Kheda Kothi Yuddha Bhai Dooj: ખેડા શહેરમાં દિવાળી અને નૂતન વર્ષના પર્વની ઉજવણી અંતર્ગત પરા દરવાજા વિસ્તારમાં ભાઈબીજની રાત્રે દાયકાઓ જૂની અને રોમાંચક 'કોઠી યુદ્ધ'ની પરંપરા ભારે ઉત્સાહ અને ઉમંગ સાથે ઉજવવામાં આવી હતી. આતશબાજી અને સાહસથી ભરપૂર આ અનોખા મુકાબલાને પ્રત્યક્ષ નિહાળવા માટે ખેડા શહેર ઉપરાંત આસપાસના ગ્રામ્ય વિસ્તારો અને અન્ય શહેરોમાંથી પણ મોટી સંખ્યામાં લોકો ઉમટી પડ્યા હતા. સમગ્ર વાતાવરણ ફટાકડાના અવાજ અને રોશનીથી ગુંજી ઉઠ્યું હતું.
સમગ્ર વિસ્તારની લાઈટો બંધ કરી અંધકારમાં ખેલાયો આતશબાજીનો જંગ
પરા દરવાજા વિસ્તારમાં આવેલી કાછીયાપોળ અને ભાવસારવાડના સ્થાનિક રહીશો સામસામે આવીને આ સાહસિક રમત રમે છે. આ રમતની સૌથી મોટી વિશેષતા એ છે કે, તેની શરૂઆત કરતા પહેલાં સમગ્ર વિસ્તારની સ્ટ્રીટ લાઈટો અને ઘરોની લાઈટો બંધ કરી દેવામાં આવે છે. સંપૂર્ણ અંધકાર રાખવા પાછળનો મુખ્ય હેતુ એ છે કે કોઈ કોઈનો ચહેરો જોઈ ન શકે અને વ્યક્તિગત દ્વેષ વગર માત્ર આતશબાજીનો શુદ્ધ રોમાંચ જળવાઈ રહે. ભાઈબીજની રાત્રે બંને પક્ષો દ્વારા આકાશમાં હવાઈ છોડીને આ યુદ્ધનો વિધિવત પ્રારંભ કરાયો હતો, ત્યારબાદ સળગતી કોઠીઓ સામસામે મૂકીને એકબીજાને પાછળ ખસેડવાનો દિલધડક મુકાબલો જામ્યો હતો. આ ઉજવણી પાછળ કોઈ વેરઝેર નહીં, પરંતુ આપસી ભાઈચારો અને સામાજિક એકતા મજબૂત કરવાનો ઉમદા હેતુ રહેલો છે.
નવરાત્રિના સમયથી જ શરૂ થઈ જાય છે તૈયારીઓ
આ અનોખા 'કોઠી યુદ્ધ' માટેની તૈયારીઓ દોઢ મહિના અગાઉ એટલે કે નવરાત્રિના પવિત્ર દિવસોથી જ શરૂ કરી દેવામાં આવે છે. સ્થાનિક યુવાનો જાતે જ માટીમાંથી મોટી સાઈઝની મજબૂત કોઠીઓ ઘડે છે અને તેને તડકામાં સૂકવ્યા બાદ વસો ખાતે લઈ જઈને તેમાં ખાસ પ્રકારનો દારૂખાનાનો પાવડર ભરવામાં આવે છે. આ સમગ્ર ઉત્સવ માટે બંને પક્ષો દ્વારા અંદાજે 4થી 5 લાખ રૂપિયાના ખર્ચે વિશાળ કોઠીઓ અને આકાશી હવાઈ તૈયાર કરવામાં આવે છે.
સુરક્ષા, સાવચેતી અને દેશી મલમ સાથે 42 વર્ષથી જળવાયેલો વારસો
સ્થાનિક આગેવાન નીતિનકુમાર કા. પટેલે આ પરંપરા વિશે માહિતી આપતાં જણાવ્યું હતું કે, ભાવસાર અને કાછિયા સમાજના બંને તરફથી 60થી 70 લોકો મળીને કુલ 150થી વધુ યુવાનો અને વડીલો આ ઉત્સવમાં જોડાય છે. અગાઉના સમયમાં વાંસમાંથી બનેલી નાની કોઠીઓ વપરાતી હતી, પરંતુ સમય બદલાતા હવે માટીની મોટી કોઠીઓનો ઉપયોગ થાય છે. ગૌરવની વાત એ છે કે છેલ્લા 42 વર્ષથી વધુના ઇતિહાસમાં આ સાહસિક રમત દરમિયાન આજદિન સુધી કોઈને પણ ગંભીર ઈજા પહોંચી નથી; જો ક્યારેક કોઈ સામાન્ય રીતે દાઝે તો ઘરે જ બનાવેલા પરંપરાગત દેશી મલમથી તેનો ત્વરિત ઉપચાર કરવામાં આવે છે.
વિશેષ અને વધારાની માહિતી
ગુજરાતની અનોખી દિવાળી પરંપરાઓ: ખેડાના આ 'કોઠી યુદ્ધ'ની જેમ જ ગુજરાતના અન્ય શહેરોમાં પણ દિવાળી અને બેસતા વર્ષે અનોખી પરંપરાઓ જોવા મળે છે, જેમ કે સાવરકુંડલામાં રમાતું 'ઇંગોરિયા યુદ્ધ', પંચમહાલના ગ્રામ્ય વિસ્તારોમાં યોજાતા 'ગાય ગોહરી' ઉત્સવ અને નડિયાદ-આણંદ પંથકમાં થતી પરંપરાગત આતશબાજી.
સામાજિક સમરસતાનું ઉદાહરણ: યુદ્ધ પૂર્ણ થયા બાદ બંને પોળના યુવાનો અને વડીલો એકબીજાને ગળે મળીને નવા વર્ષની શુભકામનાઓ પાઠવે છે, જે દર્શાવે છે કે આ પ્રતીકાત્મક લડાઈ સમાજમાં રહેલી નકારાત્મકતા બાળીને પ્રેમ અને એકતાનો સંદેશ આપે છે.
