Gujarat Drought Relief Controversy: ગુજરાતમાં ઓછા વરસાદને કારણે ખેતી અને પશુપાલન પર સંકટ ઘેરાઈ રહ્યું હોવાનો મુદ્દો ઉઠ્યો છે. રાજ્ય સરકારે ચાર જિલ્લાઓને અછતગ્રસ્ત જાહેર કરીને ખેડૂતો માટે હેક્ટરદીઠ આશરે રૂ. 8,500ની સહાય જાહેર કરી છે. જોકે, દાવા મુજબ અન્ય 15 જિલ્લાઓના 45 તાલુકામાં 40થી 70 ટકા સુધી વરસાદની ઘટ હોવા છતાં તેમને અછતગ્રસ્ત જાહેર કરવામાં આવ્યા નથી. રાજકોટ જિલ્લાના ઉપલેટા તાલુકામાં વરસાદની ઘટ 70.12 ટકા હોવાનો આંકડો સામે આવતાં આ મુદ્દે ચર્ચા તેજ બની છે. ખેડૂત સંગઠનો અને આગેવાનોએ બાકાત વિસ્તારોને પણ રાહત આપવા માગ કરી છે, જ્યારે નિર્ણયમાં ફેરફાર નહીં થાય તો આંદોલનની ચીમકી ઉચ્ચારવામાં આવી છે.
15 જિલ્લાના 45 તાલુકામાં વરસાદની મોટી ઘટ
રાજ્યમાં દુષ્કાળ અને અછતની સ્થિતિ અંગે તાલુકાવાર આંકડાઓના આધારે સહાય આપવાની માગ ઊઠી છે. રજૂ કરવામાં આવેલા આંકડા મુજબ, કેટલાક તાલુકામાં વરસાદની ઘટ 40 ટકાથી વધુ છે. તેમ છતાં આ વિસ્તારોને અછતગ્રસ્ત જાહેર કરવામાં આવ્યા ન હોવાનો મુદ્દો ખેડૂત આગેવાનો દ્વારા ઉઠાવવામાં આવ્યો છે.
વરસાદની સૌથી વધુ ઘટ ધરાવતા કેટલાક તાલુકાના આંકડા નીચે મુજબ છે:
ઉપલેટા, રાજકોટ: 70.12 ટકા વરસાદની ઘટ
વાવ, વાવ-થરાદ: 61.17 ટકા વરસાદની ઘટ
વંથલી, જૂનાગઢ: 60.26 ટકા વરસાદની ઘટ
ઊંઝા, મહેસાણા: 55.52 ટકા વરસાદની ઘટ
માલપુર, અરવલ્લી: 54.86 ટકા વરસાદની ઘટ
ખેડૂત આગેવાનોનો સવાલ છે કે જ્યારે આ વિસ્તારોમાં વરસાદની નોંધપાત્ર અછત હોય, ત્યારે ત્યાંના ખેડૂતોને રાહતથી શા માટે વંચિત રાખવામાં આવે છે?
જિલ્લા નહીં, તાલુકાવાર અછતની સ્થિતિને આધારે નિર્ણય લેવાની માગ
ખેડૂત આગેવાનોના જણાવ્યા અનુસાર, કોઈ જિલ્લામાં સરેરાશ વરસાદ સંતોષકારક હોય તો પણ તેના કેટલાક તાલુકામાં વરસાદની ભારે ઘટ હોઈ શકે છે. આવી સ્થિતિમાં સમગ્ર જિલ્લાના સરેરાશ વરસાદને આધારે નિર્ણય લેવામાં આવે તો ઓછા વરસાદથી અસરગ્રસ્ત તાલુકાના ખેડૂતોને સરકારી સહાયનો લાભ મળતો નથી. તેથી અછત જાહેર કરતી વખતે જિલ્લા કે તાલુકાના સરેરાશ આંકડા ઉપરાંત સ્થાનિક પરિસ્થિતિ, સિંચાઈની સુવિધા, પાકની સ્થિતિ અને ખેડૂતોને થયેલા વાસ્તવિક નુકસાનને પણ ધ્યાનમાં લેવાની માગ કરવામાં આવી રહી છે. ખેડૂત આગેવાનોનું કહેવું છે કે જ્યાં પાણીની સુવિધાને કારણે પાક બચી શકે છે અને જ્યાં ઓછા વરસાદથી પાકને મોટું નુકસાન થયું છે, તે બંને પરિસ્થિતિ અલગ હોઈ શકે છે. આથી સહાય નક્કી કરવાની પ્રક્રિયામાં વાસ્તવિક નુકસાનને મહત્ત્વ આપવું જોઈએ.
