ગુજરાતને આફત સામે કેન્દ્રની 'અધૂરી' સહાય: અન્યાય કે વ્યવસ્થા?

Flood cyclone losses Gujarat: છેલ્લાં કેટલાક વર્ષોમાં પુર અને વાવાઝોડા જેવી કુદરતી આફતોને કારણે ગુજરાતને વારંવાર ભારે નુકસાન સહન કરવું પડ્યું છે. ચાલુ ચોમાસામાં ભારે વરસાદને કારણે ખેતીને થયેલા વ્યાપક નુકસાન બાદ રાજ્ય સરકારે અંદાજે 10 હજાર કરોડ રૂપિયાનું કૃષિ રાહત પેકેજ જાહેર કર્યું હતું. જોકે હવે સંસદમાં રજૂ થયેલી સત્તાવાર માહિતી મુજબ, કુદરતી આફતો વખતે કેન્દ્ર સરકાર દ્વારા આપવામાં આવેલી નાણાકીય સહાય રાજ્યની માંગણીની તુલનામાં ઘણી ઓછી રહી હોવાનું બહાર આવ્યું છે.

રાજ્યની માંગ અને કેન્દ્રની મંજૂરી વચ્ચે તફાવત
કેન્દ્રીય ગૃહ મંત્રાલયે સંસદમાં આપેલી વિગતો મુજબ, વર્ષ 2021-22માં તૌકતે વાવાઝોડા પછી ગુજરાત સરકારે કુલ 2448 કરોડ રૂપિયાની સહાયની માંગણી કરી હતી. દરિયાકાંઠાના વિસ્તારોમાં ભારે નુકસાન થયું હતું અને માછીમારી તેમજ બાગાયતી પાકોને મોટી અસર પહોંચી હતી. કેન્દ્ર સરકારે 1133 કરોડ રૂપિયા મંજૂર કર્યા હોવાની માહિતી આપવામાં આવી, પરંતુ અંતે માત્ર અંદાજે એક હજાર કરોડ રૂપિયાનું જ વિતરણ કરવામાં આવ્યું હોવાનું દર્શાવવામાં આવ્યું છે.

પુર અને વાવાઝોડા પછીની સહાય
વર્ષ 2022-23માં આવેલા પુર પછી રાજ્ય સરકારે 152 કરોડ રૂપિયાની સહાયની માંગ કરી હતી. તેના સામે કેન્દ્ર સરકારે 82.53 કરોડ રૂપિયાની મંજૂરી આપી હતી. વર્ષ 2023-24માં બિપરજોય વાવાઝોડા બાદ રાજ્યએ 704 કરોડ રૂપિયાની માંગણી કરી, જ્યારે કેન્દ્ર તરફથી 338 કરોડ રૂપિયાની મંજૂરી આપવામાં આવી હતી. જોકે, વિરોધ પક્ષનો આક્ષેપ છે કે આ મંજૂર રકમોનો સંપૂર્ણ લાભ રાજ્યને સમયસર મળ્યો નથી.

ચાલુ વર્ષનું નુકસાન
ચાલુ વર્ષે કમોસમી વરસાદને કારણે રાજ્યના આશરે 15 હજાર ગામોમાં 42 લાખ હેક્ટર વિસ્તારમાં ખેતીને નુકસાન થયું હોવાનું અહેવાલ છે. આવી પરિસ્થિતિમાં ખેડૂતોને સીધી સહાય, પાક વીમા ચૂકવણી, તેમજ પુનઃસ્થાપન માટે મોટાપાયે નાણાંકીય સ્રોતોની જરૂર પડે છે. પુર અને વાવાઝોડા જેવી આફતોમાં લોકોને સલામત સ્થળે ખસેડવા, રહેઠાણ અને ભોજનની વ્યવસ્થા, તેમજ માર્ગ-સંચાર વ્યવસ્થાનું પુનઃસ્થાપન પણ તાત્કાલિક કરવું જરૂરી બને છે.

રાજકીય પ્રતિક્રિયા
ભૂતકાળમાં કેન્દ્ર તરફથી અન્યાય થતો હોવાનો આક્ષેપ કરી રાજ્યમાં ભાજપે કોંગ્રેસ સરકારને નિશાન બનાવ્યું હતું. હવે સંસદમાં જ કેન્દ્ર દ્વારા રજૂ કરાયેલા આંકડાઓ સામે આવતા રાજકીય ચર્ચા ફરી તેજ બની છે. કુદરતી આફતો જેવી ગંભીર પરિસ્થિતિમાં કેન્દ્ર અને રાજ્ય વચ્ચે વધુ સુમેળભર્યા સહકારની જરૂરિયાત હોવાનું નિષ્ણાતો માને છે. આ સમગ્ર મુદ્દાએ ફરી એકવાર આફત વ્યવસ્થાપન અને નાણાકીય સહાયના વિતરણ અંગે પારદર્શકતા અને સમયસર પગલાં લેવા અંગે પ્રશ્નો ઊભા કર્યા છે.