Gujarat power crisis: ગુજરાતમાં ઓક્ટોબર મહિનામાં વધતી ગરમી અને બફારાને કારણે વીજળીની માગમાં મોટો ઉછાળો નોંધાયો હોવાનો અહેવાલ સામે આવ્યો છે. આપેલી વિગતો અનુસાર, 16 ઓક્ટોબરે રાજ્યમાં વીજળીની માગ 29,822 મેગાવોટ સુધી પહોંચી હતી, જેને અત્યાર સુધીની સર્વોચ્ચ માગ ગણાવવામાં આવી છે. આ વધતી માગને પહોંચી વળવા માટે રાજ્યના ઊર્જા વિભાગે વીજ કંપનીઓના ઉચ્ચ અધિકારીઓ સાથે સમીક્ષા બેઠક યોજી હતી. સાથે જ વધારાની વીજળી અને કોલસાનો પુરવઠો જાળવવા માટે કેન્દ્ર સરકાર સાથે પણ ચર્ચા કરવામાં આવી હોવાનું જણાવાયું છે. જોકે, વીજ માગમાં વધારો થયો હોવા છતાં રાજ્યમાં વીજળીની વાસ્તવિક અછત છે કે નહીં, તે અંગે સત્તાવાર આંકડા અને સ્પષ્ટતા મહત્ત્વપૂર્ણ રહેશે.
ગરમી અને ખેતીવાડીના વપરાશથી વીજ માગમાં ઉછાળો
ઓક્ટોબર મહિનામાં સામાન્ય રીતે તાપમાનમાં ઘટાડો થવાની અપેક્ષા રહે છે, પરંતુ આ વખતે ગરમી અને બફારાને કારણે વીજ વપરાશ વધ્યો હોવાનું જણાવવામાં આવ્યું છે. ઘરો અને વ્યાપારી સંસ્થાઓમાં એર કન્ડિશનર તથા પંખાના ઉપયોગમાં વધારો થવાથી વીજળીની માગ વધી છે. આ ઉપરાંત, ખેતીવાડીમાં પાકને પાણી પૂરું પાડવા માટે સિંચાઈ પંપનો ઉપયોગ પણ વીજ વપરાશમાં વધારો કરતું પરિબળ ગણાવવામાં આવ્યું છે. અહેવાલમાં ખેતીવાડીનો વીજ લોડ આશરે 12,000 મેગાવોટ સુધી પહોંચ્યાનો ઉલ્લેખ છે. જોકે, આ આંકડાની સત્તાવાર પુષ્ટિ જરૂરી છે. ઓછા વરસાદ અને હવામાનની સ્થિતિને કારણે હાઇડ્રો તથા પવન ઊર્જાના ઉત્પાદનમાં ઘટાડો થયો હોવાનો પણ દાવો કરવામાં આવ્યો છે.
સાંજે 5થી 11 વાગ્યા સુધી વીજળીની માગનો મોટો પડકાર
ગુજરાત દિવસના કલાકોમાં મોટા પ્રમાણમાં સોલાર ઊર્જાનો ઉપયોગ કરે છે. પરંતુ સૂર્યાસ્ત બાદ સોલાર ઉત્પાદન ઘટી જતાં વીજળીની માગ પૂરી કરવા માટે થર્મલ અને ગેસ આધારિત વીજ મથકો સહિતના અન્ય સ્ત્રોતો પર આધાર વધે છે. સાંજે 5થી રાત્રે 11 વાગ્યા દરમિયાન ઘરેલુ વપરાશ, ઉદ્યોગો અને અન્ય ક્ષેત્રોમાં વીજળીની માગ ઊંચી રહેતી હોવાથી ગ્રીડનું સંતુલન જાળવવું પડકારરૂપ બની શકે છે. તહેવારોના સમયગાળામાં વધતો વપરાશ પણ આ સ્થિતિને અસર કરી શકે છે. જોકે, સોલાર ઉત્પાદન સંપૂર્ણપણે શૂન્ય થાય છે કે નહીં અને આ સમયગાળામાં વીજળીની વાસ્તવિક અછત કેટલી છે, તે અંગે સત્તાવાર માહિતીના આધારે જ નિષ્કર્ષ કાઢી શકાય.
