લોકસભા ચૂંટણીના આંકડા, કારગિલ યુદ્ધ અને રાહુલ ગાંધીના કેસમાં ગરબડ
પુસ્તકમાં 2014ની લોકસભા ચૂંટણીમાં ભાજપની 282 બેઠકોનો સાચો ઉલ્લેખ છે, પરંતુ એનડીએ (NDA)ની બેઠકો 353 બતાવાઈ છે. 2014માં એનડીએને 336 બેઠકો મળી હતી, જ્યારે 353 બેઠકો 2019ની ચૂંટણીમાં મળી હતી. તેવી જ રીતે 1984ની ચૂંટણીમાં કોંગ્રેસની બેઠકો એક જગ્યાએ 405 અને બીજી જગ્યાએ 404 લખાઈ છે.
કારગિલ યુદ્ધ: પુસ્તક મુજબ જ્યારે લદ્દાખના ભરવાડ તાશી નામગ્યાલે ઘૂસણખોરોને જોયા ત્યારે વડાપ્રધાન અટલ બિહારી વાજપેયી ઈસ્લામાબાદમાં હતા. વાસ્તવમાં વાજપેયીની લાહોર યાત્રા 20-21 ફેબ્રુઆરી, 1999ના રોજ થઈ હતી, જ્યારે ઘૂસણખોરી 3 મે, 1999ના રોજ સામે આવી હતી. વળી, વાજપેયી સરકાર અવિશ્વાસ પ્રસ્તાવમાં નહીં પરંતુ 'વિશ્વાસ પ્રસ્તાવ'માં 269 વિરુદ્ધ 270 મતોથી પડી હતી.
રાહુલ ગાંધી માનહાનિ કેસ: સુરત મેજિસ્ટ્રેટ કોર્ટના બદલે ગુજરાત હાઈકોર્ટે સજા ફટકારી હોવાનું અને સુપ્રીમ કોર્ટના સ્ટે બાદ એક વર્ષે સભ્યપદ બહાલ થયાનું લખાયું છે, જ્યારે સુપ્રીમ કોર્ટે 4 ઓગસ્ટ, 2023ના રોજ દોષસિદ્ધિ પર રોક લગાવ્યાના ત્રણ જ દિવસમાં સભ્યપદ પુનઃસ્થાપિત થયું હતું.
આંતરરાષ્ટ્રીય ઘટનાઓ અને પ્રથમ મુલાકાતની ઉંમરમાં વિસંગતતા
આંતરરાષ્ટ્રીય સંદર્ભોમાં નેલ્સન મંડેલાની ભારત રત્ન સ્વીકારવાની યાત્રા 1990ના બદલે 1991 લખાઈ છે. 1994માં મંડેલાના શપથગ્રહણમાં ભારતનું પ્રતિનિધિત્વ કરનાર તત્કાલીન ઉપરાષ્ટ્રપતિ કે. આર. નારાયણનના નામને બદલે 'રાષ્ટ્રપતિ આર. કે. નારાયણ' લખાયું છે. 1988ની ચીન યાત્રા વખતે દેંગ શિયાઓપિંગને ચીનના રાષ્ટ્રપતિ ગણાવાયા છે, જ્યારે તે સમયે યાંગ શાંગકુન રાષ્ટ્રપતિ હતા. આ ઉપરાંત જાન્યુઆરી 1965માં કેમ્બ્રિજમાં રાજીવ-સોનિયાની પ્રથમ મુલાકાત વખતે તેમની ઉંમર 19 અને 21 વર્ષ જણાવાઈ છે, જે તેમની જન્મતારીખ મુજબ 18 અને 20 વર્ષ હોવી જોઈએ.
વિશેષ અને વધારાની માહિતી
શાહબાનો કેસનો અધૂરો સંદર્ભ: પુસ્તકમાં 2001ના સુપ્રીમ કોર્ટના ચુકાદાને રાજીવ ગાંધીના 1986ના કાયદાના સમર્થન તરીકે રજૂ કરાયો છે, પરંતુ સુપ્રીમ કોર્ટે તે ચુકાદામાં સ્પષ્ટ કર્યું હતું કે મુસ્લિમ છૂટાછેડા લીધેલી મહિલાને ઈદ્દતની મુદત પછી પણ ભવિષ્ય માટે યોગ્ય અને ન્યાયી ભરણપોષણ મળવું જોઈએ.
સંપાદકીય જવાબદારી: રાજકીય વિશ્લેષકોના મતે આત્મકથામાં અંગત લાગણીઓ અને સંઘર્ષોનું નિરૂપણ અત્યંત સંવેદનશીલ છે, પરંતુ જ્યારે કોઈ પુસ્તક દેશના બંધારણીય અને જાહેર ઇતિહાસનું દસ્તાવેજીકરણ કરે છે ત્યારે પ્રકાશન પૂર્વે નિષ્ણાત ફેક્ટ-ચેકર્સ દ્વારા તેની ચકાસણી અનિવાર્ય બની રહે છે.
