Kutch Teacher Shortage: રાજ્ય સરકાર દ્વારા એક તરફ શાળા પ્રવેશોત્સવ, ગુણોત્સવ અને ‘સૌ ભણે, સૌ આગળ વધે’ જેવા અભિયાનો ચલાવીને દરેક બાળક સુધી શિક્ષણ પહોંચાડવાની વાતો કરવામાં આવે છે. પરંતુ બીજી તરફ સરહદી કચ્છ જિલ્લામાં સરકારી શાળાઓમાં શિક્ષકોની અછતનો ગંભીર પ્રશ્ન વર્ષોથી યથાવત જોવા મળી રહ્યો છે. કચ્છ જેવા વિશાળ અને ભૌગોલિક રીતે પડકારજનક જિલ્લામાં આજે પણ ધોરણ 1થી 8 સુધીની શાળાઓમાં અંદાજે 2 હજાર શિક્ષકોની ઘટ છે. ખાસ કરીને અંતરિયાળ અને છેવાડાના વિસ્તારોમાં શિક્ષકોની અછતના કારણે વિદ્યાર્થીઓના અભ્યાસ પર અસર પડી રહી છે. અગાઉ કચ્છ માટે ખાસ શિક્ષક ભરતી કરવામાં આવી હોવા છતાં સમસ્યાનો કાયમી ઉકેલ આવ્યો નથી. તાજેતરની ભરતીમાં 568 શિક્ષકો મળ્યા છે, પરંતુ નવી નિમણૂકો બાદ પણ જિલ્લામાં અંદાજે 1,500 શિક્ષકોની ઘટ યથાવત રહેવાની છે.
કચ્છ માટે 4,100 શિક્ષકોની ખાસ ભરતી, છતાં ઘટ દૂર ન થઈ
કચ્છ જિલ્લામાં શિક્ષકોની અછતનો પ્રશ્ન નવો નથી. સરહદી અને વિશાળ ભૌગોલિક વિસ્તાર ધરાવતા આ જિલ્લામાં અનેક ગામો અને અંતરિયાળ વિસ્તારોમાં શાળાઓ આવેલી છે. આવી શાળાઓમાં પૂરતા શિક્ષકો ઉપલબ્ધ કરાવવા માટે રાજ્ય સરકાર દ્વારા અગાઉ કચ્છ માટે 4,100 શિક્ષકોની ખાસ ભરતી કરવામાં આવી હતી. આ ભરતી પાછળનો મુખ્ય હેતુ જિલ્લામાં શિક્ષકોની ઘટ દૂર કરીને બાળકોને યોગ્ય શિક્ષણની સુવિધા પૂરી પાડવાનો હતો. જોકે, આટલી મોટી સંખ્યામાં ભરતી કરવામાં આવી હોવા છતાં કચ્છની શાળાઓમાં શિક્ષકોની અછત સંપૂર્ણપણે દૂર થઈ શકી નથી. હાલમાં ધોરણ 1થી 5 અને ધોરણ 6થી 8ની શાળાઓમાં મળીને અંદાજે 2 હજાર જેટલી જગ્યાઓ પર શિક્ષકોની ઘટ જોવા મળી રહી છે. આ સ્થિતિ દર્શાવે છે કે માત્ર ભરતી કરવાથી જ સમસ્યાનો ઉકેલ આવતો નથી, પરંતુ નિમણૂક પામેલા શિક્ષકો લાંબા સમય સુધી કચ્છમાં સેવા આપે તે પણ એટલું જ જરૂરી છે.
લખપત, અબડાસા અને રાપર સહિતના વિસ્તારોમાં વધુ મુશ્કેલી
કચ્છના અંતરિયાળ અને છેવાડાના વિસ્તારોમાં શિક્ષકોની અછતની સમસ્યા વધુ ગંભીર હોવાનું સામે આવી રહ્યું છે. લખપત, અબડાસા, રાપર અને ભુજ સહિતના તાલુકાઓની અનેક સરકારી શાળાઓમાં પૂરતા શિક્ષકો ઉપલબ્ધ નથી. ખાસ કરીને દૂરના ગામોમાં આવેલી શાળાઓમાં શિક્ષકોની ખાલી જગ્યાઓના કારણે શૈક્ષણિક કામગીરી ચલાવવામાં મુશ્કેલી ઊભી થાય છે. શાળાઓમાં વિદ્યાર્થીઓની સંખ્યા પ્રમાણે શિક્ષકો ઉપલબ્ધ ન હોય ત્યારે એક જ શિક્ષકને અનેક વર્ગો અથવા વિષયોની જવાબદારી સંભાળવી પડે તેવી સ્થિતિ સર્જાઈ શકે છે. આવી પરિસ્થિતિમાં દરેક વિદ્યાર્થી પર પૂરતું વ્યક્તિગત ધ્યાન આપવું મુશ્કેલ બને છે. પરિણામે બાળકોના અભ્યાસક્રમનું આયોજન, વિષયવાર શિક્ષણ અને શૈક્ષણિક પ્રગતિ પર અસર થવાની ચિંતા ઊભી થઈ રહી છે.
ભરતી બાદ પણ શિક્ષકો કચ્છમાં કેમ નથી ટકતા?
