Important verdict of gujarat high court: ગુજરાતમાં જન્મેલા અને NEET પરીક્ષામાં સારા ગુણ મેળવનારા વિદ્યાર્થીઓને પણ MBBS પ્રવેશ માટે રાજ્યના ક્વોટાનો લાભ મેળવવામાં મુશ્કેલી પડી શકે છે, જો તેમણે ધોરણ 10 અને 12નું શિક્ષણ ગુજરાત બહાર મેળવ્યું હોય. આવા જ એક કેસમાં ગુજરાત હાઈકોર્ટની ડિવિઝન બેન્ચે સિંગલ જજના અગાઉના નિર્ણયને યથાવત્ રાખતાં સ્પષ્ટ કર્યું છે કે પિતાની નોકરીમાં બદલી થવાને કારણે અન્ય રાજ્યમાં અભ્યાસ કરનાર વિદ્યાર્થીને માત્ર ગુજરાતમાં જન્મેલા હોવાના આધારે સ્ટેટ ક્વોટાનો લાભ મળી શકે નહીં. આ કેસમાં વિદ્યાર્થીના પિતાની નોકરી ખાનગી બેંકમાં હતી અને તેમનું મહારાષ્ટ્રના પુણેમાં પોસ્ટિંગ થયું હતું.
શું હતો સમગ્ર મામલો?
આ કેસમાં ખાનગી બેંકમાં ફરજ બજાવતા અનુસૂચિત જાતિ (SC) કેટેગરીના એક અધિકારીના પુત્રનો જન્મ ગુજરાતમાં થયો હતો. જોકે, પિતાની બદલી મહારાષ્ટ્રના પુણે ખાતે થતાં વિદ્યાર્થીએ ધોરણ 10 અને ધોરણ 12નો અભ્યાસ ત્યાંથી પૂર્ણ કર્યો હતો. ત્યારબાદ વિદ્યાર્થીએ NEET પરીક્ષા આપી હતી અને તેના ગુણ SC અનામત કેટેગરીના કટ-ઓફ કરતાં વધુ હતા. આ પરિણામના આધારે તેણે ગુજરાતમાં MBBS પ્રવેશ માટે રાજ્યના ક્વોટા હેઠળ અરજી કરી હતી. જોકે, પ્રવેશના લાગુ નિયમો મુજબ તેને રાજ્યના ક્વોટા માટે લાયક ગણવામાં આવ્યો નહોતો. રાજ્યના આ નિર્ણય સામે વિદ્યાર્થીએ ગુજરાત હાઈકોર્ટમાં અરજી કરી હતી. સિંગલ જજે અરજી ફગાવી દેતાં વિદ્યાર્થીએ આ નિર્ણયને પડકારતી અપીલ ડિવિઝન બેન્ચ સમક્ષ દાખલ કરી હતી.
વિદ્યાર્થી તરફથી શું દલીલ કરવામાં આવી?
ડિવિઝન બેન્ચ સમક્ષ વિદ્યાર્થી તરફથી દલીલ કરવામાં આવી હતી કે તેનો જન્મ ગુજરાતમાં થયો છે અને તેની પાસે રાજ્ય સાથે સંબંધિત ડોમિસાઇલનો આધાર છે. ઉપરાંત, તેણે NEETમાં સારા ગુણ મેળવ્યા હોવા છતાં પિતાની નોકરીમાં બદલી થવાને કારણે તેને રાજ્યના ક્વોટાથી વંચિત રાખવો યોગ્ય નથી. વિદ્યાર્થીના પક્ષે એવી રજૂઆત કરવામાં આવી હતી કે પિતાની બદલી નોકરીની ફરજનો ભાગ હોવાથી વિદ્યાર્થીએ ગુજરાત બહાર અભ્યાસ કરવો પડ્યો હતો. તેથી, તેને અન્ય વિદ્યાર્થીઓની જેમ રાજ્યના ક્વોટાનો લાભ મળવો જોઈએ.
