Gujarat Water Crisis 2026: વર્ષ 2026 દરમિયાન કુદરતી પરિબળો અને અલનીનો (El Nino) ની વિપરીત અસરને કારણે ગુજરાતમાં ચોમાસુ નબળું રહ્યું છે, જેના પરિણામે રાજ્યના જળાશયોમાં પાણીનો જથ્થો ચિંતાજનક રીતે ઘટી ગયો છે. ગત વર્ષની સરખામણીએ આ વર્ષે વરસાદનું પ્રમાણ ઘટતાં મોટાભાગના ડેમ અને જળાશયો તળિયા દેખાવા લાગ્યા છે. રાજ્ય સરકાર દ્વારા જાહેર કરાયેલા આંકડા મુજબ, આ ચોમાસામાં સરેરાશ કરતા ઘણો ઓછો વરસાદ નોંધાતા ખેતી અને પીવાના પાણીની સ્થિતિ સામે મોટો પ્રશ્નાર્થ સર્જાયો છે. ખાસ કરીને જળસંગ્રહની અછત વર્તાતા રાજ્યના પાટીદારો અને ખેડૂતોમાં ચિંતાની લાગણી ફેલાઈ છે.
ચાર જિલ્લાઓમાં દુષ્કાળ જાહેર કરવાની નોબત
ઓછા વરસાદની સૌથી માઠી અસર કચ્છ, દેવભૂમિ દ્વારકા, પોરબંદર અને જામનગર જિલ્લાઓ પર જોવા મળી છે. આ વિસ્તારોમાં વરસાદનું પ્રમાણ અત્યંત નબળું રહેવાને કારણે રાજ્ય સરકાર દ્વારા સત્તાવાર રીતે આ ચારેય જિલ્લાઓને દુષ્કાળગ્રસ્ત જાહેર કરવામાં આવ્યા છે. મુખ્યમંત્રી ભૂપેન્દ્ર પટેલ દ્વારા ઉચ્ચસ્તરીય બેઠકો યોજીને ખેડૂતો અને પશુપાલકો માટે રાહત પેકેજ તેમજ સહાયની જાહેરાતો કરવામાં આવી છે. સરકાર દ્વારા પશુઓ માટે ઘાસચારાની વ્યવસ્થા અને સિંચાઈ માટે નર્મદાના નીર પહોંચાડવાની આગોતરી કવાયત હાથ ધરવામાં આવી છે જેથી ગ્રામ્ય વિસ્તારોની મુશ્કેલીઓ થોડી હળવી કરી શકાય.
રાજ્યના 206 જળાશયોમાં 5,181 એમસીએમથી વધુનો ઘટાડો
જળસંગ્રહના સત્તાવાર આંકડાઓ પર નજર કરીએ તો સ્થિતિ કેટલી ગંભીર છે તેનો ખ્યાલ આવે છે. ગત વર્ષે નવેમ્બર મહિનામાં રાજ્યના કુલ 206 જળાશયોમાં 15,284.37 એમસીએમ (MCM) પાણીનો જથ્થો ઉપલબ્ધ હતો, જે ઘટીને આ વખતે માત્ર 10,103 એમસીએમ સુધી સીમિત થઈ ગયો છે. આમ, માત્ર એક જ વર્ષના અંતરાલમાં જળાશયોમાંથી5,181.37 એમસીએમ પાણીનો જથ્થો ઓછો થયો છે. રાજ્યના 17 મુખ્ય જળાશયોની વાત કરીએ તો તેમાં પણ 3,943.13 એમસીએમ જેટલો મોટો ઘટાડો નોંધાયો છે, જે આવનારા દિવસોમાં પાણીની તંગી તરફ સ્પષ્ટ ઈશારો કરે છે.
90 ટકાથી વધુ પાણી ધરાવતા ડેમની સંખ્યા ઘટીને માત્ર 35 થઈ
જળાશયોની વર્તમાન સ્થિતિ દર્શાવે છે કે ગત વર્ષે જ્યાં રાજ્યના 151 જેટલા ડેમમાં 90 ટકાથી વધુ જળસંગ્રહ હતો, તેની સામે આ વર્ષે માત્ર 35 જળાશયો જ આ સ્થિતિમાં બચ્યા છે. બીજી બાજુ, 70 ટકાથી ઓછું પાણી ધરાવતા ડેમોની સંખ્યા ગત વર્ષે માત્ર 30 હતી, જે વધીને આ વર્ષે 147 પર પહોંચી ગઈ છે. ઉકાઈ, કડાણા, ધરોઈ અને દાંતીવાડા જેવા મહત્વપૂર્ણ જળાશયોમાં પણ ગત વર્ષની સરખામણીએ પાણીનું સ્તર ખાસ્સું નીચું ગયું છે, જેના કારણે આગામી ઉનાળામાં પાણીનું વિતરણ વ્યવસ્થિત કરવું તંત્ર માટે મોટો પડકાર બનશે.
સરદાર સરોવર (નર્મદા) ડેમ બન્યો રાજ્ય માટે સૌથી મોટો આધાર
અન્ય તમામ જળાશયોમાં પાણી ઘટવાની આ વિકટ પરિસ્થિતિ વચ્ચે નર્મદાનો સરદાર સરોવર ડેમ રાજ્યવાસીઓ માટે સૌથી મોટી રાહત લઈને આવ્યો છે. ગત વર્ષે નવેમ્બર મહિનામાં સરદાર સરોવર ડેમમાં 9,369.82 એમસીએમ પાણી હતું, જે આ વખતે વધીને 9,440.68 એમસીએમ પર પહોંચ્યું છે. આમ, વિપરીત સંજોગો અને ઓછા વરસાદની વચ્ચે પણ નર્મદા ડેમમાં ગત વર્ષ કરતા 70.86 એમસીએમ વધુ પાણીનો સંગ્રહ સુરક્ષિત છે. જો સરદાર સરોવર ડેમમાં આ જળસંગ્રહ ન હોત તો રાજ્યમાં જળસંકટ અત્યંત ભયાનક સ્વરૂપ ધારણ કરી ચૂક્યું હોત.