કચ્છમાં શિક્ષકોની અછત પાછળનું એક મહત્ત્વનું કારણ અન્ય જિલ્લાઓમાંથી આવેલા કેટલાક શિક્ષકોનું થોડા સમય બાદ પોતાના વતન પરત જવું હોવાનું સામે આવ્યું છે. અગાઉની ખાસ ભરતીમાં અન્ય જિલ્લાઓના ઉમેદવારોને કચ્છમાં નિમણૂક આપવામાં આવી હતી. જોકે, કેટલાક શિક્ષકો થોડો સમય સેવા આપ્યા બાદ બોન્ડની રકમ ભરીને નોકરી છોડીને પોતાના વતન પરત જતા રહેતા હોવાનું જણાવવામાં આવે છે. આવી સ્થિતિમાં જે જગ્યાઓ ભરવામાં આવી હતી તે ફરી ખાલી પડી જાય છે. પરિણામે સરકાર દ્વારા ભરતી કરવામાં આવે છે, નિમણૂકો આપવામાં આવે છે, પરંતુ થોડા સમય બાદ ફરી શિક્ષકોની ઘટનો પ્રશ્ન ઊભો થાય છે. એટલે કચ્છ માટે માત્ર નવી ભરતી કરવી પૂરતી નથી, પરંતુ શિક્ષકો લાંબા સમય સુધી જિલ્લામાં ટકી રહે તે માટે પણ અસરકારક વ્યવસ્થા ઊભી કરવાની જરૂર છે.
568 નવા શિક્ષકો મળશે, છતાં 1,500 જગ્યાઓ ખાલી રહેશે
હાલમાં કચ્છ જિલ્લામાં અંદાજે 2 હજાર શિક્ષકોની ઘટ છે. આ સ્થિતિ વચ્ચે તાજેતરમાં યોજાયેલી શિક્ષક ભરતીમાં કચ્છને આશરે 568 શિક્ષકો મળ્યા છે. આગામી દિવસોમાં નવી ભરતીમાં પસંદ થયેલા શિક્ષકોને નિમણૂક પત્રો આપવામાં આવશે. આ નિમણૂકો બાદ સરકારી શાળાઓને શિક્ષકોની અછતમાંથી થોડી રાહત મળી શકે છે. જોકે, આ ભરતી બાદ પણ સમસ્યા સંપૂર્ણપણે ઉકેલાવાની નથી. 2 હજાર જેટલી શિક્ષકોની ઘટ સામે 568 શિક્ષકો મળતાં અંદાજે 1,500 જેટલી જગ્યાઓ હજુ પણ ખાલી રહેવાની છે. એટલે કે નવી ભરતી છતાં કચ્છની સરકારી શાળાઓમાં શિક્ષકોની અછતનો પ્રશ્ન ચાલુ રહેશે. ખાસ કરીને જે વિસ્તારોમાં વર્ષોથી પૂરતા શિક્ષકો નથી ત્યાં વિદ્યાર્થીઓને વધુ રાહ જોવી પડી શકે છે.
કચ્છના સ્થાનિક શિક્ષિત યુવાનોને ભરતીમાં પ્રાથમિકતા આપવાની માંગ
કચ્છમાં શિક્ષકોની અછતનો કાયમી ઉકેલ લાવવા માટે સ્થાનિક શિક્ષિત ઉમેદવારોની ભરતી કરવાની માંગ ઊઠી રહી છે. કચ્છના જ શિક્ષિત યુવાનોને શિક્ષક તરીકે તક આપવામાં આવે તો તેઓ પોતાના વિસ્તાર અને સ્થાનિક પરિસ્થિતિથી પરિચિત હોવાથી લાંબા સમય સુધી જિલ્લામાં સેવા આપી શકે છે. સ્થાનિક ઉમેદવારોની ભરતીથી અંતરિયાળ ગામોની શાળાઓમાં શિક્ષકોની ઉપલબ્ધતા જાળવી રાખવામાં મદદ મળી શકે છે. અન્ય જિલ્લાઓમાંથી આવતા શિક્ષકોના વતન પરત જવાના કારણે ઊભી થતી ખાલી જગ્યાઓની સમસ્યા પણ ઘટી શકે છે. આથી કચ્છની ભૌગોલિક પરિસ્થિતિ અને શૈક્ષણિક જરૂરિયાતને ધ્યાનમાં રાખીને ભરતીની નીતિ બનાવવામાં આવે તેવી માંગ થઈ રહી છે.
શાળા પ્રવેશોત્સવની વાતો વચ્ચે શિક્ષકોની અછત મોટો સવાલ
રાજ્ય સરકાર દ્વારા દર વર્ષે શાળા પ્રવેશોત્સવ અને ગુણોત્સવ જેવા કાર્યક્રમો યોજવામાં આવે છે. બાળકોને શાળામાં પ્રવેશ અપાવવા, શિક્ષણનું સ્તર સુધારવા અને સરકારી શાળાઓમાં સુવિધાઓ વધારવા માટે વિવિધ પ્રયાસો કરવામાં આવે છે. પરંતુ શાળાઓમાં પૂરતા શિક્ષકો જ ઉપલબ્ધ ન હોય તો ગુણવત્તાયુક્ત શિક્ષણનું લક્ષ્ય કેવી રીતે પ્રાપ્ત થશે તેવો સવાલ ઊભો થઈ રહ્યો છે. શિક્ષકોની અછત માત્ર ખાલી જગ્યાઓનો આંકડો નથી, પરંતુ તેની સીધી અસર વિદ્યાર્થીઓના ભણતર અને ભવિષ્ય સાથે જોડાયેલી છે. કચ્છના બાળકોને પણ અન્ય જિલ્લાઓના વિદ્યાર્થીઓની જેમ પૂરતા શિક્ષકો અને ગુણવત્તાયુક્ત શિક્ષણ મળવું જરૂરી છે. તેથી સરકાર હવે માત્ર ભરતી પૂરતી મર્યાદિત ન રહે, પરંતુ શિક્ષકોની નિમણૂક, તેમની લાંબા સમય સુધી ઉપલબ્ધતા અને અંતરિયાળ શાળાઓની જરૂરિયાતને ધ્યાનમાં રાખીને કાયમી આયોજન કરે તે જરૂરી બન્યું છે.