રાજ્ય સરકારે નિયમોનો હવાલો આપ્યો
બીજી તરફ, રાજ્ય સરકાર તરફથી દલીલ કરવામાં આવી હતી કે રાજ્યના પ્રવેશ નિયમોમાં ચોક્કસ પ્રકારના કર્મચારીઓનાં બાળકો માટે જ અપવાદરૂપ છૂટછાટની જોગવાઈ છે. તેમાં રાજ્ય સરકારના કેટલાક કર્મચારીઓ, ડેપ્યુટેશન પર બહાર ગયેલા કર્મચારીઓ અથવા ONGC અને નેવી જેવી નિર્દિષ્ટ સંસ્થાઓના કર્મચારીઓનાં બાળકોનો સમાવેશ થતો હોવાનું જણાવાયું હતું. સરકારના પક્ષ મુજબ, ખાનગી બેંકમાં નોકરી કરતા કર્મચારીની બદલી અન્ય રાજ્યમાં થાય તેવા કિસ્સામાં આ છૂટછાટ આપમેળે લાગુ પડતી નથી. તેથી વિદ્યાર્થીને ગુજરાતના સ્ટેટ ક્વોટા હેઠળ પ્રવેશ માટે લાયક ગણવામાં આવ્યો નહોતો.
હાઈકોર્ટે શું નિર્ણય આપ્યો?
બંને પક્ષોની દલીલો સાંભળ્યા બાદ ગુજરાત હાઈકોર્ટની ડિવિઝન બેન્ચે સિંગલ જજના નિર્ણયમાં હસ્તક્ષેપ કરવાનો ઇનકાર કર્યો હતો. અદાલતે લાગુ પ્રવેશ નિયમો અને વિદ્યાર્થીની શૈક્ષણિક વિગતોને ધ્યાનમાં રાખીને અપીલ ફગાવી દીધી હતી. આ નિર્ણયનો અર્થ એ છે કે માત્ર ગુજરાતમાં જન્મેલા હોવા અથવા ડોમિસાઇલનો દાવો કરવાથી રાજ્યના MBBS સ્ટેટ ક્વોટાની પાત્રતા આપમેળે મળતી નથી. વિદ્યાર્થીએ સંબંધિત પ્રવેશ નિયમોમાં નિર્ધારિત શૈક્ષણિક અને અન્ય લાયકાતો પણ પૂર્ણ કરવી જરૂરી છે.
શું આવા વિદ્યાર્થીઓને માત્ર ઓલ ઇન્ડિયા ક્વોટામાં જ પ્રવેશ મળશે?
આ કેસમાં વિદ્યાર્થીને ગુજરાતના સ્ટેટ ક્વોટા હેઠળ પ્રવેશ માટે લાયક ગણવામાં આવ્યો નહોતો. તેથી, તેની પાસે લાગુ પડતી અન્ય પાત્રતા હોય તો તે ઓલ ઇન્ડિયા ક્વોટા સહિત ઉપલબ્ધ પ્રવેશ વિકલ્પો હેઠળ અરજી કરી શકે છે. જોકે, આ ચુકાદાને દરેક એવા વિદ્યાર્થી માટે એકસરખો નિયમ માનવો યોગ્ય નથી, જેણે ગુજરાત બહાર અભ્યાસ કર્યો હોય. રાજ્યના પ્રવેશ નિયમો, કર્મચારીની શ્રેણી, બદલીનું કારણ અને સંબંધિત અપવાદોની જોગવાઈઓ પ્રમાણે પાત્રતા બદલાઈ શકે છે.
MBBSમાં પ્રવેશ ઇચ્છતા વિદ્યાર્થીઓએ શું ધ્યાન રાખવું?
ગુજરાતમાં MBBS પ્રવેશ માટે અરજી કરતા વિદ્યાર્થીઓએ માત્ર જન્મસ્થળ અથવા ડોમિસાઇલના આધારે પાત્રતા નક્કી ન કરવી જોઈએ. ધોરણ 10 અને 12 ક્યાંથી પાસ કર્યા છે, માતા-પિતા કઈ સંસ્થામાં નોકરી કરે છે અને લાગુ નિયમોમાં કોઈ વિશેષ છૂટછાટ છે કે નહીં, તેની તપાસ કરવી જરૂરી છે. આ કેસ ફરી એકવાર દર્શાવે છે કે NEETમાં સારા ગુણ મેળવવા ઉપરાંત પ્રવેશ માટેની રાજ્યવાર પાત્રતાની શરતોનું પાલન કરવું પણ એટલું જ મહત્ત્વપૂર્ણ છે. અરજી કરતાં પહેલાં ગુજરાતની પ્રવેશ સમિતિ દ્વારા જાહેર કરાયેલા વર્તમાન નિયમો અને સંબંધિત સત્તાવાર સૂચનાઓ તપાસવી જોઈએ.
