Ahmedabad Air Quality Crisis: અમદાવાદ શહેરને પ્રદૂષણ મુક્ત અને હરિયાળું બનાવવાની વાતો માત્ર સરકારી કાગળો અને જાહેરાતો પૂરતી જ સીમિત રહી ગઈ હોય તેવું સ્પષ્ટ દેખાઈ રહ્યું છે. પર્યાવરણની જાળવણી અને પ્રદૂષણ નાબૂદીના નામે તંત્ર દ્વારા કરોડો રૂપિયાનું આંધણ કરવામાં આવી રહ્યું છે, પરંતુ હકીકત કંઈક અલગ જ કહાની કહી રહી છે. તાજેતરના આંકડાઓ મુજબ, આ વર્ષના શરૂઆતી દસ મહિનામાં જ અમદાવાદની હવાની ગુણવત્તા એટલી હદે બગડી ચૂકી છે કે સામાન્ય નાગરિકો માટે શુદ્ધ ઓક્સિજન મેળવવો પણ મુશ્કેલ બન્યો છે. તંત્રના મોટા-મોટા દાવાઓ વચ્ચે પ્રદૂષણનું રાક્ષસી સ્વરૂપ હવે સીધી રીતે લોકોના સ્વાસ્થ્ય સાથે ચેડાં કરી રહ્યું છે.
દસ મહિનામાં એક પણ દિવસ શુદ્ધ હવા નહીં
એક અહેવાલ મુજબ, વર્ષ 2026ના ઓક્ટોબર માસ સુધીના કુલ 303 દિવસો દરમિયાન અમદાવાદના વાસીઓ એક પણ દિવસ શુદ્ધ હવા શ્વાસમાં લઈ શક્યા નથી. આશ્ચર્યજનક બાબત તો એ છે કે આટલા લાંબા સમયગાળામાં મોટાભાગના દિવસો દરમિયાન હવાની ગુણવત્તા 'મધ્યમ' કે તેથી પણ ખરાબ સ્તરે રહી છે. ખાસ કરીને હાનિકારક અને ઝેરી રજકણોનું પ્રમાણ વધવાથી આખોય પ્રદેશ પ્રદૂષણની ચપેટમાં આવી ગયો છે. શુદ્ધ હવાના અભાવે શહેરીજનોમાં શ્વાસ સંબંધિત બીમારીઓનું જોખમ દિન-પ્રતિદિન વધતું જાય છે, જે તંત્રની નિષ્ક્રિયતા તરફ આંગળી ચીંધે છે.
હવાની ગુણવત્તા કથળવાના મુખ્ય કારણો
શહેરની હવાને ઝેરી બનાવવામાં અનેક બાબતો જવાબદાર છે. ઔદ્યોગિક એકમો દ્વારા રાત્રિના સમયે નિયમોને નેવે મૂકીને બેરોકટોક છોડવામાં આવતો કાળો ધુમાડો વાતાવરણને દૂષિત કરી રહ્યો છે. આ ઉપરાંત, ચોમાસાની સિઝન પૂરી થયા બાદ પણ રસ્તાઓનું સમયસર સમારકામ ન થવાથી ઉડતી ધૂળની ડમરીઓ અને શહેરમાં અવિરત ચાલી રહેલા મોટા બાંધકામો પ્રદૂષણમાં વધારો કરી રહ્યા છે. બીજી તરફ, પીરાણા ડમ્પિંગ સાઇટ પર કચરાના ઊંચા પહાડો અને ત્યાંથી ફેલાતી દુર્ગંધ તેમજ રજકણોએ વાતાવરણને વધુ ગંભીર બનાવી દીધું છે.
'અત્યંત હાનિકારક' અને ઊંચો જતો AQI
પર્યાવરણીય આંકડાઓ પર નજર કરીએ તો સ્થિતિ કેટલી ભયાવહ છે તેનો અંદાજ આવી જાય છે. ચાલુ વર્ષના 303 દિવસોમાંથી આશરે 179 દિવસ હવા 'મધ્યમ' કક્ષાની રહી છે, જ્યારે લગભગ 70 દિવસ સુધી હવા સીધી 'આરોગ્ય માટે અત્યંત હાનિકારક' શ્રેણીમાં નોંધાઈ છે. ચોમાસા દરમિયાન જે એર ક્વોલિટી ઇન્ડેક્સ (AQI) સામાન્ય સ્તરે હતો, તે ઓક્ટોબર મહિનો બેસતાની સાથે જ કુદકેને ભૂસકે વધીને 150ને પાર પહોંચી ગયો છે.
શિયાળો અને તહેવારો વચ્ચે વધતો ખતરો
હવે જ્યારે શિયાળાની સત્તાવાર શરૂઆત થઈ ચૂકી છે અને દિવાળીના તહેવારોને આડે ગણતરીના દિવસો બાકી છે, ત્યારે પ્રદૂષણનું આ સ્તર વધુ ભયાનક રૂપ ધારણ કરે તેવી પૂરી આશંકા છે. તહેવારોમાં ફટાકડા અને ઠંડા વાતાવરણને કારણે પ્રદૂષણના કણો હવામાં લાંબો સમય સુધી જકડાઈ રહે છે. સરકારી તંત્ર દ્વારા કાગળ પર ચાલતી યોજનાઓ અને વાસ્તવિક પ્રદૂષણની આ ખીણ હવે સામાન્ય નાગરિકોના જીવ પર ભારે પડી રહી છે. જો સમયસર સઘન અને કડક પગલાં નહીં ભરવામાં આવે, તો આવનારો સમય અમદાવાદના સ્વાસ્થ્ય માટે વધુ ચિંતાજનક સાબિત થશે.