વધારાની વીજળી અને કોલસા માટે કેન્દ્ર સાથે ચર્ચા
રાજ્યમાં વીજ પુરવઠો જાળવી રાખવા માટે કેન્દ્ર સરકાર અને વીજ ઉત્પાદન સંસ્થાઓ સાથે ચર્ચા કરવામાં આવી હોવાનો અહેવાલ છે. નવેમ્બર મહિનાથી દરરોજ 13થી 14 કોલસાના રેલવે રેક ઉપલબ્ધ કરાવવા માટે રજૂઆત કરવામાં આવી હોવાનું જણાવાયું છે. આ ઉપરાંત, NTPCના ફરક્કા વીજ મથકમાંથી 379 મેગાવોટ અને આસામના ફાળામાંથી 500 મેગાવોટ વીજળી મેળવવા માટે વ્યવસ્થા કરવામાં આવી હોવાનો દાવો કરવામાં આવ્યો છે. ઓક્ટોબર મહિના માટે 2,990 મેગાવોટ વીજળીના ટૂંકા ગાળાના કરાર દ્વારા પુરવઠો વધારવાના પ્રયાસનો પણ ઉલ્લેખ છે. આ વ્યવસ્થાઓની ચોક્કસ વિગતો અને અમલની સ્થિતિ અંગે સત્તાવાર પુષ્ટિ મળ્યા બાદ વધુ સ્પષ્ટતા થઈ શકશે.
નાગરિકોને સાંજે બિનજરૂરી વીજ વપરાશ ટાળવા અપીલ
વીજ માગમાં વધારાની સ્થિતિ વચ્ચે નાગરિકોને સાંજે 5થી રાત્રે 11 વાગ્યા દરમિયાન બિનજરૂરી વીજ ઉપકરણોનો ઉપયોગ ટાળવા અને શક્ય હોય ત્યાં સુધી વીજ વપરાશ દિવસના સોલાર ઉત્પાદનના કલાકોમાં ગોઠવવા અપીલ કરવામાં આવી હોવાનું જણાવાયું છે. સરકાર તરફથી પૂરતો વીજ પુરવઠો ઉપલબ્ધ હોવાનો દાવો પણ કરવામાં આવ્યો છે. આવી સ્થિતિમાં વીજળીનો સમજદારીપૂર્વક ઉપયોગ કરવાથી સાંજના પીક અવર્સ દરમિયાન ગ્રીડ પરનું દબાણ ઘટાડવામાં મદદ મળી શકે છે. જોકે, આ અપીલને રાજ્યમાં વીજ કાપ લાગવાનો નિશ્ચિત સંકેત માનવો યોગ્ય નથી. વીજળીની અછત, લોડ શેડિંગ કે પુરવઠાની સ્થિતિ અંગે અંતિમ મૂલ્યાંકન સત્તાવાર માહિતીના આધારે જ કરી શકાય.
ભવિષ્યમાં બેટરી સ્ટોરેજ અને વૈકલ્પિક ઊર્જા પર ભાર
સોલાર ઊર્જાનું ઉત્પાદન દિવસ દરમિયાન વધુ થતું હોવાથી સાંજના કલાકોમાં વીજ પુરવઠો જાળવવા માટે બેટરી એનર્જી સ્ટોરેજ સિસ્ટમ (BESS), અન્ય ઊર્જા સ્ત્રોતો અને વીજ ખરીદીની વ્યવસ્થાઓ મહત્ત્વપૂર્ણ બની શકે છે. ન્યુક્લિયર ઊર્જા સહિતના લાંબા ગાળાના વિકલ્પો અંગેનું આયોજન પણ ઊર્જા સુરક્ષાના સંદર્ભમાં ચર્ચાનો વિષય છે. હાલ વધતી વીજ માગને પહોંચી વળવા માટે પુરવઠાનું યોગ્ય આયોજન, કોલસાની ઉપલબ્ધતા અને વિવિધ ઊર્જા સ્ત્રોતો વચ્ચે સંતુલન જાળવવું જરૂરી બનશે. 29,822 મેગાવોટની માગનો આંકડો અને વધારાની વીજળી મેળવવાના પ્રયાસો અંગેની સત્તાવાર વિગતો સ્પષ્ટ થયા બાદ ગુજરાતની વીજ વ્યવસ્થાની વાસ્તવિક સ્થિતિ વધુ સારી રીતે જાણી શકાશે.
