Ahmedabad Green Building News: વિકાસની સાથે પર્યાવરણનું જતન કેવી રીતે કરી શકાય તેનું અનોખું ઉદાહરણ અમદાવાદની સરકારી ગર્લ્સ પોલિટેકનિકમાં જોવા મળી રહ્યું છે. ગુજરાત યુનિવર્સિટી નજીક આવેલી આ સંસ્થાની જર્જરિત બિલ્ડિંગના સ્થાને અંદાજે ₹26.9 કરોડથી વધુના ખર્ચે નવી ગ્રીન બિલ્ડિંગ બનાવવામાં આવી રહી છે. ખાસ વાત એ છે કે બાંધકામમાં નડતરરૂપ બનતાં 40થી 50 વર્ષ જૂનાં આશરે 28 ઘટાદાર વૃક્ષોને કાપવાને બદલે બિલ્ડિંગની ડિઝાઇનમાં જ ફેરફાર કરવામાં આવ્યો છે. સંસ્થાના આચાર્ય ભાસ્કર અય્યરે પોતાની આર્કિટેક્ચરની લાયકાત અને અનુભવનો ઉપયોગ કરીને નવી ડિઝાઇન તૈયાર કરી હતી.
આચાર્યએ પોતાની કોલેજની બિલ્ડિંગની ડિઝાઇન તૈયાર કરી
સરકારી ગર્લ્સ પોલિટેકનિકની જૂની બિલ્ડિંગ જર્જરિત થતાં સરકાર દ્વારા નવી બિલ્ડિંગ બનાવવાની કામગીરી હાથ ધરવામાં આવી હતી. શરૂઆતમાં માર્ગ અને મકાન વિભાગ (R&B) દ્વારા તૈયાર કરાયેલી ડિઝાઇન મુજબ આશરે 28 વૃક્ષો કાપવાની જરૂર પડી શકે તેમ હતી. જોકે, સંસ્થાના આચાર્ય ભાસ્કર અય્યરને કેમ્પસમાં વર્ષોથી ઊભેલાં ઘટાદાર વૃક્ષો કાપીને બાંધકામ કરવું યોગ્ય લાગ્યું નહોતું. તેઓ પોતે ક્વોલિફાઇડ આર્કિટેક્ટ હોવાથી તેમણે વૃક્ષોને બચાવી શકાય તે રીતે નવી ડિઝાઇન તૈયાર કરી અને R&B વિભાગ તથા સરકાર સમક્ષ રજૂ કરી હતી. પર્યાવરણને નુકસાન કર્યા વિના બિલ્ડિંગનું નિર્માણ શક્ય બનતું હોવાથી આ ડિઝાઇનને મંજૂરી આપવામાં આવી હતી.
વૃક્ષો જ્યાં હતાં ત્યાં દીવાલમાં ખાંચા બનાવાયા
સામાન્ય રીતે સરકારી બિલ્ડિંગ ચોરસ કે લંબચોરસ આકારમાં બનાવવામાં આવે છે. પરંતુ અહીં દરેક વૃક્ષના સ્થાનને ધ્યાનમાં રાખીને બિલ્ડિંગની બહારની દીવાલની ડિઝાઇન તૈયાર કરવામાં આવી છે. જ્યાં વૃક્ષો હતાં ત્યાં દીવાલને સીધી રાખવાને બદલે ખાંચા પાડવામાં આવ્યા છે, જેથી વૃક્ષો કાપવાની જરૂર ન પડે. આચાર્ય ભાસ્કર અય્યરના જણાવ્યા અનુસાર, બિલ્ડિંગની ડિઝાઇનમાં બીલી, આંબા અને જાંબુ સહિતનાં વૃક્ષોને બચાવવા પર ખાસ ધ્યાન આપવામાં આવ્યું છે. આ રીતે વૃક્ષોનું જતન કરવાની સાથે બિલ્ડિંગની બહારની જગ્યાનો પણ વધુ ઉપયોગ કરી શકાય તેવી વ્યવસ્થા કરવામાં આવી છે.
