Gujarat high courts: ગુજરાત હાઈકોર્ટનું અવલોકન: લિવ-ઇન સંબંધ માટે પરસ્પર સંમતિથી કરાયેલા લેખિત કરાર અને પછી અલગ થવા અંગેના કરાર કેસના પુરાવા મૂલવવામાં મહત્ત્વપૂર્ણ બની શકે છે. જોકે, માત્ર કરારના આધારે બળાત્કારના આરોપને ખોટો ગણાવી શકાય નહીં. લગ્નની લાલચ આપીને દુષ્કર્મ આચરવાના આરોપો સાથે સંકળાયેલા એક કેસમાં ગુજરાત હાઈકોર્ટે ટ્રાયલ કોર્ટના નિર્દોષ છોડી મૂકવાના નિર્ણયમાં હસ્તક્ષેપ કરવાનો ઇનકાર કર્યો છે. અદાલતે કેસના સંજોગો, પક્ષકારો વચ્ચે થયેલા લેખિત કરારો અને ઉપલબ્ધ પુરાવાઓને ધ્યાનમાં લીધા હતા. આ ચુકાદામાં લિવ-ઇન સંબંધો અને લગ્નના ખોટા વચનના આરોપો વચ્ચેનો કાયદાકીય તફાવત સમજવા માટે મહત્ત્વપૂર્ણ અવલોકનો કરવામાં આવ્યા છે.
શું હતો સમગ્ર કેસ?
કેસમાં મહિલા અને પુરુષ વચ્ચે સંબંધ હતો અને બંનેએ સાથે રહેવા માટે લેખિત કરાર કર્યો હતો. બાદમાં સંબંધ સમાપ્ત કરવા અને અલગ રહેવા અંગે પણ કરાર કરવામાં આવ્યો હતો. ત્યારબાદ મહિલાએ પુરુષ સામે લગ્નના વચન પર શારીરિક સંબંધ બાંધવા અને દુષ્કર્મ આચરવાના આરોપો મૂક્યા હતા. ટ્રાયલ કોર્ટે કેસના પુરાવાઓનું મૂલ્યાંકન કર્યા બાદ આરોપીને નિર્દોષ છોડી મૂક્યો હતો. આ નિર્ણયને પડકારતી અપીલ ગુજરાત હાઈકોર્ટ સમક્ષ આવી હતી.
લેખિત કરારો અને સંમતિને ધ્યાનમાં લેવાઈ
હાઈકોર્ટે નોંધ્યું કે બંને પક્ષોએ સંબંધ શરૂ કરતી વખતે અને પછી અલગ થતી વખતે લેખિત કરારો કર્યા હતા. આ કરારોમાં સ્વેચ્છાએ સાથે રહેવા અને બાદમાં અલગ થવા અંગેની વિગતો નોંધાયેલી હતી. અદાલતે આ બાબતો સહિત કેસના અન્ય પુરાવાઓને ધ્યાનમાં લીધા હતા. કોર્ટે અવલોકન કર્યું કે જ્યારે બે પુખ્ત વ્યક્તિઓ લેખિત વ્યવસ્થા હેઠળ સાથે રહે અને બાદમાં પરસ્પર સંમતિથી સંબંધ સમાપ્ત કરે, ત્યારે સંબંધ શરૂઆતથી જ લગ્નના ખોટા વચન પર આધારિત હતો કે નહીં, તેની તપાસ પુરાવાના આધારે કરવી જરૂરી છે.
લગ્નનું વચન અને દુષ્કર્મ વચ્ચેનો કાયદાકીય તફાવત
આ કેસમાં મહત્ત્વનો કાયદાકીય પ્રશ્ન એ હતો કે શું લગ્નનું વચન શરૂઆતથી જ ખોટું હતું અને તેનો હેતુ મહિલાની સંમતિ મેળવવાનો હતો? કાયદાકીય રીતે, માત્ર લગ્ન ન થવા અથવા સંબંધ તૂટી જવાથી દરેક કિસ્સામાં દુષ્કર્મનો ગુનો સાબિત થતો નથી. પરંતુ જો પુરાવાથી સાબિત થાય કે પુરુષે શરૂઆતથી જ લગ્ન કરવાનો ઇરાદો ન હોવા છતાં ખોટું વચન આપ્યું હતું અને તે વચનના આધારે મહિલાની સંમતિ મેળવી હતી, તો કેસનું કાયદાકીય મૂલ્યાંકન અલગ હોઈ શકે છે. તેથી દરેક કેસમાં સંબંધની શરૂઆતથી લઈને તેના અંત સુધીની પરિસ્થિતિઓ અને ઉપલબ્ધ પુરાવાઓનું મૂલ્યાંકન જરૂરી છે.
હાઈકોર્ટે શું નિર્ણય આપ્યો?
ગુજરાત હાઈકોર્ટે ટ્રાયલ કોર્ટના નિર્દોષ છોડી મૂકવાના નિર્ણયમાં હસ્તક્ષેપ કરવા માટે પૂરતા કારણો ન હોવાનું માન્યું અને અપીલ ફગાવી દીધી. અદાલતે કેસના ચોક્કસ તથ્યો અને પુરાવાઓના આધારે નિર્ણય લીધો હતો. આ ચુકાદાને એવો સામાન્ય નિયમ માનવો યોગ્ય નથી કે લિવ-ઇન સંબંધમાં લેખિત કરાર હોય તો દુષ્કર્મનો આરોપ સાબિત થઈ જ ન શકે. દરેક કેસનો નિર્ણય તેની હકીકતો, સંમતિની પરિસ્થિતિઓ અને પુરાવાઓના આધારે જ થાય છે.
આ ચુકાદો શા માટે મહત્ત્વપૂર્ણ છે?
આ કેસ લિવ-ઇન સંબંધોમાં પરસ્પર સંમતિ, લેખિત કરારો અને લગ્નના વચન પર આધારિત દુષ્કર્મના આરોપોની કાયદાકીય તપાસને સમજવા માટે મહત્ત્વપૂર્ણ છે. તે સ્પષ્ટ કરે છે કે સંબંધ તૂટવો અને શરૂઆતથી જ છેતરપિંડીના ઇરાદાથી સંબંધ બાંધવો, આ બંને બાબતો કાયદાની નજરે એકસરખી નથી.
