PM Modi visit Banak Dairy: વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદી આગામી 30 ઓક્ટોબર, 2026ના રોજ ગુજરાતની મુલાકાત દરમિયાન બનાસ ડેરીના બે નવા બાયો-CNG પ્લાન્ટનું ખાતમુહૂર્ત કરશે. બનાસકાંઠા જિલ્લાના ભીલડી ખાતેથી થરાદ અને રાધનપુરમાં નિર્માણ પામનારા આ પ્લાન્ટનો શુભારંભ કરવામાં આવશે. બંને પ્લાન્ટમાં દરરોજ કુલ 175 મેટ્રિક ટન છાણનું પ્રોસેસિંગ કરવાની ક્ષમતા હશે. આ પ્રોજેક્ટથી પશુપાલકોને વધારાની આવક, ખેડૂતોને સેન્દ્રિય ખાતર અને સ્વચ્છ ઊર્જાના ઉત્પાદનને પ્રોત્સાહન મળવાની અપેક્ષા છે. આ કાર્યક્રમમાં ગુજરાતના મુખ્યમંત્રી ભૂપેન્દ્ર પટેલ, વિધાનસભાના અધ્યક્ષ અને બનાસ ડેરીના ચેરમેન શંકરભાઈ ચૌધરી તેમજ નાયબ મુખ્યમંત્રી હર્ષ સંઘવી સહિતના મહાનુભાવો ઉપસ્થિત રહેવાના છે.
છાણમાંથી બાયો-CNG, પશુપાલકોને મળશે વધારાની આવક
બનાસ ડેરી દ્વારા છાણને કચરા તરીકે વેડફવાને બદલે તેનો ઉપયોગ ઊર્જા અને ખાતર બનાવવા માટે કરવામાં આવે છે. ડેરી સાથે સંકળાયેલા પશુપાલકો પાસેથી છાણ ખરીદવામાં આવે છે, જેના બદલામાં તેમને આવકનો વધારાનો સ્ત્રોત મળે છે. પ્લાન્ટમાં છાણનું પ્રોસેસિંગ કરીને વાહનોમાં ઉપયોગી બાયો-CNG તૈયાર કરવામાં આવે છે. આ પ્રક્રિયા બાદ બચતી સ્લરીમાંથી ઘન અને પ્રવાહી સેન્દ્રિય ખાતર પણ બનાવવામાં આવે છે. આ ખાતર ‘ભૂમિ અમૃત’ બ્રાન્ડ હેઠળ ખેડૂતોને ઉપલબ્ધ કરાવવામાં આવે છે. આ રીતે એક જ પ્રક્રિયા દ્વારા પશુપાલકોની આવક વધારવા, ખેતી માટે ઉપયોગી ખાતર તૈયાર કરવા અને વૈકલ્પિક ઊર્જાનું ઉત્પાદન કરવા પર ભાર મૂકવામાં આવી રહ્યો છે.
હાલ ચાર પ્લાન્ટમાં દરરોજ 340 ટન છાણનું પ્રોસેસિંગ
બનાસ ડેરીના જણાવ્યા અનુસાર, હાલ ચાર બાયો-CNG પ્લાન્ટ કાર્યરત છે. વર્ષ 2020માં ડીસા તાલુકાના દામા ખાતે દરરોજ 40 મેટ્રિક ટન છાણ પ્રોસેસ કરવાની ક્ષમતા ધરાવતો પ્રથમ પ્લાન્ટ શરૂ કરવામાં આવ્યો હતો. ત્યારબાદ સુઝુકી મોટર કોર્પોરેશન અને નેશનલ ડેરી ડેવલપમેન્ટ બોર્ડ (NDDB) સાથેની ભાગીદારીમાં આગથળા, ભૂખલા અને વીંછીવાડી ખાતે વધુ ત્રણ પ્લાન્ટ કાર્યરત કરવામાં આવ્યા હતા. આ પ્લાન્ટની ક્ષમતા પ્રતિદિન 100 મેટ્રિક ટન છાણ પ્રોસેસ કરવાની હોવાનું જણાવાયું છે. હાલના ચાર પ્લાન્ટમાંથી દરરોજ આશરે 6,150 કિલોગ્રામ બાયો-CNG, 83 મેટ્રિક ટન ઘન સેન્દ્રિય ખાતર અને 260 મેટ્રિક ટન પ્રવાહી સેન્દ્રિય ખાતરનું ઉત્પાદન થાય છે.