જૂની પોળના મકાનો જેવું કોર્ટયાર્ડ બનાવાયું
નવી ગ્રીન બિલ્ડિંગની ખાસિયત એ છે કે તેમાં જૂની અમદાવાદની પોળનાં મકાનોની જેમ કોર્ટયાર્ડ એટલે કે વચ્ચે ખુલ્લો ચોક રાખવામાં આવ્યો છે. કોર્ટયાર્ડથી બિલ્ડિંગની અંદરની ગરમ હવા બહાર નીકળવામાં મદદ મળે છે અને કુદરતી હવા તથા ઉજાસનો વધુ ઉપયોગ કરી શકાય છે. આ ખુલ્લી જગ્યાનો ઉપયોગ વિદ્યાર્થીઓ વિવિધ શૈક્ષણિક અને અન્ય પ્રવૃત્તિઓ માટે પણ કરી શકશે. પરંપરાગત સ્થાપત્યની આ વિચારધારાને આધુનિક શૈક્ષણિક બિલ્ડિંગમાં સામેલ કરીને પર્યાવરણને અનુકૂળ માળખું તૈયાર કરવામાં આવી રહ્યું છે.
કુદરતી હવા-ઉજાસથી વીજળીની બચત થશે
આચાર્યના જણાવ્યા અનુસાર, બિલ્ડિંગની બહારની દીવાલોમાં ખાંચા રાખવાથી વધુ બારીઓ મૂકવાની તક મળશે. તેનાથી વર્ગખંડો અને અન્ય જગ્યાઓમાં કુદરતી હવા તથા પ્રકાશનો વધુ ઉપયોગ કરી શકાશે. આ વ્યવસ્થાથી દિવસ દરમિયાન લાઇટ અને એર કન્ડિશનરનો ઉપયોગ ઘટાડવામાં મદદ મળી શકે છે. એટલે કે વૃક્ષોનું જતન કરવાની સાથે ઊર્જાની બચત અને વિદ્યાર્થીઓ માટે વધુ આરામદાયક વાતાવરણ ઊભું કરવાનો પ્રયાસ કરવામાં આવ્યો છે.
2,000થી વધુ વિદ્યાર્થીઓને મળશે આધુનિક સુવિધાઓ
નવી બિલ્ડિંગમાં આઠ શાખાના 2,000થી વધુ વિદ્યાર્થીઓ અને 100થી વધુ સ્ટાફ સભ્યો માટે સુવિધાઓ ઊભી કરવામાં આવશે. ગ્રાઉન્ડ ફ્લોર સહિત બે માળની આ ઇમારતમાં વર્ગખંડો, લેબોરેટરી અને અન્ય જરૂરી શૈક્ષણિક સુવિધાઓ બનાવવામાં આવી રહી છે. બિલ્ડિંગનું નિર્માણ પૂર્ણ થયા બાદ વિદ્યાર્થીઓ અને સ્ટાફને આધુનિક સુવિધાઓ સાથે હરિયાળા કેમ્પસનો લાભ પણ મળશે. અહેવાલ અનુસાર, બાંધકામની કામગીરી અંદાજે એક વર્ષમાં પૂર્ણ કરવાની યોજના છે.
વિકાસ અને પર્યાવરણ વચ્ચે સંતુલનનું ઉદાહરણ
અમદાવાદની સરકારી ગર્લ્સ પોલિટેકનિકની આ પહેલ દર્શાવે છે કે બાંધકામ દરમિયાન વૃક્ષો કાપવા સિવાયના વિકલ્પો પણ અપનાવી શકાય છે. યોગ્ય આયોજન અને ડિઝાઇનમાં ફેરફાર કરીને આધુનિક સુવિધાઓ ઊભી કરવાની સાથે વર્ષો જૂની હરિયાળીને પણ જાળવી શકાય છે. આ પ્રોજેક્ટમાં 28 વૃક્ષોને બચાવવા માટે ડિઝાઇન બદલવાનો પ્રયાસ કેમ્પસના પર્યાવરણનું જતન કરવાની દિશામાં મહત્ત્વપૂર્ણ ઉદાહરણ બની રહ્યો છે.
