Bharuch Jumma Masjid: ભરૂચની ઐતિહાસિક જુમ્મા (જામા) મસ્જિદને લઈને ચાલી રહેલો વિવાદ વધુ ગરમાયો છે. મસ્જિદના વર્ષોથી બંધ ભોંયરાની તપાસ દરમિયાન ભગવાન મલ્લિનાથ સહિત જૈન દેવી-દેવતાઓની પ્રતિમાઓ મળી હોવાના અહેવાલો સામે આવ્યા છે. કેટલીક તસવીરો અને વીડિયોમાં ગણપતિની પ્રતિમા તેમજ સંવત 1213નો ઉલ્લેખ ધરાવતી તકતી દેખાતી હોવાનો દાવો કરવામાં આવ્યો છે. આ ઘટનાને પગલે મસ્જિદ મૂળ જૈન સમરી વિહાર હોવાના દાવાને લઈને વિવિધ સંગઠનો દ્વારા ફરી રજૂઆતો અને વિરોધ શરૂ થયો છે.
જૈન સમરી વિહાર હોવાનો દાવો
જુમ્મા મસ્જિદને લઈને છેલ્લા કેટલાક સમયથી વિવાદ ચાલી રહ્યો છે. સંતો અને હિન્દુ-જૈન સંગઠનોનો દાવો છે કે હાલની મસ્જિદનું સ્થળ અગાઉ જૈન સમરી વિહાર હતું અને અહીં ચક્રધર સ્વામી સાથે જોડાયેલો ઐતિહાસિક સંબંધ પણ છે. ભરૂચ જિલ્લા પ્રશાસનની સત્તાવાર વેબસાઇટ મુજબ, જુમ્મા મસ્જિદ 14મી સદી દરમિયાન બનાવવામાં આવી હોવાનું માનવામાં આવે છે અને તેનું બાંધકામ પ્રાચીન જૈન મંદિરના અવશેષોમાંથી કરવામાં આવ્યું હોવાનું જણાવાયું છે.
ભોંયરામાંથી મલ્લિનાથની પ્રતિમા મળ્યાનો દાવો
મસ્જિદના વર્ષોથી બંધ ભોંયરાનો દરવાજો પુરાતત્વ વિભાગ દ્વારા ખોલીને તપાસ કરવામાં આવ્યા બાદ વિવાદ વધુ ઉગ્ર બન્યો હતો. અહેવાલો મુજબ, અહીંથી જૈન ધર્મના 19મા તીર્થંકર ભગવાન મલ્લિનાથ સહિત અન્ય જૈન દેવી-દેવતાઓની પ્રતિમાઓ મળી આવી છે. કેટલીક પ્રતિમાઓ સાથે સંવત 1213નો ઉલ્લેખ ધરાવતી તકતી હોવાનો પણ દાવો કરવામાં આવ્યો છે. પુરાતત્વ વિભાગે આ સમગ્ર તપાસનું વીડિયો દસ્તાવેજીકરણ કરીને ઉચ્ચ અધિકારીઓને રિપોર્ટ મોકલ્યો હોવાનું અહેવાલોમાં જણાવાયું છે. આ ઉપરાંત મસ્જિદના કેટલાક સ્તંભો અને સ્થાપત્યમાં જૈન તથા હિન્દુ પરંપરા સાથે જોડાયેલી કોતરણી હોવાનો દાવો પણ કરવામાં આવી રહ્યો છે. જોકે, આ પુરાવાઓના આધારે સ્થળની મૂળ ધાર્મિક ઓળખ અંગે અંતિમ નિષ્કર્ષ હજુ સામે આવ્યો નથી.
મસ્જિદમાં નમાજ અને સ્થળની મુલાકાતને લઈને ગરમાવો
વિવાદ વચ્ચે શુક્રવારે મોટી સંખ્યામાં મુસ્લિમ સમુદાયના લોકો નમાજ માટે મસ્જિદમાં પહોંચ્યા હતા. બીજી તરફ, જૈન અને અન્ય સંગઠનોના અનુયાયીઓ પણ સ્થળની મુલાકાત લઈ રહ્યા છે. અગાઉ આ મુદ્દે મોટી સંખ્યામાં લોકો દ્વારા રેલી યોજીને જિલ્લા વહીવટીતંત્રને આવેદનપત્ર આપવામાં આવ્યું હતું. આંદોલન સાથે જોડાયેલા સંતો અને સંગઠનોનું કહેવું છે કે સ્થળને તેની ઐતિહાસિક મૂળ સ્થિતિમાં લાવવા માટે તેમની લડત ચાલુ રહેશે.
પુરાતત્વ વિભાગની કામગીરી પર સવાલ
મસ્જિદ રાષ્ટ્રીય મહત્ત્વની ધરોહર તરીકે પુરાતત્વીય સંરક્ષણ હેઠળ છે. વિવાદ વચ્ચે સ્થળ પર થયેલી કેટલીક ગતિવિધિઓ અને બાંધકામ અંગે પણ સવાલો ઉઠાવવામાં આવ્યા છે. અહેવાલો મુજબ, પ્રતિમાઓ મળી આવ્યા બાદ તંત્ર દ્વારા પરિસરમાં રહેલા કથિત બિનઅધિકૃત દબાણો દૂર કરવાની પ્રક્રિયા શરૂ કરવામાં આવી હતી અને ભોંયરા તરફ જતો એક દરવાજો પણ બંધ કરવામાં આવ્યો હતો. જોકે, મસ્જિદના ટ્રસ્ટી પક્ષે જૈન સમરી વિહાર હોવાના દાવાઓને નકારી કાઢ્યા છે. ટ્રસ્ટી અબ્દુલ કામઠીના જણાવ્યા મુજબ, મસ્જિદ 1907થી ભારત સરકારના ગેઝેટમાં નોંધાયેલી છે અને વક્ફ બોર્ડ હેઠળ નોંધાયેલા ટ્રસ્ટ દ્વારા તેનું સંચાલન થાય છે. ટ્રસ્ટે આ મામલે કાયદાકીય કાર્યવાહી કરવાની વાત પણ કરી છે.
ઐતિહાસિક ધરોહર અંગે હવે તપાસ પર નજર
ભરૂચની જુમ્મા મસ્જિદના ઇતિહાસ અને તેના સ્થાપત્યને લઈને અલગ-અલગ દાવા સામે આવી રહ્યા છે. સરકારી માહિતીમાં પણ મસ્જિદના નિર્માણમાં પ્રાચીન જૈન મંદિરની સામગ્રીના ઉપયોગનો ઉલ્લેખ છે, જ્યારે હાલના વિવાદમાં સ્થળની મૂળ ઓળખ અને ધાર્મિક ઉપયોગ અંગે અલગ દાવાઓ કરવામાં આવી રહ્યા છે. હવે પુરાતત્વ વિભાગની તપાસ, ઐતિહાસિક દસ્તાવેજો અને સત્તાવાર નિર્ણયથી આ વિવાદ અંગે આગળની સ્થિતિ સ્પષ્ટ થવાની છે.








