Ahmedabad Party Plot Garba: ગુજરાતની ગરબાની પરંપરા સદીઓ જૂની છે, પરંતુ અમદાવાદમાં પાર્ટી પ્લોટમાં ટિકિટ લઈને ગરબા રમવાની પરંપરાને 2026માં 40 વર્ષ પૂર્ણ થયાં છે. વર્ષ 1986માં પાલડીના એક પાર્ટી પ્લોટમાં શરૂ થયેલી આ પરંપરામાં સમય સાથે મોટો બદલાવ આવ્યો છે. એક સમયે માત્ર ₹12માં ગરબામાં પ્રવેશ મળતો હતો, જેનો દર હવે ₹1,200 કે તેથી વધુ સુધી પહોંચ્યો છે. એટલું જ નહીં, દસ દિવસના ગરબા આયોજનનો ખર્ચ પણ આશરે ₹50 હજારથી વધીને ₹50 લાખ કે તેથી વધુ થયો છે. આ ચાર દાયકામાં અમદાવાદના પાર્ટી પ્લોટ ગરબાએ સાદા આયોજનથી લઈને આધુનિક સાઉન્ડ સિસ્ટમ, લાઇટિંગ અને ઓનલાઈન ટિકિટિંગ સુધીની સફર કરી છે.
1986માં ₹12ની ટિકિટથી શરૂ થઈ પરંપરા
પ્રાપ્ત માહિતી અનુસાર, અમદાવાદમાં પાર્ટી પ્લોટમાં વ્યાવસાયિક ધોરણે ગરબાના આયોજનની શરૂઆત વર્ષ 1986માં પાલડી વિસ્તારમાં થઈ હતી. તે સમયે ગરબા રમવા માટે ₹12ની ટિકિટ રાખવામાં આવી હતી. શરૂઆતમાં મર્યાદિત વર્ગના લોકો આવા આયોજનોમાં ભાગ લેતા હતા. તે સમયગાળામાં પોળ અને સોસાયટીઓમાં ઓડિયો કેસેટ્સ પર ગરબા રમવાની પરંપરા હતી. જોકે, પરિવાર સાથે સ્વતંત્ર રીતે ગરબા રમવાની વધતી ઇચ્છાને કારણે ઓર્કેસ્ટ્રા અને ગવૈયાઓ સાથે પાર્ટી પ્લોટમાં ગરબાનું આયોજન શરૂ થયું. ધીમે ધીમે આ આયોજનો લોકપ્રિય બન્યાં અને અમદાવાદના અન્ય વિસ્તારોમાં પણ તેનો વ્યાપ વધ્યો.
1996માં વ્યાવસાયિક ગરબાને મળ્યો નવો વેગ
વર્ષ 1996માં 132 ફૂટ રિંગ રોડને જોડતા નહેરૂનગર વિસ્તારમાં વ્યાવસાયિક ગરબાનું આયોજન થતાં પાર્ટી પ્લોટ ગરબાને નવો વેગ મળ્યો હતો. ટિકિટ લઈને ગરબા રમવાની વ્યવસ્થા હોવા છતાં મોટી સંખ્યામાં ખેલૈયાઓ અહીં એકત્ર થયા હતા. આયોજક હિમાશુભાઈના જણાવ્યા અનુસાર, આ આયોજનમાં સાઉન્ડ સિસ્ટમ અને લાઇટિંગની સાથે વીજળી જતી રહે તો પણ ગરબા ચાલુ રાખી શકાય તે માટે મુંબઈથી જનરેટર મંગાવવામાં આવ્યા હતા. ખેલૈયાઓને ધૂળથી બચાવવા માટે ગરબા ગ્રાઉન્ડની જમીન પર લીલા રંગની જાજમ પણ પાથરવામાં આવી હતી. આ સુવિધાઓ દર્શાવે છે કે પાર્ટી પ્લોટ ગરબામાં શરૂઆતથી જ આયોજનની ગુણવત્તા અને ખેલૈયાઓની સુવિધા પર ધ્યાન આપવાનો પ્રયાસ થતો હતો. ત્યારબાદ ગરબાનું આયોજન વધુ વ્યાવસાયિક બનતું ગયું.