રાજસ્થાનમાં 14 જિલ્લાઓના 80 તાલુકા અછતગ્રસ્ત જાહેર થયાનો ઉલ્લેખ
ખેડૂત આગેવાનો ગુજરાત સરકારના નિર્ણયની સરખામણી રાજસ્થાન સાથે પણ કરી રહ્યા છે. તેમના જણાવ્યા મુજબ, રાજસ્થાનમાં 14 જિલ્લાઓના 80 તાલુકાને અછતગ્રસ્ત જાહેર કરવામાં આવ્યા છે, જ્યારે ગુજરાતમાં માત્ર ચાર જિલ્લાઓને અછતગ્રસ્ત જાહેર કરવામાં આવ્યા છે. આ સરખામણીના આધારે ગુજરાતમાં પણ વરસાદની ઘટ ધરાવતા વધુ વિસ્તારોને રાહતના દાયરામાં સામેલ કરવાની માગ થઈ રહી છે. જોકે, બંને રાજ્યોમાં અછત જાહેર કરવા માટેના માપદંડો અને સ્થાનિક પરિસ્થિતિ અલગ હોઈ શકે છે. તેથી આંકડાઓની સરખામણી સાથે સંબંધિત સરકારી માપદંડો પણ ધ્યાનમાં લેવા જરૂરી છે.
'વીઘાદીઠ રૂ. 2,000થી બિયારણનો ખર્ચ પણ નહીં નીકળે'
ભારતીય કિસાન સંઘના મહામંત્રી દ્વારા જાહેર કરાયેલી સહાયની રકમને અપૂરતી ગણાવી છે. તેમના મુજબ, ઓછો વરસાદ પડ્યો હોય તેવા વિસ્તારોને અછતગ્રસ્ત જાહેર કરવાની માગ ખેડૂતો અને ખેડૂત સંગઠનો લાંબા સમયથી કરી રહ્યાં હતાં. સરકારે ચાર જિલ્લાઓને અછતગ્રસ્ત જાહેર કર્યા તે રાહતરૂપ પગલું છે, પરંતુ સહાયની રકમ વધારવાની જરૂર છે. મોંઘવારીના સમયમાં વીઘાદીઠ રૂ. 2,000ની સહાયથી ખેતીમાં બિયારણ પાછળ થતો ખર્ચ પણ પૂરો કરવો મુશ્કેલ છે. સરકાર આ સહાય NDRFના નિયમો હેઠળ આપી રહી હોવાનું જણાવે છે, પરંતુ ખેડૂતોને થયેલા વાસ્તવિક નુકસાનની સરખામણીમાં આ રકમ ઓછી હોવાનું તેમનું કહેવું છે. તેમણે સ્પષ્ટ કર્યું કે સરકારી સહાય નુકસાનનું સંપૂર્ણ વળતર નથી. તેમ છતાં, ઓછા વરસાદથી મુશ્કેલીમાં મુકાયેલા ખેડૂતોને વધુ અસરકારક મદદ મળે તે જરૂરી છે.
બનાસકાંઠા અને સાબરકાંઠાના બાકાત તાલુકાઓને પણ રાહત આપવાની માગ
બનાસકાંઠા અને સાબરકાંઠાના કેટલાક તાલુકાઓમાંથી પણ ખેડૂતો ઓછા વરસાદ અને સહાય ન મળવાની ફરિયાદ કરી રહ્યા છે. તેમણે ચૂંટાયેલા જનપ્રતિનિધિઓને અપીલ કરી છે કે તેઓ પોતાના વિસ્તારના ખેડૂતોની મુશ્કેલીઓ સરકાર સમક્ષ રજૂ કરે અને બાકાત રહી ગયેલા વિસ્તારોને રાહત મળે તે માટે પ્રયાસ કરે. ખેડૂત સંગઠનોનું કહેવું છે કે અછતગ્રસ્ત વિસ્તાર નક્કી કરતી વખતે માત્ર વરસાદના આંકડા નહીં, પરંતુ ખેતીની સ્થિતિ અને સ્થાનિક પાણીની ઉપલબ્ધતાનું પણ મૂલ્યાંકન થવું જોઈએ.
