Gujarat UCC law gazette notification: ગુજરાતમાં સમાન નાગરિક સંહિતાને લઈને ખૂબ જ મહત્વપૂર્ણ અને ઐતિહાસિક સમાચાર સામે આવ્યા છે. ગુજરાત સરકાર દ્વારા પસાર કરવામાં આવેલા UCC વિધેયકને ભારતના રાષ્ટ્રપતિની આખરી મંજૂરી મળી ગઈ છે. આ મંજૂરી બાદ રાજ્ય સરકાર દ્વારા સત્તાવાર રાજપત્ર પણ પ્રસિદ્ધ કરી દેવામાં આવ્યું છે. આ સાથે જ રાજ્યમાં યુસીસી કાયદાકીય રીતે અમલી બની ગયો છે. હવે વહીવટી સ્તરે આ કાયદાના તમામ પ્રવધાન અને નિયમોને જમીની સ્તરે લાગુ કરવા માટેની પ્રક્રિયા ઝડપી બનાવવામાં આવશે. આ કાયદાથી લગ્ન, છૂટાછેડા, લિવ-ઇન રિલેશનશિપ અને ઉત્તરાધિકારના ક્ષેત્રમાં મોટી ક્રાંતિ આવશે.
લગ્નની ફરજિયાત નોંધણી અને સમયમર્યાદા
UCC કાયદા હેઠળ હવે તમામ ધર્મોના લગ્નનું કાયદાકીય રજીસ્ટ્રેશન કરાવવું ફરજિયાત બનાવવામાં આવ્યું છે. લગ્ન થયાના નિર્ધારિત 60 દિવસની અંદર રજીસ્ટ્રાર પાસે નોંધણી કરાવવી પડશે, અન્યથા દંડની જોગવાઈ રહેશે. લગ્ન માટે પુરુષની ન્યૂનતમ ઉંમર 21 વર્ષ અને મહિલાની ઉંમર 18 વર્ષ નક્કી કરવામાં આવી છે. નોંધનીય છે કે આ કાયદો પરંપરાગત ધાર્મિક રીત-રિવાજો કે વિધિઓને નાબૂદ કરતો નથી; તમામ ધર્મો પોતાની પરંપરા મુજબ લગ્ન કરી શકશે, પરંતુ કાયદાકીય નોંધણી કરાવવી અનિવાર્ય રહેશે.
બહુપત્નીત્વ અને એકથી વધુ લગ્ન પર સંપૂર્ણ પ્રતિબંધ
નવા કાયદામાં 'એકપત્નીત્વ'નો નિયમ સખત રીતે લાગુ કરવામાં આવ્યો છે. જીવિત પતિ કે પત્નીના હોવા છતાં બીજા લગ્ન કરવા પર સંપૂર્ણ પ્રતિબંધ રહેશે. જો કોઈ વ્યક્તિ પહેલી પત્ની/પતિ હયાત હોવા છતાં બીજી વાર લગ્ન કરશે તો તે ગેરકાયદેસર ગણાશે અને તેની સામે ફોજદારી કાર્યવાહી થશે. આ ઉપરાંત, સરકારી દસ્તાવેજો કે નોકરીના રેકોર્ડમાં વૈવાહિક સ્થિતિ બદલવા માટે પણ લગ્નનું વિધિવત રજીસ્ટ્રેશન રજૂ કરવું પડશે.
લિવ-ઇન રિલેશનશિપ માટે કડક નિયમો અને રજીસ્ટ્રેશન
ગુજરાત UCC માં લિવ-ઇન રિલેશનશિપને લઈને અત્યંત સ્પષ્ટ અને સખત નિયમો બનાવવામાં આવ્યા છે. લિવ-ઇનમાં રહેતા અથવા આવો સંબંધ શરૂ કરવા માંગતા યુગલોએ રજીસ્ટ્રાર સમક્ષ સંયુક્ત નિવેદન નોંધાવીને રજીસ્ટ્રેશન કરાવવું પડશે. આ સંબંધનો અંત આવે ત્યારે પણ તેની લેખિત જાણ રજીસ્ટ્રારને સંયુક્ત રીતે અથવા કોઈ એક પક્ષ દ્વારા આપવાની રહેશે. આ જોગવાઈનો હેતુ લિવ-ઇન સંબંધોમાં મહિલાઓના કાયદાકીય અધિકારો અને સુરક્ષાની ખાતરી કરવાનો છે.
દીકરા-દીકરીને મિલકતમાં સમાન અધિકાર અને વારસાઈ નિયમો
ઉત્તરાધિકાર અને વારસાહક્કના કાયદામાં યુસીસી દ્વારા ઐતિહાસિક સુધારો કરવામાં આવ્યો છે. વસિયતનામું (Will) બનાવ્યા વગર મૃત્યુ પામનાર વ્યક્તિની સંપત્તિમાં તેના બાળકો (દીકરો અને દીકરી બંને), પતિ/પત્ની અને માતા-પિતાને સમાન હક મળશે. દીકરા અને દીકરી વચ્ચે મિલકતની વહેંચણીમાં કોઈ ભેદભાવ રાખવામાં આવશે નહીં. આ સિવાય, લગ્ન બહાર જન્મેલા બાળકો, સેરોગસી અથવા દત્તક લીધેલા બાળકોને પણ જૈવિક બાળકોની જેમ જ તમામ વારસાઈ અને કાયદાકીય અધિકારો આપવામાં આવ્યા છે.
આદિવાસી સમુદાયને કાયદામાંથી મુક્તિ અને મધ્યસ્થતાનો વિકલ્પ
કાયદાની એક મહત્વપૂર્ણ બાબત એ છે કે બંધારણની કલમ 366(25) અને 342 હેઠળ આવતા અનુસૂચિત જનજાતિ (ST/આદિવાસી) સમુદાયોને આ કાયદાના ક્ષેત્રધિકારમાંથી મુક્ત રાખવામાં આવ્યા છે. તેમની પરંપરાગત અને રૂઢિગત પ્રથાઓ અકબંધ રહેશે. આ ઉપરાંત, લગ્ન કે છૂટાછેડા સંબંધિત વિવાદોમાં કોર્ટના દ્વાર ખટખટાવતા પહેલા 'મધ્યસ્થતા'નો વિકલ્પ અનિવાર્ય રાખવામાં આવ્યો છે, જેથી વિવાદોનો આંતરિક અને સુહાર્દપૂર્ણ ઉકેલ લાવી શકાય.
વધારાની માહિતી: ઉત્તરાખંડ બાદ ગુજરાત દેશનું બીજું રાજ્ય
ઉત્તરાખંડ બાદ ગુજરાત દેશનું બીજું એવું રાજ્ય બન્યું છે જેણે સમાન નાગરિક સંહિતા (UCC) ને સફળતાપૂર્વક મંજૂરી અપાવીને લાગુ કરી છે. ગુજરાત સરકારે ભૂતપૂર્વ ન્યાયાધીશની અધ્યક્ષતામાં એક ઉચ્ચ સ્તરીય સમિતિની રચના કરી હતી, જેણે લાખો નાગરિકો, કાયદાકીય નિષ્ણાતો અને વિવિધ સામાજિક સંગઠનો સાથે પરામર્શ કરીને ડ્રાફ્ટ તૈયાર કર્યો હતો. આ કાયદાના અમલથી રાજ્યમાં કૌટુંબિક વિવાદો ઉકેલવામાં પારદર્શિતા આવશે અને મહિલા સશક્તિકરણને મોટો વેગ મળશે.