₹50 હજારથી વધીને ₹50 લાખ સુધી પહોંચ્યો આયોજન ખર્ચ
પાર્ટી પ્લોટ ગરબાની સફરમાં ટિકિટના ભાવની સાથે આયોજન ખર્ચમાં પણ મોટો વધારો થયો છે. વર્ષ 1986માં દસ દિવસના ગરબા આયોજનનો ખર્ચ આશરે ₹50 હજાર હતો. હવે આધુનિક સુવિધાઓ અને મોટા પાયે થતાં આયોજનોને કારણે આ ખર્ચ ₹50 લાખ કે તેથી વધુ થઈ શકે છે. ટિકિટના દરમાં થયેલો વધારો પણ આ પરિવર્તન દર્શાવે છે. શરૂઆતમાં ₹12ની ટિકિટથી પ્રવેશ મળતો હતો, જ્યારે હવે કેટલાક આયોજનોમાં ટિકિટનો ભાવ ₹1,200 કે તેથી વધુ હોય છે. જોકે, ટિકિટના ચોક્કસ દર આયોજક, સ્થળ અને સુવિધાઓ પ્રમાણે અલગ-અલગ હોઈ શકે છે.
2003થી સરકારી વાયબ્રન્ટ નવરાત્રી મહોત્સવનો પણ પ્રારંભ
વર્ષ 1996 પછી અમદાવાદમાં પાર્ટી પ્લોટ ગરબાનો ટ્રેન્ડ વધુ લોકપ્રિય બન્યો હતો. આ દરમિયાન ગુજરાત સરકારે વર્ષ 2003થી ‘વાયબ્રન્ટ નવરાત્રી મહોત્સવ’ની શરૂઆત કરી હતી. સમય જતાં સરકારી અને ખાનગી બંને પ્રકારનાં ગરબા આયોજનોમાં વ્યાવસાયિક આયોજન, સાઉન્ડ સિસ્ટમ, લાઇટિંગ અને પ્રવેશ વ્યવસ્થાને મહત્ત્વ મળ્યું છે. સરકારી વાયબ્રન્ટ નવરાત્રી મહોત્સવમાં પણ પ્રવેશ માટે ટોકન ફી રાખવામાં આવે છે.
દાંડિયા રાસથી પારંપરિક વસ્ત્રો અને આધુનિક ફેશન સુધી
પાર્ટી પ્લોટમાં ગરબાની શરૂઆતના સમયગાળામાં આ આયોજનોને ‘દાંડિયા રાસ’ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવતાં હતાં. ત્યારે કોઈ ચોક્કસ ડ્રેસ કોડ નહોતો. યુવતીઓ સાડી અથવા ચણિયા-ચોળીમાં આવતી હતી, જ્યારે મોટાભાગના યુવકો પેન્ટ-શર્ટ પહેરીને ગરબા રમવા આવતા હતા. કેડિયું અને ચોરણી જેવા પારંપરિક વસ્ત્રોમાં આવતા યુવકો માટે કેટલાક આયોજનોમાં અલગ સ્ટેજની વ્યવસ્થા કરવામાં આવતી હતી. સમય જતાં પારંપરિક વસ્ત્રોનો ક્રેઝ વધ્યો અને આજે ગરબા દરમિયાન ચણિયા-ચોળી, કેડિયું, ચોરણી તથા વિવિધ રંગબેરંગી પરંપરાગત પોશાક જોવા મળે છે.