નવા પ્લાન્ટ શરૂ થતાં ક્ષમતા 515 ટન સુધી પહોંચશે
થરાદ ખાતે દરરોજ 75 મેટ્રિક ટન અને રાધનપુર ખાતે 100 મેટ્રિક ટન છાણ પ્રોસેસ કરવાની ક્ષમતાવાળા પ્લાન્ટ બનાવવામાં આવશે. બંને પ્લાન્ટ કાર્યરત થયા બાદ બનાસ ડેરીના બાયો-CNG પ્લાન્ટની સંખ્યા ચારથી વધીને છ થશે.
- થરાદ પ્લાન્ટ
75 મેટ્રિક ટન પ્રતિદિન(ક્ષમતા)
- રાધનપુર પ્લાન્ટ
100 મેટ્રિક ટન પ્રતિદિન(ક્ષમતા)
- બંને નવા પ્લાન્ટની કુલ ક્ષમતા
175 મેટ્રિક ટન પ્રતિદિન(ક્ષમતા)
- છ પ્લાન્ટની કુલ ક્ષમતા
515 મેટ્રિક ટન પ્રતિદિન(ક્ષમતા)
આ વિસ્તરણથી છાણના વધુ મોટા જથ્થાનું વ્યવસ્થિત પ્રોસેસિંગ શક્ય બનશે. જોકે, આ ક્ષમતા નવા પ્લાન્ટ કાર્યરત થયા બાદ જ ઉપલબ્ધ થશે.
બનાસકાંઠામાં 24 લાખ પશુઓ સાથે ડેરીનું નેટવર્ક
આપેલી વિગતો અનુસાર, બનાસકાંઠા જિલ્લામાં અંદાજે 28 લાખ પશુધન છે, જેમાંથી લગભગ 24 લાખ પશુઓ બનાસ ડેરી સાથે સંકળાયેલા પશુપાલકો પાસે છે. આ પશુઓમાંથી દરરોજ આશરે 24,000 મેટ્રિક ટન છાણ ઉત્પન્ન થાય છે. આટલા મોટા જથ્થામાંથી થોડા ભાગનું પણ વ્યવસ્થિત પ્રોસેસિંગ થાય તો પશુપાલકોને આર્થિક લાભ મળી શકે છે અને છાણના યોગ્ય નિકાલમાં મદદ મળી શકે છે. નવા પ્લાન્ટ આ દિશામાં બનાસ ડેરીના નેટવર્કને વધુ વિસ્તૃત કરશે.
ગ્રીન એનર્જીથી કાર્બન ઉત્સર્જન ઘટાડવાનો પ્રયાસ
ખુલ્લામાં પડેલા છાણમાંથી મિથેન જેવા ગ્રીનહાઉસ ગેસનું ઉત્સર્જન થઈ શકે છે. મિથેન વાતાવરણમાં ગરમી રોકવાની દૃષ્ટિએ કાર્બન ડાયોક્સાઇડ કરતાં વધુ શક્તિશાળી ગેસ છે. છાણને બાયો-CNGમાં રૂપાંતરિત કરવાની પ્રક્રિયા દ્વારા આ ગેસના વ્યવસ્થાપનમાં મદદ મળી શકે છે અને પરંપરાગત ઇંધણના વિકલ્પ તરીકે સ્વચ્છ ઊર્જા ઉપલબ્ધ થઈ શકે છે. બનાસ ડેરીના અંદાજ મુજબ, તમામ છ બાયો-CNG પ્લાન્ટ મળીને વાર્ષિક આશરે 33,400થી 34,600 ટન સુધીના કાર્બન ઉત્સર્જનમાં ઘટાડો કરવામાં મદદરૂપ થઈ શકે છે.
પશુપાલન અને સ્વચ્છ ઊર્જાને જોડતું બનાસ ડેરીનું મોડલ
બનાસ ડેરીનું આ મોડલ પશુપાલન, ખેતી અને ઊર્જા ઉત્પાદનને એકબીજા સાથે જોડવાનો પ્રયાસ છે. છાણની ખરીદીથી પશુપાલકોને વધારાની આવક મળે છે, તેમાંથી તૈયાર થતું સેન્દ્રિય ખાતર ખેડૂતો માટે ઉપયોગી બને છે અને બાયો-CNG દ્વારા વૈકલ્પિક ઇંધણ ઉપલબ્ધ થાય છે. 30 ઓક્ટોબરે થનારા ખાતમુહૂર્ત બાદ થરાદ અને રાધનપુરના બંને પ્લાન્ટ ક્યારે કાર્યરત થશે તે અંગેની વિગતો મહત્ત્વપૂર્ણ રહેશે. આ પ્રોજેક્ટ સફળતાપૂર્વક શરૂ થયા બાદ બનાસ ડેરીની છાણ પ્રોસેસિંગ ક્ષમતા અને બાયો-CNG ઉત્પાદનને વધુ વેગ મળવાની અપેક્ષા છે.