'40 ટકાથી ઓછો વરસાદ છતાં બનાસકાંઠાને અછતગ્રસ્ત જાહેર ન કર્યો': ગેનીબેન ઠાકોર
બનાસકાંઠાનાં સાંસદ ગેનીબેન ઠાકોરે પણ ઓછા વરસાદ છતાં બનાસકાંઠાને અછતગ્રસ્ત જાહેર ન કરવાના મુદ્દે સરકાર સમક્ષ રજૂઆત કરી છે. તેમના જણાવ્યા અનુસાર, જિલ્લામાં 40 ટકાથી ઓછો વરસાદ નોંધાયો હોવા છતાં તેને અછતગ્રસ્ત જાહેર કરવામાં આવ્યો નથી. ગેનીબેન ઠાકોરે જણાવ્યું કે બનાસકાંઠામાં ખેતીની સાથે પશુપાલન પણ રોજગારનું મહત્ત્વનું સાધન છે. ઓછા વરસાદને કારણે પાકને નુકસાન થવાની સાથે પશુઓ માટે ઘાસચારો અને પાણીની અછત ઊભી થવાની ચિંતા પણ છે.
તેમણે સરકાર સમક્ષ નીચેની માગણીઓ રજૂ કરી છે:
અસરગ્રસ્ત વિસ્તારોમાં પશુઓ માટે ઘાસચારો અને પાણીની વ્યવસ્થા કરવી.
અછતગ્રસ્ત વિસ્તારોમાં તાત્કાલિક રાહતકામો શરૂ કરવાં.
ખેડૂતોનાં ધિરાણના વ્યાજમાં રાહત આપવી અથવા બેંક લોનની ચૂકવણી માટે એક વર્ષની મુદત આપવી.
નર્મદા નહેર અને ડેમોમાં ઉપલબ્ધ પાણીનો ખેતી માટે યોગ્ય ઉપયોગ થાય તે સુનિશ્ચિત કરવું.
તેમણે સવાલ ઉઠાવ્યો છે કે પાણીના સ્ત્રોત ઉપલબ્ધ હોવા છતાં ખેડૂતોને નહેરો અને તળાવો મારફતે પૂરતું પાણી કેમ મળતું નથી.
ખેડૂત નેતાની ચીમકી: નિર્ણય નહીં બદલાય તો આંદોલન
ખેડૂત નેતાએ હેક્ટરદીઠ આશરે રૂ. 8,500ની સહાયને અપૂરતી ગણાવી છે અને સરકારને નિર્ણય પર પુનર્વિચાર કરવાની માગ કરી છે. તેમણે સહાયના ધોરણ સામે અસંતોષ વ્યક્ત કરતાં ચીમકી આપી છે કે નિર્ણયમાં ફેરફાર નહીં થાય તો 12 માર્ચે લડતનું રણશિંગું ફૂંકવામાં આવશે. તેમના મુજબ, અછતગ્રસ્ત વિસ્તારોના ખેડૂતોને રાહત આપવા માટે માત્ર નાણાકીય સહાય પૂરતી નથી. પાકધિરાણમાં રાહત, ઘાસચારા વિતરણ કેન્દ્રો, રાહતકામો, પાંજરાપોળની વ્યવસ્થા અને પશુઓ માટે પાણીની ઉપલબ્ધતા જેવા પગલાં પણ જરૂરી છે. તેમણે નોંધાયેલી ગૌશાળાઓમાં પશુદીઠ દૈનિક સહાય સહિતનાં પગલાં લેવાની માગ પણ કરી છે. અગાઉ ખેડૂતોને પાક વીમા અને SDRF જેવી યોજનાઓ હેઠળ મળતા લાભો અંગે પણ તેમણે મુદ્દો ઉઠાવ્યો છે.
ખેડૂતોની મુખ્ય માગ શું છે?
ઓછા વરસાદથી અસરગ્રસ્ત ખેડૂતો માટે હવે સહાયની રકમ વધારવા ઉપરાંત બાકાત તાલુકાઓને અછતગ્રસ્ત જાહેર કરવાની માગ તેજ બની છે. ખેડૂત આગેવાનોના અનુસાર, ખેડૂતોને થયેલા વાસ્તવિક નુકસાનના આધારે સહાય આપવી જોઈએ અને ખેતી તથા પશુપાલન માટે તાત્કાલિક રાહતનાં પગલાં લેવાં જોઈએ. પાણી અને ઘાસચારાની વ્યવસ્થા, લોનની ચુકવણીમાં રાહત અને અસરગ્રસ્ત વિસ્તારોમાં રાહતકામો શરૂ કરવા જેવા મુદ્દાઓ પણ મહત્ત્વના બની રહ્યા છે. હવે સરકાર બાકાત તાલુકાઓની સ્થિતિની સમીક્ષા કરીને કોઈ ફેરફાર કરે છે કે નહીં, તેના પર ખેડૂતો અને ખેડૂત સંગઠનોની નજર રહેશે.