ગેટ પરની ટિકિટથી ઓનલાઈન બુકિંગ સુધી
એક સમયે પાર્ટી પ્લોટ ગરબાની ટિકિટો સ્થળના ગેટ પર અથવા આસપાસની નિર્ધારિત દુકાનો પર વેચાતી હતી. હવે ઓનલાઈન ટિકિટિંગને કારણે પ્રવેશ મેળવવાની રીત બદલાઈ ગઈ છે. હાલમાં એક વ્યક્તિ આખા ગ્રુપ માટે ટિકિટ બુક કરી શકે છે અને ત્યારબાદ અન્ય સભ્યોને તેમની ટિકિટ ઓનલાઈન મોકલી શકે છે. આ સુવિધાથી ટિકિટ ખરીદવાની પ્રક્રિયા વધુ સરળ બની છે. ખાસ કરીને યુવા વર્ગમાં ગ્રુપ સાથે પાર્ટી પ્લોટ ગરબા રમવાનો ક્રેઝ વધ્યો છે.
અમદાવાદના વિસ્તરણ સાથે વધતો ગયો પાર્ટી પ્લોટ ગરબાનો વ્યાપ
અમદાવાદના શહેરી વિકાસ અને પાર્ટી પ્લોટ ગરબાના વિસ્તરણ વચ્ચેનો સંબંધ પણ નોંધપાત્ર છે. શહેરની હદ વધતી ગઈ તેમ નવા વિસ્તારોમાં રહેણાક વસાહતો ઊભી થઈ અને તેની સાથે ગરબાનાં આયોજનો પણ નવા વિસ્તારો સુધી પહોંચ્યાં.
શહેરના વિસ્તરણનો ક્રમ આ પ્રમાણે દર્શાવવામાં આવે છે:
1950: અમદાવાદનો કોટ વિસ્તાર આશરે 54.72 ચોરસ કિમીની હદમાં હતો.
1965: સાબરમતી નદીની બંને તરફ વિકાસ થતાં શહેરની હદ આશરે 93 ચોરસ કિમી થઈ.
1986: પૂર્વના વિસ્તારો ભળતાં શહેરની હદ આશરે 160.86 ચોરસ કિમી થઈ. આ જ સમયગાળામાં પશ્ચિમ અમદાવાદમાં પાર્ટી પ્લોટ ગરબાની શરૂઆત થઈ.
2006–07: પશ્ચિમના વધુ વિસ્તારો ભળતાં શહેરની હદ વધીને આશરે 464 ચોરસ કિમી થઈ. 132 ફૂટ રોડ અને આસપાસના વિસ્તારોમાં ગરબાનાં આયોજનોનો વ્યાપ વધ્યો.
2020–21: રિંગ રોડની બંને તરફના વિસ્તારોના સમાવેશ સાથે શહેરની હદ આશરે 505 ચોરસ કિમી સુધી પહોંચી હોવાનું જણાવાય છે. આ વિસ્તારોની આસપાસ પણ પાર્ટી પ્લોટ ગરબાનો વ્યાપ વધ્યો છે.
આ આંકડા શહેરના વિસ્તાર અંગેના ઐતિહાસિક દાવા તરીકે રજૂ કરવામાં આવ્યા છે; ચોક્કસ સરકારી સીમા અને વર્ષવાર ફેરફારો માટે સત્તાવાર શહેરી રેકોર્ડનો સંદર્ભ લેવો જરૂરી છે.
ચાર દાયકામાં બદલાઈ ગઈ ગરબાની ઓળખ
1986માં ₹12ની ટિકિટથી શરૂ થયેલી પાર્ટી પ્લોટ ગરબાની પરંપરા આજે મોટા પાયે યોજાતા આયોજનો સુધી પહોંચી છે. ટિકિટના ભાવ, આયોજન ખર્ચ, આધુનિક સુવિધાઓ, ડ્રેસિંગ સ્ટાઇલ અને ઓનલાઈન બુકિંગમાં આવેલા ફેરફારો આ સફર દર્શાવે છે. અમદાવાદમાં પાર્ટી પ્લોટ ગરબા હવે માત્ર નવરાત્રીમાં નૃત્ય કરવા પૂરતા મર્યાદિત નથી રહ્યા, પરંતુ પરિવાર અને મિત્રો સાથે સમય પસાર કરવા તથા પારંપરિક પોશાક અને સંગીતનો આનંદ માણવાનું પણ એક માધ્યમ બન્યા છે.
